🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Xuân đi trăm hoa rụng, xuân đến trăm hoa cười: bài kệ của thiền sư Mãn Giác

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Có một buổi chiều, mình soi gương và giật mình. Tóc bạc thêm mấy sợi. Da có thêm nếp nhăn. Đứa con ngày nào còn bé xíu, giờ đã cao hơn mình. Cái cây mình trồng năm ngoái, giờ đã lớn. Mọi thứ cứ đi, đi mãi, không đợi ai.

Thiền sư Mãn Giác, sống cách đây gần một ngàn năm, cũng nhìn thấy điều đó. Trước khi viên tịch, ngài để lại một bài kệ ngắn, người đời vẫn nhắc đến tận bây giờ: "Xuân đi trăm hoa rụng, / Xuân đến trăm hoa cười. / Trước mắt việc đi mãi, / Trên đầu già đến rồi. / Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết, / Đêm qua, sân trước, một cành mai."

Bốn câu đầu nói về lẽ vô thường, ai cũng thấy. Xuân đi, hoa rụng. Xuân đến, hoa nở. Việc đời cứ trôi qua trước mắt, không dừng lại cho ai. Và già đến trên đầu, lặng lẽ như vậy đó. Không báo trước, không gõ cửa. Một sáng soi gương, thấy rồi.

Nhưng bài kệ không dừng ở đó. Nếu chỉ có bốn câu đầu, bài kệ chỉ là một tiếng thở dài. Hai câu cuối mới là chỗ thiền sư muốn chỉ: "Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết, / Đêm qua, sân trước, một cành mai." Đừng vội kết luận rằng xuân tàn rồi thì hoa rụng hết. Đêm qua, ngay sân trước nhà, vẫn còn một cành mai.

Cành mai ấy là gì? Người giảng bài kệ này nói: hãy nhìn vào sự trái nghịch giữa dòng đầu và dòng cuối. Hoa đến rồi đi, như sóng hết sinh rồi diệt, nhưng tánh của nước vẫn bất động, không sinh không diệt. Niệm trong tâm mình cũng vậy: đến rồi đi, sinh rồi diệt, nhưng tánh biết vẫn còn đó, lặng lẽ như tấm gương soi mọi hình ảnh đến rồi đi mà gương không mất.

Đời mình cũng vậy. Tuổi trẻ đi, sức khỏe đi, người thân đi, tiền bạc đi, danh vọng đi. Cái gì cũng đi. Nhưng có một thứ không đi: cái biết của mình. Mình biết tóc mình bạc. Mình biết con mình lớn. Mình biết mình đang buồn, đang vui, đang thở. Cái biết ấy vẫn còn nguyên từ lúc mình còn nhỏ đến bây giờ. Nó không già theo tóc, không rụng theo hoa.

Người ta sợ già, sợ mất, sợ hết, vì tưởng mình chính là những thứ đang đi kia. Mình tưởng mình là tuổi trẻ, nên tuổi trẻ đi thì mình mất. Mình tưởng mình là sức khỏe, nên sức khỏe yếu thì mình hết. Nhưng nếu mình là cái biết lặng lẽ kia, thì hoa có rụng bao nhiêu, xuân có đi bao nhiêu lần, cành mai trong sân vẫn còn đó.

Thực tập bài kệ này không cần ngồi thiền lâu. Chỉ cần một lần trong ngày, khi thấy một thứ gì đó đang đổi thay, hãy dừng lại một chút và nhìn cho rõ. Nhìn con mình lớn lên, đừng chỉ tiếc nó không còn bé nữa, mà hãy thấy mình vẫn còn đây để nhìn nó lớn. Nhìn tóc mình bạc, đừng chỉ buồn, mà hãy thấy cái biết tóc bạc vẫn còn sáng.

Cành mai trong sân không phải là thứ gì xa lạ. Nó có thể là một bữa cơm còn đủ mặt người thân, một buổi sáng còn nghe được tiếng chim, một người bạn cũ bỗng gọi điện hỏi thăm sau nhiều năm. Giữa những thứ đang mất đi, vẫn luôn có những thứ đang còn lại, chỉ là mình ít để ý vì mắt mình cứ nhìn về phía những thứ đã đi. Người biết nhìn cành mai không phải là người không buồn khi hoa rụng. Buồn thì vẫn buồn, nhưng buồn mà vẫn thấy được cành mai, thì nỗi buồn không nuốt chửng mình. Và mỗi lần nhìn thấy một cành mai như vậy, mình lại nhớ ra rằng đời mình không chỉ có mất mát, mà còn có những thứ đang nở lặng lẽ ngay trước sân nhà.

Mùa xuân nào rồi cũng đi. Hoa nào rồi cũng rụng. Nhưng đừng bảo rằng hết rồi. Đêm qua, sân trước, một cành mai. Cành mai ấy không nở để chống lại mùa xuân đi. Nó nở để nhắc mình: trong dòng chảy sinh diệt, vẫn có một thứ không sinh không diệt, và thứ ấy đang ở ngay trong mình, ngay lúc này.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Những lời dạy từ các Thiền sư Việt Nam xưa, tr. 13 — bài kệ "Mùa Xuân" (Cáo tật thị chúng) của Thiền sư Mãn Giác (1052–1096), bản dịch HT Thích Thanh Từ
Bài liên quanTiếng vỗ của một bàn tay: nghe cái không nghe đượcMài gạch không thành gương: ngồi thiền để thành Phật?Ở đâu cũng làm chủ: lời dạy của thiền sư Lâm Tế