Dạo này trên mạng lan truyền một câu nói, nghe vừa buồn cười vừa buồn thật: 22 tuổi đã muốn nghỉ hưu. Chưa ra trường bao lâu, chưa đi làm được mấy năm, mà nhiều bạn trẻ đã thấy cạn. Cạn sức, cạn hứng, cạn cả niềm tin.
Bài viết trên vietnam.vn cuối tháng 10 năm nay kể về những bạn trẻ như thế. Khảo sát Deloitte năm 2026 với 22.500 người ở 44 quốc gia cho thấy 47% người thuộc thế hệ Gen Z cảm thấy kiệt sức. Ở trong nước, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ghi nhận số người đến khám tâm lý tăng 30%, trong đó hai phần ba mắc chứng kiệt sức, và hơn một nửa là Gen Z. Con số không phải để dọa ai. Nó chỉ nói lên một điều: có rất nhiều bạn trẻ đang mệt, mà không biết nói cùng ai.
Mệt vì cái gì? Nhìn kỹ thì không phải chỉ vì việc nhiều. Mà vì chạy mà không có điểm dừng. Sáng mở mắt ra đã thấy người ta khoe thành tích. Bạn cùng lớp mua nhà, mua xe. Người lạ trên mạng kiếm tiền tỷ từ một video. Mình thì lương tháng chưa đủ sống thoải mái, công việc chưa đâu vào đâu, tương lai mờ mờ. Cái cảm giác bị bỏ lại nó cứ gặm nhấm mỗi ngày. Rồi mình chạy. Chạy để bắt kịp. Chạy để không thua. Chạy đến khi cơ thể rệu rã, đầu óc trống rỗng, ngủ không ngon, ăn không thấy ngon, làm gì cũng không thấy vui. Đó là kiệt sức. Không phải lười. Là chạy quá lâu mà không biết mình chạy đi đâu.
Trong kinh dạy, mọi sự vật trong thế giới này là vô thường, là vô ngã, không có thực thể. Dù là sắc đẹp lộng lẫy, dù là danh vọng cao xa, dù là tiền rừng bạc biển, tất cả đều vô thường. Không có gì cần phải tham đắm, không có gì để vơ lấy của mình. Nghe thì xa, mà nghĩ kỹ thì gần lắm. Cái nhà, cái xe, cái chức, cái danh mà mình đang chạy theo, bản thân chúng cũng đổi thay từng ngày. Hôm nay là thước đo thành công, mai đã lỗi thời. Mình lấy một thứ vô thường làm đích đến duy nhất, thì làm sao mà không mệt. Càng chạy càng thấy xa. Vì đích đó nó cũng đang chạy.
Cùng một bài kinh đó, có một câu khác: sống một đời sống bình dị, lành mạnh và biết đủ. Biết đủ không phải là buông xuôi, không phải là thôi cố gắng. Biết đủ là biết điểm dừng của mình ở đâu. Là biết hôm nay mình đã làm hết sức, thì cho phép mình nghỉ. Là biết lương tháng này đủ sống tử tế, thì không cần so với người kiếm gấp mười lần mình.
Sách xưa có câu: biết đủ thì được đủ, đợi cho đủ đến bao giờ mới đủ. Biết nhàn thì được nhàn, đợi nhàn đến bao giờ mới nhàn. Nghĩa là nếu mình cứ đợi đến khi đủ mới chịu nghỉ, thì sẽ không bao giờ có ngày nghỉ. Vì cái "đủ" của lòng tham thì không có đáy.
Thân và tâm là vốn của mình. Không phải công cụ để đốt lấy tiền. Một cái máy chạy quá tải còn hỏng, huống chi con người. Nghỉ ngơi không phải lười biếng. Ngủ đủ giấc không phải phí thời gian. Ngồi yên một buổi chiều không làm gì cũng không phải là thua ai. Đó là cách mình giữ vốn. Người biết giữ vốn thì đi được đường dài. Người đốt vốn để chạy nhanh thì đến một lúc sẽ đứng khựng lại giữa đường, không còn chạy được nữa, mà cũng không còn sức để đi tiếp. Bài học này, nhiều người phải trả bằng sức khỏe mới học được. Mình học sớm thì đỡ tốn.
Vậy thì làm sao? Bắt đầu nhỏ thôi. Một, bớt so sánh. Tắt bớt những thứ khiến mình thấy mình thua kém mỗi ngày. Hai, đặt một giới hạn rõ ràng: giờ nào làm, giờ nào nghỉ, và giữ lời với chính mình như giữ lời với sếp. Ba, mỗi ngày dành một khoảng không chạy: đi bộ, ăn cơm với gia đình, ngồi yên mười phút. Nhỏ thôi, mà đều.
Bốn, nếu thấy mình trống rỗng kéo dài, mất ngủ triền miên, không còn thấy vui với bất cứ điều gì, thì đừng ngại tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Kiệt sức kéo dài là chuyện của sức khỏe, cần người có chuyên môn giúp, không phải cứ cố gắng là qua.
22 tuổi mà đã muốn nghỉ hưu, không phải vì mình yếu. Mà vì mình đã chạy quá lâu không nghỉ. Nghỉ một chút, rồi đi tiếp. Đường còn dài lắm.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư