Mấy tuần nay, mở điện thoại lên là thấy người ta rủ nhau đi chùa.
Không phải chùa ngoài đời. Chùa trên màn hình.
Người ta vào một ngôi chùa ảo, bấm nút niệm Phật, bấm nút lạy Phật, thắp một nén hương điện tử rồi chụp màn hình khoe nhau. Có lúc chùa ảo đông đến mức quá tải, tám trăm chỗ thì tám trăm chỗ đều kín, người vào sau phải xếp hàng chờ lượt. Báo chí đưa tin rầm rộ, người khen kẻ chê, ai cũng bàn.
Nghe thì buồn cười. Mà nghĩ kỹ thì không hẳn là chuyện đùa.
Bởi vì đằng sau những cái chạm màn hình ấy là một câu hỏi rất thật, nhiều người đang tự hỏi nhau: lạy Phật qua điện thoại như vậy, có tạo ra công đức không? Công đức nằm ở cái lạy, hay nằm ở chỗ khác?
Trong kho sách Phật, có một bài pháp kể về thứ bậc của công đức. Cúng dường chỗ ăn chỗ ở cho chư Tăng thì tạo nhiều công đức. Nhưng quy y Tam bảo còn có công đức hơn. Giữ giới nghiêm túc còn hơn nữa. Thiền quán và lòng từ bi còn cao hơn giữ giới. Và cao nhất, là phát triển tuệ giác, thấy được thật tướng của các pháp.
Nghe qua đã thấy một điều: công đức không nằm ở hình thức. Nó nằm ở chỗ tâm mình được chuyển hóa đến đâu.
Một nén hương thắp bằng tay hay thắp bằng nút bấm, một lạy lạy bằng thân hay lạy bằng ngón tay chạm màn hình, tự nó chưa nói lên được điều gì. Cái làm nên công đức là lúc đó tâm mình có thật sự lắng xuống không, có thật sự hướng thiện không, hay chỉ đang bấm cho đủ số, cho kịp bảng vàng, cho có cái mà khoe.
Trong sách dạy về trách vụ của người Phật tử tại gia cũng nói rõ: giờ phút tụng niệm phải chí thành khẩn thiết, giữ ba nghiệp thân khẩu ý cho thanh tịnh. Đến trước bàn Phật tụng niệm là cốt để gột rửa những vết nhơ trong tâm, cho tâm hồn được thanh tịnh. Cái chính là tâm được gột rửa. Còn bàn Phật ở đâu, hương thật hay hương ảo, chỉ là phương tiện.
Giáo hội Phật giáo Việt Nam khi nói về trào lưu này cũng lưu ý một điều tương tự: những hành động mô phỏng trên màn hình không thay thế được quá trình học và thực hành ở chùa thật. Lời nhắc ấy không phải để chê người trẻ, mà để giữ cho mình khỏi lầm tưởng. Đi chùa là để học, để sửa mình, để gặp thầy gặp bạn mà soi lại tâm mình. Màn hình có thể nhắc mình nhớ đến chùa, nhưng không thể thay mình đi hết con đường tu tập.
Cho nên chùa online không xấu. Nó là một cánh cửa. Nhờ nó mà nhiều bạn trẻ lần đầu biết đến câu niệm Phật, biết đến hình ảnh ngôi chùa, biết đến cảm giác chắp tay lại một lúc trong ngày. Với người ở xa chùa, người bận rộn, người chưa từng bước chân vào chùa bao giờ, đó là một khởi đầu đáng quý.
Nhưng khởi đầu thì phải đi tiếp. Nếu chỉ dừng lại ở bấm lạy, đếm số lần, chạy theo điểm công đức trên màn hình, thì mình đang tu cái màn hình chứ không phải tu cái tâm. Điểm số lên cao mà tâm vẫn nóng nảy, vẫn tham lam, vẫn hơn thua như cũ, thì công đức ở đâu?
Đức Phật trước lúc nhập diệt đã dặn các đệ tử một câu cuối cùng: mọi pháp hữu vi đều vô thường, hãy tinh tấn với chánh niệm. Chánh niệm nghĩa là biết rõ mình đang làm gì, tâm mình đang ở đâu, ngay trong giây phút này. Lạy một lạy mà biết mình đang lạy, niệm một câu mà nghe được tiếng niệm của mình, đó mới là tu. Còn bấm một trăm cái mà tâm đang nghĩ chuyện khác, thì một trăm cái bấm ấy nhẹ như không.
Vậy nên, nếu bạn đang đi chùa online, cứ đi. Nhưng hãy dùng nó như một lời nhắc. Nhắc mình mỗi ngày dành ra vài phút thật sự ngồi yên, thở một hơi cho sâu, niệm một câu cho rõ. Không cần nhiều. Năm mười phút thật lòng còn hơn một giờ bấm máy mà tâm đi vắng.
Phật không ở trong màn hình, cũng không ở ngoài màn hình. Phật ở chỗ tâm mình có chịu dừng lại hay không. Màn hình chỉ là cái gương. Soi vào đó, mình thấy được tâm mình đang ở đâu, thế là đủ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư