🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền

Giận thì không vui, vui thì không giận: một tâm không hai thể

Thiền · 7 phút đọc

Câu nói của đồng nghiệp trong cuộc họp, nhẹ thôi, mà sao nghe xong máu dồn lên mặt. Về tới nhà, câu nói đó vẫn còn vang trong đầu. Ăn cơm cũng nghĩ tới nó, tắm cũng nghĩ tới nó, nằm xuống vẫn nghĩ tới nó. Cơn giận nhỏ như hòn than, mà cứ ôm mãi thì bỏng cả tay. Ai cũng từng như vậy. Giận thì biết là khổ, mà vẫn giận, vẫn ôm, vẫn không buông được.

Giận có nhiều mặt. Có cơn giận bùng lên như lửa, nói ngay, làm ngay, rồi hối hận. Có cơn giận âm ỉ như than hồng, không nói ra, nhưng mặt nặng, lời nhạt, người nhà cảm nhận được ngay. Có cơn giận giấu kỹ, ngoài mặt vẫn cười, trong lòng thì ghi sổ, chờ dịp trả lại. Dù là mặt nào, giận cũng làm mình mệt. Mệt vì phải giữ cơn giận, mệt vì phải diễn như không giận, mệt vì cứ nghĩ đi nghĩ lại chuyện đã qua.

Trong sách Thiền Đốn Ngộ có một câu nói rất sâu về cơn giận: khi giận thì không vui, khi vui thì không giận, chỉ một tâm thật không hai thể. Nghe qua tưởng như hiển nhiên, ngẫm kỹ mới thấy là một chìa khóa. Giận và vui không thể ở chung một lúc trong cùng một tâm. Tâm mình lúc nào cũng chỉ có một mặt. Đang giận thì không thể vui. Muốn vui thì phải buông giận. Không có con đường nào khác, không thể vừa ôm giận vừa đòi vui.

Câu nói đó còn chỉ ra một điều nữa: giận không phải là bản chất của mình, vui cũng không phải là bản chất của mình. Cả hai đều là khách, tới rồi đi, trong cùng một tâm. Tâm thật thì không giận cũng không vui, nó chỉ biết, chỉ thấy. Giận tới, tâm biết giận đang tới. Vui tới, tâm biết vui đang tới. Biết như vậy thì không bị cơn giận lôi đi, cũng không bị niềm vui làm cho say. Mình là người biết, không phải là cơn giận.

Thực tập với cơn giận bắt đầu từ lúc nó mới chớm. Giận lúc mới chớm như lửa mới nhen, dập thì dễ. Để nó cháy to rồi mới dập thì khó. Dấu hiệu giận chớm tới rất rõ: mặt nóng lên, hơi thở gấp lại, tay nắm chặt, lời nói muốn bật ra. Lúc đó, chỉ cần thở một hơi dài, biết mình đang giận, là đã dập được một phần. Không cần làm gì thêm. Biết giận đang có mặt, đó đã là bước đầu tiên và quan trọng nhất.

Nhiều người nghĩ kiềm giận là nén giận, là nuốt vào trong, là giả vờ như không giận. Không phải vậy. Nén giận thì giận vẫn còn đó, chỉ là nó chìm xuống, chờ dịp khác bùng lên mạnh hơn. Biết giận thì khác: mình thấy giận, gọi đúng tên nó, thở với nó, để nó ở đó mà không làm theo nó. Giận muốn mình nói câu nặng lời, mình thở rồi không nói. Giận muốn mình đập bàn, mình thở rồi để tay yên. Giận vẫn còn, nhưng nó không sai khiến được mình nữa.

Có cơn giận đến từ chuyện đã qua lâu rồi. Người ta làm mình tổn thương từ mấy năm trước, mà mỗi lần nhớ lại vẫn giận như mới. Giận như vậy là mình tự làm khổ mình, vì người kia có khi đã quên, còn mình thì cứ hâm đi hâm lại nỗi đau cũ. Buông cơn giận cũ không phải là tha thứ cho người ta vì người ta xứng đáng, mà là tha cho chính mình, để mình được nhẹ. Ôm giận cũ giống như ôm hòn than nóng, người bỏng đầu tiên là mình.

Giận cũng có cái hay của nó, nếu mình biết nghe. Giận là tín hiệu báo rằng có điều gì đó không ổn: mình bị xem thường, mình bị đối xử bất công, mình cần được tôn trọng hơn. Nghe được tín hiệu đó rồi, mình có thể nói ra một cách bình tĩnh, đặt giới hạn một cách rõ ràng. Người biết giận mà không bị giận lôi đi, thì giận trở thành sức mạnh để bảo vệ mình. Người để giận lôi đi, thì giận trở thành sức mạnh để phá hoại mình.

Sau cơn giận, đừng vội quên, cũng đừng vội tự trách. Ngồi lại một chút, nhìn xem cơn giận vừa rồi từ đâu tới, mình đã làm gì với nó, lần sau có thể làm khác không. Mỗi cơn giận qua đi mà mình học được một điều, thì giận không uổng. Người tu không phải là người không bao giờ giận. Người tu là người giận rồi biết mình giận, giận rồi không để giận làm chủ, giận rồi lần sau giận ít hơn, ngắn hơn, nhẹ hơn.

Chiều nay, nếu có ai làm mình giận, thử nhớ câu nói của thiền sư: khi giận thì không vui, khi vui thì không giận. Chỉ một tâm, không hai thể. Mình muốn giữ giận hay muốn giữ vui, mình chọn. Không ai chọn thay mình được. Thở một hơi, biết giận đang có mặt, rồi chọn vui, chọn nhẹ, chọn buông. Chọn như vậy một lần, lần sau sẽ dễ hơn. Giận vẫn sẽ tới, vì đời còn nhiều chuyện trái ý, nhưng mình đã biết đường ra khỏi cơn giận rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền Đốn Ngộ (HT Thích Thanh Từ soạn dịch), tr.33
Bài liên quanĐêm không ngủ: đặt lưng xuống mà lòng chưa đặt xuốngBước chân phải tỉnh giác: đi cũng là thiềnThiền khi thở gấp vì lo: hơi thở vào dài, biết hơi thở vào dài