Cô bán tạp hóa kể: hôm đó có khách mua mấy món đồ, quét mã QR xong, điện thoại của khách vang lên tiếng "ting" rõ to. Cô nghe tiếng ting, tưởng tiền đã về, đưa hàng cho khách đi. Tối về kiểm tra tài khoản, cô mới biết: không có đồng nào vào cả. Tiếng ting ấy là do khách tự mở một đoạn ghi âm trên điện thoại của mình. Cô mất mấy trăm ngàn, mà đau hơn là mất lòng tin.
Chuyện như vậy đang xảy ra ở nhiều quán nhỏ, sạp hàng, tiệm ăn. Kẻ gian có hai cách làm. Một là mở sẵn file âm thanh giả tiếng báo tiền về, quét mã xong thì bấm phát tiếng ting, chủ quán nghe thấy thì tưởng đã nhận được tiền. Hai là tinh vi hơn: giả làm nhân viên kỹ thuật, xin cài đặt phần mềm vào điện thoại của chủ quán, rồi từ xa kích hoạt tiếng ting giả mỗi khi cần. Cả hai cách đều đánh vào một thói quen: chủ quán tin vào tai mình hơn là tin vào mắt mình.
Thật ra, cái bẫy này không mới. Ngày xưa đi chợ, người ta cũng từng bị lừa bằng tiền giả, bằng cân non. Chỉ khác là bây giờ, cái "tiền giả" nó nằm trong tiếng ting. Nghe thì thật, mà tiền thì không có. Tai mình nghe được âm thanh, nhưng âm thanh thì ai cũng làm giả được. Chỉ có con số trong tài khoản ngân hàng của mình mới là thật.
Trong Kinh Pháp Cú có lời dạy: không phóng dật là đường sống, phóng dật là đường chết. Người trí không phóng dật, như giữ tài sản quý. "Phóng dật" nghĩa là buông lung, làm việc mà không để tâm, không kiểm soát. Nghe qua loa rồi tin ngay, đưa hàng ngay, đó là phóng dật. Còn người trí thì khác: làm gì cũng có chánh niệm, tức là để tâm vào đúng việc mình đang làm, kiểm tra đến nơi đến chốn rồi mới quyết.
Với chủ quán nhỏ, chánh niệm trong buôn bán chỉ gói gọn trong một thói quen: nghe ting thì chưa đưa hàng, phải mở ứng dụng ngân hàng ra xem số dư đã tăng chưa, đúng số tiền chưa, rồi mới đưa hàng. Nghe thì phiền, mất thêm vài chục giây mỗi lần. Nhưng vài chục giây ấy chính là khoảng cách giữa bán được hàng và mất trắng hàng.
Có người bảo: khách đông, làm vậy thì chậm, khách khó chịu thì sao? Thật ra khách thật không bao giờ khó chịu vì chủ quán cẩn thận. Người mua đàng hoàng chỉ mong giao dịch rõ ràng. Chỉ có kẻ gian mới giục: "Chị nghe ting rồi còn gì, đưa hàng nhanh đi em còn vội." Cái vội ấy, một lần nữa, lại là dấu hiệu. Người ngay thì không sợ chờ. Kẻ gian thì sợ mình kiểm tra.
Ngoài ra, chủ quán cũng nên nhớ mấy điều nhỏ. Một là không cho người lạ cài đặt bất cứ phần mềm gì vào điện thoại của mình, dù họ xưng là nhân viên ngân hàng hay nhân viên kỹ thuật. Ngân hàng thật không bao giờ xin quyền truy cập điện thoại của khách. Hai là nên bật loa báo tiền về của chính ngân hàng mình dùng, thay vì nghe tiếng ting từ điện thoại của khách. Loa của mình, tài khoản của mình, mình mới tin được. Ba là nếu dùng mã QR, hãy dán mã của mình, đừng để người khác dán đè mã lạ lên trên.
Buôn bán nhỏ, lời lãi chẳng bao nhiêu, một lần bị lừa là mất cả ngày công. Có cô bán hàng rong nói: "Tôi bán cả buổi mới được hai trăm ngàn, nó lừa một lần là hết." Nghe mà thương. Người ta đã vất vả cả ngày ngoài đường, lại còn phải đề phòng đủ thứ. Nhưng đời là vậy, càng khó khăn càng phải tỉnh.
Cái tỉnh ở đây không phải là nghi ngờ tất cả mọi người. Nghi ngờ tất cả thì buôn bán sao được. Tỉnh là phân biệt được đâu là dấu hiệu đáng tin, đâu là dấu hiệu phải kiểm tra. Tiếng ting từ điện thoại khách là dấu hiệu phải kiểm tra. Con số trong tài khoản của mình là dấu hiệu đáng tin. Phân biệt được hai thứ đó, là mình đã giữ được tiền của mình.
Cuối cùng, nếu lỡ bị lừa, đừng tự trách mình là dại, là quê. Kẻ gian ngày nay có đủ trò tinh vi, người khôn cũng có lúc sơ ý. Hãy kể lại cho các chủ quán xung quanh cùng biết, để cả khu chợ cùng cảnh giác. Một người bị lừa mà nói ra, có khi cứu được mười người khác.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư