🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Một ngày không làm, một ngày không ăn: thiền của tổ Bách Trượng cho người đi làm

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Nhiều người đi làm nghĩ rằng thiền là chuyện của người rảnh. Ngồi yên trong chùa, không làm gì, mới gọi là tu. Còn mình, sáng đi làm, tối về nhà, bận rộn cả ngày, thì tu làm sao được. Mình cứ đợi tới lúc rảnh mới tu. Đợi tới lúc về hưu, đợi tới lúc con lớn, đợi tới lúc hết nợ. Mà càng đợi, càng bận. Tới lúc rảnh thật, thì chân đã mỏi, mắt đã mờ, ngồi cũng không nổi nữa.

Tổ Bách Trượng là một thiền sư sống cách đây hơn một ngàn năm. Ngài có một câu nói nổi tiếng: Một ngày không làm, một ngày không ăn. Nghĩa là: ngày nào không làm việc, ngày đó không ăn cơm. Câu này được nhắc lại trong Kinh Pháp Bảo Đàn, khi Hòa thượng Thích Thanh Từ giảng về thiền định của Lục Tổ: Thiền định của Lục Tổ không chướng ngại sự sinh hoạt, nên tổ Bá Trượng nói: Một ngày không làm, một ngày không ăn. Nếu thiền định phải ngồi lim dim hoài thì ngài Bá Trượng đâu dám nói câu đó.

Chuyện kể rằng, tổ Bách Trượng dù đã già, vẫn ngày ngày ra ruộng làm việc cùng chúng tăng. Các đệ tử thấy thầy già yếu, thương thầy, bèn giấu cái cuốc của ngài đi, để ngài khỏi phải làm. Sáng hôm sau, ngài không tìm thấy cuốc, bèn nhịn ăn cả ngày. Đệ tử hỏi vì sao, ngài nói: Một ngày không làm, một ngày không ăn. Các đệ tử sợ quá, phải đem cuốc trả lại cho ngài. Ngài cầm cuốc, ra ruộng làm việc như cũ, rồi mới chịu ăn cơm.

Nghe chuyện, mình hay nghĩ: một ông già gần trăm tuổi, ra ruộng làm gì cho mệt. Ngồi yên trong chùa, đệ tử hầu hạ, chẳng phải sướng hơn sao? Nhưng ngài không nghĩ vậy. Với ngài, làm việc không phải là chuyện ngoài thiền. Làm việc chính là thiền. Ngồi yên mà tâm loạn, thì ngồi đó có ích gì. Ra ruộng làm việc mà tâm không loạn, thì đó chính là thiền định. Thiền định của Lục Tổ là: ngoài lìa tướng, trong tâm không loạn. Ngoài làm thế nào lìa tướng? Trước tiên nhờ trí tuệ biết tất cả tướng là hư giả, không quan trọng, nên tâm không dính mắc nơi tướng, đó là lìa tướng, tự nhiên trong tâm không loạn. Như vậy lúc nào cũng thiền định, đi đâu cũng thiền định, ngồi chơi cũng thiền định, cả đến làm công tác cũng thiền định.

Người đi làm như mình, nghe vậy thì mừng. Vì mình không cần phải bỏ việc mới tu được. Mình không cần phải đợi rảnh mới tu được. Việc làm của mình, chính là chỗ tu của mình. Mình gõ máy tính, mình biết mình đang gõ máy tính. Mình gặp khách hàng, mình biết mình đang gặp khách hàng. Mình rửa bát, quét nhà, đưa con đi học, mình biết mình đang làm việc đó. Làm việc với tâm không loạn, đó là thiền. Không cần phải ngồi lim dim mới gọi là thiền định.

Nhưng có một điều phải nói rõ: làm việc với tâm không loạn, khác với làm việc trong vô thức. Mình đi làm, tay gõ máy tính, đầu nghĩ tới chuyện nhà, miệng lẩm bẩm chuyện sếp, đó không phải thiền. Đó là loạn. Thiền trong công việc là: làm việc nào, biết việc đó. Đang viết báo cáo thì chỉ biết mình đang viết báo cáo. Đang nghe khách hàng nói thì chỉ biết mình đang nghe. Đang nấu cơm thì chỉ biết mình đang nấu cơm. Làm một việc, biết một việc. Làm xong việc này, mới sang việc khác.

Tổ Bách Trượng còn dạy mình một điều nữa: đừng ăn không ngồi rồi. Ngài già như vậy mà vẫn làm. Mình còn trẻ, còn khỏe, mà cứ muốn ngồi không hưởng thụ, thì lấy gì mà ăn cho yên? Cơm mình ăn, áo mình mặc, nhà mình ở, đều do tay người khác làm ra. Mình không làm gì, mà cứ ăn, thì mình đang ăn phần của người khác. Ngài nhịn ăn một bữa để nhắc đệ tử: làm việc là bổn phận, không phải là cực hình. Ai cũng làm, thì ai cũng có ăn. Ai cũng ngồi không, thì chẳng còn gì để ăn.

Có người sẽ nói: nhưng công việc của tôi chán lắm, lặp đi lặp lại, làm sao mà thiền được. Đúng là có những việc chán thật. Nhưng chán hay không, không nằm ở việc. Nó nằm ở tâm mình. Cùng một công việc, người làm với tâm biết rõ từng động tác thì thấy yên. Người làm mà đầu cứ nghĩ tới chuyện khác thì thấy chán. Việc thì vẫn vậy. Tâm thì khác. Đổi việc thì dễ, mà đổi việc hoài cũng không hết chán. Đổi tâm thì khó, mà đổi được một lần thì việc nào cũng làm được.

Cho nên, từ hôm nay, đừng đợi rảnh mới tu. Đừng đợi hết bận mới thiền. Việc làm của mình, chính là đạo tràng của mình. Sáng ra khỏi nhà, biết mình đang ra khỏi nhà. Ngồi vào bàn làm việc, biết mình đang ngồi làm việc. Làm xong một việc, biết mình đã làm xong một việc. Một ngày làm việc trọn vẹn, tối về ăn cơm mới ngon, ngủ mới yên. Tổ Bách Trượng đã già mà còn ra ruộng. Mình còn trẻ, còn khỏe, cớ gì lại ngồi than rằng mình bận quá nên tu không được. Bận, chính là chỗ để tu.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Bảo Đàn (HT Thích Thanh Từ giảng) — "Thiền định của Lục Tổ không chướng ngại sự sinh hoạt, nên tổ Bá Trượng nói: Một ngày không làm, một ngày không ăn" — tr. 122
Bài liên quanMột hơi thở trước khi nói lời làm đau người khácThiền khi đi thang máy: đứng yên ba mươi giây giữa ngày vộiMười sáu hơi thở: bài thiền đầu tiên của thầy Tăng Hội