🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Nam Tuyền chém mèo: công án làm khó cả người tu

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Có những câu chuyện nghe qua tưởng như tàn nhẫn, nhưng ngẫm kỹ lại thấy đầy từ bi. Chuyện thiền sư Nam Tuyền chém mèo là một chuyện như vậy. Nghe lần đầu, ai cũng giật mình. Một vị thiền sư mà chém chết con mèo sao? Sao không cứu nó? Sao không giảng cho mọi người một bài pháp rồi thả mèo ra? Câu hỏi ấy chính là cửa vào của công án này.

Chuyện xảy ra trong một ngôi chùa. Hai nhóm tăng ở nhà Đông và nhà Tây cùng giành nhau một con mèo. Nhóm nào cũng nói mèo là của mình. Cãi nhau ồn ào, không ai chịu ai. Thiền sư Nam Tuyền đi tới, bắt lấy con mèo, giơ lên trước mặt mọi người và nói: nói được thì cứu sống con mèo, nói không được thì chém chết con mèo. Mọi người im lặng, không ai nói được câu nào. Sư bèn chém chết con mèo.

Lúc ấy, Triệu Châu là một vị tăng trong chùa, vừa đi bên ngoài về. Sư kể lại câu chuyện cho Triệu Châu nghe. Triệu Châu không nói một lời, cởi chiếc giày của mình, đặt lên đầu, rồi bước ra ngoài. Nam Tuyền nhìn theo, nói: hồi nãy nếu có ông ở đây thì đã cứu được con mèo rồi.

Câu chuyện tới đây là hết. Không có lời giải thích nào thêm. Người đọc phải tự ngẫm. Vì sao không ai nói được? Vì sao Triệu Châu đội giày lên đầu mà lại cứu được mèo? Và vì sao Nam Tuyền chém mèo mà vẫn là một vị thiền sư được kính trọng?

Thử đặt mình vào chỗ của các vị tăng hôm đó. Hai nhóm giành nhau con mèo. Mỗi nhóm đều có lý của mình. Nhóm Đông nói mèo ở bên Đông từ lâu. Nhóm Tây nói mèo ăn cơm bên Tây mỗi ngày. Ai cũng đúng một phần. Nhưng càng cãi, mèo càng khổ. Con mèo bị giằng qua giằng lại, kêu lên sợ hãi. Không ai để ý tới con mèo nữa. Người ta chỉ để ý tới chuyện ai thắng ai thua.

Nam Tuyền giơ mèo lên và ra điều kiện: nói được thì cứu. Nói được ở đây không phải là nói cho hay, nói cho đúng lý. Nói được là nói ra được một câu vượt khỏi cái vòng giành giật. Một câu không thuộc về Đông cũng không thuộc về Tây. Một câu làm cho cả hai nhóm cùng buông tay xuống. Nhưng không ai nói được. Ai cũng còn đang ở trong vòng giành giật, thì làm sao nói ra được câu ở ngoài vòng?

Còn Triệu Châu thì sao? Ông không nói gì cả. Ông cởi giày, đội lên đầu, bước ra. Hành động ấy không có lý lẽ gì để cãi. Giày thì để đi dưới chân, sao lại đội lên đầu? Chính cái vô lý ấy lại là câu trả lời. Nó phá vỡ mọi thói quen suy nghĩ. Nó nói rằng: chuyện này vốn không có lý để cãi. Mèo không phải của Đông cũng không phải của Tây. Mèo là mèo. Buông ra là xong. Một hành động không lời, làm ngay, đã cứu được con mèo mà bao nhiêu lời lẽ không cứu được.

Bài học ở đây không phải là bạo lực. Nam Tuyền chém mèo không phải để dạy người ta chém mèo. Đó là một hành động cảnh tỉnh, đánh mạnh vào chỗ mê của mọi người, giống như tiếng hét làm người ngủ giật mình tỉnh dậy. Điều sư muốn dạy là: khi việc đã gấp, đừng ngồi đó mà giảng đạo lý. Mèo đang bị giằng, người ta đang cãi, thì phải hành động ngay. Một hành động đúng lúc hơn vạn lời nói đúng lý.

Trong đời mình, chuyện giành mèo xảy ra hoài. Hai vợ chồng giành nhau một câu đúng sai. Hai anh em giành nhau một mảnh đất. Hai đồng nghiệp giành nhau một dự án. Ai cũng có lý. Ai cũng nói hay. Nhưng càng nói, việc càng hỏng. Lúc ấy, điều cần không phải là thêm một lý lẽ nữa, mà là một người chịu buông xuống trước. Buông không phải là thua. Buông là cứu con mèo.

Triệu Châu đội giày lên đầu, nhìn thì điên, nhưng đó là cách của người đã buông. Người còn chấp thì nói rất nhiều mà không cứu được gì. Người đã buông thì không cần nói, chỉ cần làm một việc nhỏ, đúng lúc. Công án này để lại cho mình một câu hỏi: lần sau, khi mình đang cãi nhau với ai đó về một con mèo, mình sẽ nói thêm một câu, hay mình sẽ đội giày lên đầu và bước ra?

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Cảnh Đức Truyền Đăng Lục, Quyển 8 (Đại Tạng Kinh, Bộ Sử Truyện 9) — công án Nam Tuyền chém mèo: "Nói được thì cứu sống mèo, nói không được thì chém chết mèo" — trang 1529
• Vào Thiền (Nguyên Minh) — công án Nam Tuyền chém mèo — trang 93
Bài liên quanMã Tổ: tức tâm tức Phật — tìm Phật ở đâu xaThiền khi chuông điện thoại reo: một hơi thở trước khi bắt máyThiền khi đánh răng buổi sáng: việc nhỏ làm trọn vẹn, ngày mới khác hẳn