Đoạn đường từ cổng vào nhà, ngày nào cũng đi, mà hỏi hôm nay đã đi qua những gì, nhiều người không nhớ nổi. Có cây gì, có hoa gì, có ai ngồi trước cửa, tất cả đều trôi qua như chưa từng thấy. Chân thì đi, mà tâm thì ở chỗ khác: ở cuộc họp vừa rồi, ở chuyện ngày mai, ở tin nhắn chưa trả lời. Đi như vậy là đi mà không đi, thân tới nơi mà lòng chưa tới.
Người xưa đi bộ nhiều hơn mình bây giờ. Đi chợ, đi làm, đi thăm nhau, toàn là đi bộ. Đi bộ không chỉ là phương tiện, mà còn là lúc để tâm lắng xuống. Bước chân đều đều, hơi thở đều đều, ý nghĩ cũng chậm lại. Người nay đi xe nhiều, đi bộ ít, mà đi bộ cũng vội, vừa đi vừa nghe điện thoại, vừa đi vừa tính toán. Bước chân thì nhanh, mà tâm thì không kịp theo, lúc nào cũng như đang chạy.
Sách dạy thiền Vipassana có nhắc: bước chân là phải tỉnh giác, mắt nhìn chỗ khác là phải tỉnh giác. Câu này nghe nghiêm khắc, nhưng thật ra là lời nhắc nhẹ: đi thì biết mình đang đi, nhìn thì biết mình đang nhìn. Không phải lúc nào cũng phải gò mình, mà là đừng để thân đi một đường, tâm đi một nẻo. Bước chân tỉnh giác không phải là bước chậm như rùa, mà là bước nào biết bước đó, chân đặt xuống đất thì biết chân đang đặt xuống đất.
Thiền sư Mahasi dạy cách đi rất cụ thể: Khi đi, ghi nhận từng bước đi. Bước chân mặt, ghi nhận mặt bước. Bước chân trái, ghi nhận, trái bước. Nghe qua tưởng như đếm bước, nhưng thật ra là tập cho tâm bám vào hiện tại. Tâm mình hay chạy về quá khứ và tương lai, mà bước chân thì luôn ở hiện tại. Bám vào bước chân, là bám vào hiện tại. Mỗi bước là một lần trở về, mỗi bước là một lần tâm dừng lại được một chút.
Đi bộ trong chánh niệm không cần phải ra công viên hay lên núi. Đi từ nhà ra xe, đi từ bàn làm việc ra máy nước, đi lên cầu thang, đi trong siêu thị, tất cả đều là cơ hội. Thử một đoạn ngắn thôi: đi từ cổng vào nhà, không điện thoại, không vội, cảm nhận bàn chân chạm đất, nghe tiếng dép, biết mình đang đi. Đoạn đường cũ bỗng thành mới, vì lần đầu tiên trong ngày mình thật sự đi trên nó, chứ không phải lướt qua nó.
Đi chậm lại một chút, sẽ thấy nhiều thứ mà trước giờ mình bỏ qua. Cây bàng đầu ngõ đã thay lá từ lúc nào, bà cụ bán xôi vẫn ngồi đó mỗi sáng, đứa trẻ hàng xóm đã lớn hơn tuần trước. Những thứ nhỏ đó, khi mình đi vội thì không thấy, khi mình đi chậm thì thấy hết. Thấy được như vậy, lòng tự nhiên nhẹ lại, vì mình nhận ra đời sống vẫn đang diễn ra quanh mình, đẹp và hiền, chỉ là mình đi quá nhanh nên không thấy.
Đi bộ cũng là cách xả cơn giận, cơn buồn rất tốt. Đang giận ai, đừng ngồi đó mà nghĩ, đứng dậy đi một vòng. Bước chân đều đều, hơi thở đều đều, cơn giận cũng lắng xuống theo từng bước. Đang buồn, đừng nằm lì một chỗ, đi ra ngoài, đi dưới hàng cây, đi quanh khu phố. Thân vận động thì tâm cũng vận động theo, không còn kẹt cứng trong một ý nghĩ. Nhiều người giải quyết được chuyện khó không phải lúc ngồi suy nghĩ, mà lúc đang đi bộ, đầu óc tự nhiên sáng ra.
Người già đi bộ chậm, người ta hay giục đi nhanh lên, sợ trễ giờ. Nhưng người già đi chậm là vì họ đi cho chắc, mỗi bước đều biết mình đang bước. Có khi mình cần học người già: đi chậm lại, đi cho vững, không cần đi nhanh mà vấp, không cần đi nhiều mà không tới đâu. Một bước vững hơn mười bước vội. Đời sống cũng vậy, đi nhanh không bằng đi vững, đi nhiều không bằng đi đúng hướng.
Đi bộ trong chánh niệm còn là đi mà không làm phiền ai. Đi nhẹ nhàng trong nhà lúc người khác đang ngủ, đi chậm rãi trong chùa, trong bệnh viện, đi mà biết xung quanh mình có người. Bước chân tỉnh giác không chỉ là biết chân mình, mà còn biết cả không gian quanh mình, biết người khác đang ở đâu, đang cần gì. Người đi như vậy, đi tới đâu cũng nhẹ nhàng, không ồn ào, không vội vã, không va chạm.
Chiều nay, thử đi một đoạn đường cho đàng hoàng. Không điện thoại, không tai nghe, chỉ có mình và bước chân. Bước chân mặt, biết mặt bước. Bước chân trái, biết trái bước. Đi chậm lại, nhìn quanh, thở đều. Đoạn đường có thể vẫn là đoạn đường cũ, nhưng người đi đã khác. Đi như vậy, mỗi ngày một chút, thì đi bộ không còn là chuyện di chuyển từ chỗ này sang chỗ khác, mà là một bài thiền, một cách sống, một cách trở về với chính mình trong từng bước chân.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư