🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Nghe hàng xóm cãi nhau: nghe mà không xen vào

Thiền & hơi thở · 8 phút đọc

Buổi tối, bạn đang ăn cơm thì nhà bên cãi nhau. Tiếng to, tiếng nhỏ, tiếng đồ đạc va chạm. Nhà sát vách, tường mỏng, nghe rõ từng câu. Người vợ nói chồng vô tâm. Người chồng nói vợ lắm lời. Đứa con khóc. Bạn buông đũa, ngồi nghe. Trong đầu bắt đầu bình luận: ông chồng này sai rồi. Bà vợ này cũng không vừa. Hồi trước mình đã thấy hai người này không hợp nhau rồi.

Rồi bạn có hai lựa chọn. Một là sang gõ cửa, can ngăn, phân xử phải trái. Hai là ngồi yên, ăn tiếp bữa cơm của mình, để mặc nhà người ta tự giải quyết. Lựa chọn nào cũng khó. Sang can thì sợ bị chửi lây. Ngồi yên thì thấy mình vô tâm, thấy áy náy.

Có một lựa chọn thứ ba, ít người nghĩ đến: nghe mà không xen vào. Nghe cho trọn, mà lòng không dính vào. Đó cũng là một bài thiền.

Kinh Pháp Cú có một bài kệ rất nổi tiếng, nói về hận thù. Kệ rằng: hận thù diệt hận thù, đời này không thể có, từ bi diệt hận thù, là định luật ngàn thu. Ý là: lấy hận thù để diệt hận thù, đời này không bao giờ làm được. Chỉ có từ bi mới diệt được hận thù. Đó là định luật ngàn đời.

Nghe qua, câu ấy tưởng như chỉ nói về những chuyện lớn: chiến tranh, thù hận giữa các dân tộc. Nhưng thật ra, nó nói về những chuyện nhỏ nhất trong đời mình. Như tiếng cãi nhau nhà bên.

Vì sao hận thù không diệt được hận thù? Vì hận thù sinh ra hận thù. Người vợ mắng chồng một câu, chồng mắng lại hai câu. Vợ mắng lại bốn câu. Chồng đập một cái bát. Vợ đập hai cái bát. Cứ thế, lửa càng lúc càng lớn. Không ai chịu dừng. Ai cũng nghĩ mình đúng. Ai cũng nghĩ mình phải thắng. Đến cuối cùng, không ai thắng cả. Chỉ còn lại một nhà tan nát, và hai người mệt lử.

Một bài kệ khác trong kinh cũng nói về chuyện này: chiến thắng gây thù hận, thất bại chuốc khổ đau, từ bỏ mọi thắng bại, an tịnh liền theo sau. Thắng thì người thua sẽ hận mình. Thua thì mình đau khổ. Chỉ khi bỏ được ý muốn thắng thua, lòng mới an tịnh.

Vậy khi nghe nhà bên cãi nhau, mình làm gì? Trước hết, hãy nghe mà không phán xét. Đừng vội kết luận ai đúng ai sai. Mình chỉ nghe được một nửa câu chuyện, qua một bức tường. Mình không biết hai người ấy đã sống với nhau bao nhiêu năm, đã cùng nhau vượt qua những gì, và câu cãi nhau hôm nay bắt đầu từ đâu. Phán xét khi chưa biết đủ, là gieo thêm một hạt hận thù vào lòng mình.

Thứ hai, hãy thở. Nghe tiếng cãi nhau mà lòng mình không nổi sóng, đó là thiền. Hít vào một hơi, biết mình đang hít vào. Thở ra một hơi, biết mình đang thở ra. Tiếng cãi nhau vẫn đó. Nhưng mình không còn bị nó kéo đi. Mình nghe tiếng, mà không chạy theo tiếng. Mình biết người ta đang khổ, mà không biến cái khổ của người ta thành cái khổ của mình.

Thứ ba, hãy từ bi trong lòng. Không cần sang can ngăn. Chỉ cần trong lòng nghĩ: mong hai người ấy sớm nguôi giận. Mong đứa trẻ kia đừng sợ hãi. Một ý nghĩ từ bi như vậy, tuy nhỏ, nhưng nó giữ cho lòng mình không bị nhiễm hận thù. Người ta cãi nhau, mình nghe mà sinh tâm ghét bỏ, thì mình cũng đã tham gia vào cuộc cãi nhau ấy rồi, dù mình không mở miệng nói câu nào.

Có người sẽ hỏi: nghe mà không làm gì, có phải là vô tâm không? Không. Vô tâm là nghe mà không quan tâm. Còn nghe mà không xen vào là một sự quan tâm có trí tuệ. Vì có những chuyện, xen vào chỉ làm mọi việc tệ hơn. Hai vợ chồng cãi nhau, người ngoài sang phân xử, thường chỉ làm cho một bên thấy mình được bênh, bên kia thấy mình bị xử ép. Lửa không tắt, mà còn cháy to hơn. Người trí biết lúc nào nên nói, lúc nào nên im. Im không phải vì sợ. Im vì biết rằng lời nói của mình lúc này không giúp được gì.

Dĩ nhiên, có những lúc cần xen vào. Nếu nghe tiếng đánh đập, tiếng kêu cứu, tiếng trẻ con khóc thét, thì phải can thiệp ngay, phải gọi người giúp. Từ bi không có nghĩa là đứng nhìn bạo lực. Nhưng phần lớn những cuộc cãi nhau nhà bên không phải là bạo lực. Nó chỉ là hai người đang khổ, đang nói ra những lời làm nhau khổ thêm. Lúc ấy, điều tốt nhất mình có thể làm là giữ cho lòng mình yên, và cầu mong cho họ sớm yên.

Cũng nên soi lại mình. Nhà bên cãi nhau, mình nghe rõ từng câu. Nhưng nhà mình thì sao? Mình có đang cãi nhau với người thân theo cùng một kiểu ấy không? Mình có đang mắng một câu, chờ người ta mắng lại hai câu, rồi mình mắng lại bốn câu không? Tiếng cãi nhau nhà bên là một tấm gương. Nó cho mình thấy cái vòng hận thù ấy trông như thế nào, từ bên ngoài. Để rồi khi về nhà mình, mình nhớ mà dừng lại sớm hơn một nhịp.

Hận thù diệt hận thù, đời này không thể có. Từ bi diệt hận thù, là định luật ngàn thu. Định luật ấy không chỉ đúng trong kinh sách. Nó đúng ngay trong buổi tối hôm nay, khi nhà bên đang cãi nhau, và mình đang ngồi nghe. Mình chọn hận thù hay từ bi, là mình chọn nhà mình tối nay sẽ yên hay sẽ động. Tiếng cãi nhau rồi sẽ tắt. Nhưng hạt giống mình gieo trong lòng mình tối nay, hận thù hay từ bi, sẽ ở lại rất lâu.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú — kệ 5 (Phẩm Song Yếu) và kệ 201 (Phẩm An Lạc), trích trong bài "An Lạc — Khát vọng của mọi cuộc hành trình" (Tịnh Minh), dhp-tm01.htm, trang 1
Bài liên quanLeo cầu thang cũng là thiền: từng bậc, từng hơi thởNghe mà không phán xét: lắng nghe cũng là thiềnCon khóc giữa đêm: ngồi yên thở, đừng cuống lên