Anh Minh chạy xe tải đường dài, tuyến Sài Gòn ra Nha Trang, mỗi tuần hai chuyến. Mỗi chuyến đi hơn bảy tiếng, có hôm kẹt xe thành mười tiếng. Hồi mới vào nghề, anh ghét nhất những đoạn đường dài và vắng. Ngồi một mình trong cabin, radio nghe mãi cũng chán, buồn ngủ thì không dám ngủ, mà tỉnh táo thì đầu óc cứ lang thang đủ chuyện. Có lần anh suýt đâm vào dải phân cách vì mải nghĩ chuyện tiền nhà. Từ đó anh sợ chính cái đầu của mình hơn sợ đường xấu.
Rồi anh học được một cách rất lạ từ một người bạn già cũng chạy xe tải. Người bạn bảo: "Mày đừng chống lại cái chán. Mày hãy lái xe như người ta ngồi thiền. Tay lái là hơi thở của mày." Anh Minh nghe mà không hiểu. Nhưng anh thử. Thay vì vừa lái vừa nghĩ lung tung, anh bắt đầu chú ý vào những thứ rất cụ thể: hai tay đặt trên vô lăng, lưng tựa vào ghế, mắt nhìn đoạn đường trước mặt. Hít vào, biết mình đang hít vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Mỗi lần đầu óc chạy đi đâu, anh nhẹ nhàng kéo nó về với tay lái, với con đường.
Đó chính là thiền, dù anh không gọi nó bằng cái tên đó. Trong kinh điển, Đức Phật dạy pháp tứ niệm xứ, mà việc đầu tiên là quán thân: thấy rõ các hoạt động của thân, ngay lúc thân đang hoạt động. Sách "Mười bài giảng về thiền Vipassana" viết rất rõ: quán thân là thấy các hoạt động của thân, mà thấy ngay lúc nó đang diễn ra. Ngồi thì biết mình đang ngồi. Đi thì biết mình đang đi. Tay cầm vô lăng thì biết tay đang cầm vô lăng. Nghe giản dị, nhưng làm được thì không dễ. Vì tâm con người quen chạy, quen lo, quen nghĩ về chuyện đã qua và chuyện chưa tới. Kéo tâm về với thân trong hiện tại, đó là cả một công phu.
Lái xe đường dài là một trường học thiền rất tốt, vì nó bắt buộc mình phải có mặt. Chỉ cần lơ đễnh vài giây là nguy hiểm. Nhưng khác với sự căng thẳng gồng mình, thiền trong lúc lái xe là sự tỉnh táo nhẹ nhàng. Không phải gồng mắt nhìn chằm chằm vào đường, mà là biết rõ mình đang lái, đang thở, đang ngồi đây. Khi tâm đã yên trên tay lái, những lo lắng tự nhiên lùi lại. Chuyện tiền nhà, chuyện con ốm, chuyện khách hàng khó tính, tất cả vẫn còn đó, nhưng chúng không còn ngồi chung cabin với mình nữa. Chúng ở lại phía sau, đợi mình về nhà rồi tính. Trên đường, chỉ có mình, chiếc xe và con đường.
Anh Minh kể, có một đoạn đường anh thích nhất: qua đèo cả lúc gần sáng, sương còn phủ, biển nằm phía dưới mờ mờ. Trước đây anh đi qua đoạn đó mà không thấy gì, vì đầu óc bận nghĩ chuyện khác. Giờ anh thấy hết: sương bay, mặt trời lên, tiếng gió lùa qua khe cửa. Anh bảo: "Đi cùng một con đường, mà như đi đường khác. Hóa ra cảnh đẹp vẫn ở đó, chỉ là trước giờ mình không nhìn."
Lái xe như vậy còn giúp an toàn hơn. Người lái xe trong trạng thái tỉnh táo, thư giãn thì phản xạ tốt hơn người căng thẳng, mệt mỏi. Khi tâm không bị kéo đi bởi lo lắng hay bực dọc, mắt nhìn rõ hơn, tay lái vững hơn. Có tài xế kể, từ ngày tập thở đều khi lái, anh ít bấm còi hẳn. Người ta cắt đầu xe, trước đây anh chửi thầm trong bụng, giờ anh chỉ thở ra một hơi, nhường cho họ qua. "Chửi thì cũng qua rồi, mà mình thì mệt thêm. Thôi nhường cho lành."
Không chỉ tài xế đường dài, ai lái xe đi làm mỗi ngày cũng có thể tập như vậy. Thay vì vừa lái vừa nghe tin tức rồi bực mình, vừa lái vừa nghĩ chuyện công ty rồi căng thẳng, hãy thử một đoạn ngắn: tắt radio, thở ba hơi thật sâu, cảm nhận hai tay trên vô lăng, lưng tựa ghế, mắt nhìn đường. Chỉ ba hơi thở thôi. Rồi cứ thế, mỗi lần dừng đèn đỏ, thở một hơi. Mỗi lần kẹt xe, thay vì bấm còi, thở một hơi. Kẹt xe không hết vì mình thở, nhưng lòng mình thì khác. Người ngồi sau tay lái bình tĩnh thì cả xe bình tĩnh theo.
Có người hỏi: thiền mà dễ vậy sao, ngồi trên xe cũng thiền được? Thiền vốn không phải là một tư thế. Thiền là một cách sống, một cách có mặt. Ngồi xếp bằng trong chùa là thiền. Mà lái xe tỉnh táo trên đường dài cũng là thiền. Rửa bát, quét nhà, uống trà, tất cả đều có thể là thiền, nếu mình làm với tất cả sự có mặt. Ngược lại, ngồi xếp bằng mà đầu óc chạy lung tung thì cũng chưa phải thiền.
Anh Minh bây giờ vẫn chạy tuyến Sài Gòn — Nha Trang, mỗi tuần hai chuyến. Đường vẫn dài, xe vẫn đông, có hôm vẫn kẹt. Nhưng anh không còn sợ những đoạn đường vắng nữa. Anh bảo: "Giờ đường dài là lúc mình được ở một mình với mình. Hít vào, thở ra, tay trên vô lăng. Tới nơi thì tới. Không tới thì cũng đang trên đường. Vội cũng vậy thôi." Câu nói đó, nghe như lời của một thiền sư. Mà thật ra, nó chỉ là lời của một người tài xế đã học được cách thở trên chính chiếc xe của mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư