🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Đời sống hôm nay

Cấm trẻ dưới 16 dùng điện thoại: cấm được cái máy, giữ được cái tâm?

Đời sống hôm nay · 7 phút đọc

Mấy hôm nay, trên mạng xã hội người ta bàn nhau ầm ĩ về một đề xuất: nghiên cứu cấm trẻ dưới mười sáu tuổi dùng điện thoại thông minh. Có người vỗ tay tán thành, nói cấm đi cho con mình còn tuổi thơ. Có người lại lắc đầu: nhà trường giao bài qua Zalo, không có điện thoại thì con học bằng gì? Hai bên cãi nhau, mà cãi bên nào cũng có lý của nó.

Nhìn cho kỹ, chuyện này không mới. Từ lâu rồi, trong nhiều nhà, bữa cơm tối đã thành bữa cơm của bốn cái màn hình. Cha mẹ vừa ăn vừa lướt tin tức, con cái vừa ăn vừa xem clip. Có nhà, đứa trẻ mới hai, ba tuổi đã biết quẹt màn hình giỏi hơn cả cầm thìa. Điện thoại không còn là đồ chơi nữa, nó thành người giữ trẻ, thành bạn chơi, thành thầy dạy, thành cả thế giới thu nhỏ trong lòng bàn tay.

Người lớn lo là phải. Trẻ con mê điện thoại thì lười vận động, mắt mờ dần, học hành sa sút, tính tình dễ cáu gắt. Nhiều cha mẹ kể rằng, lấy điện thoại khỏi tay con khó hơn lấy kẹo khỏi tay đứa trẻ lên ba. Con khóc, con giận, con nằm vật ra sàn. Rồi cha mẹ mệt quá, lại đưa điện thoại trở lại cho yên chuyện. Cứ thế, cái vòng luẩn quẩn quay mãi.

Nhưng cấm có phải là cách duy nhất không? Cấm một đứa trẻ dùng điện thoại, giống như bịt miệng một dòng suối mà không dẫn nó đi chỗ khác. Nước vẫn chảy, chỉ là chảy ngầm, chảy lén. Trẻ con bị cấm ở nhà thì ra quán net, mượn máy bạn, dùng lén lúc cha mẹ vắng nhà. Cấm được cái máy, chưa chắc đã cấm được cái tâm muốn xem.

Trong kinh có một hình ảnh rất hay: tâm con người giống như con vượn chuyền cành, nhảy từ cành này sang cành khác, không lúc nào ngồi yên. Tâm trẻ con lại càng giống con vượn ấy. Nó tò mò, nó ham cái mới, nó thích những gì chớp nhoáng, rực rỡ, đổi thay liên tục. Màn hình điện thoại được làm ra đúng để chiều cái tâm vượn ấy: vuốt một cái có cái mới, vuốt nữa lại có cái mới hơn. Tâm chưa được dạy cách dừng lại, thì gặp cái gì vui là bám lấy, không dứt ra được.

Đức Phật dạy trong kinh Pháp Cú, câu đầu tiên: tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo tác. Mọi việc bắt đầu từ trong tâm. Muốn con bớt mê điện thoại, trước hết phải dạy cái tâm của con biết dừng, biết chọn, biết chán đúng lúc. Mà dạy tâm thì không dạy bằng lệnh cấm, dạy bằng cách sống cùng con.

Con trẻ không nghe lời cha mẹ nói, con nhìn cách cha mẹ sống. Cha mẹ vừa cấm con ôm điện thoại, vừa nằm dài trên ghế ôm điện thoại của mình, thì lời cấm ấy nhẹ như gió. Muốn con buông máy xuống, cha mẹ phải buông máy xuống trước. Bữa cơm không có màn hình, buổi tối cả nhà cùng nhau làm một việc gì đó, dù chỉ là đi dạo một vòng quanh xóm, cũng là đang dạy con rằng đời sống còn nhiều thứ vui hơn màn hình.

Thay vì cấm tuyệt đối, nhiều gia đình đã làm theo cách khác, và thấy hiệu quả hơn hẳn. Họ đặt ra giờ giấc rõ ràng: học xong mới được xem, mỗi ngày không quá một khoảng nhất định, trước giờ ngủ một tiếng thì tắt hết màn hình. Họ không lấy điện thoại làm phần thưởng, cũng không lấy nó làm hình phạt. Điện thoại là một công cụ, dùng đúng việc, đúng lúc, như con dao trong bếp, dùng để cắt rau chứ không phải để chơi.

Cũng cần cho con một thứ khác để thay thế. Trẻ con mê điện thoại một phần vì không có gì khác vui hơn. Nhà có một góc đọc sách, có bộ cờ, có quả bóng, có việc nhà để con cùng làm, thì điện thoại tự nhiên bớt hấp dẫn. Con được chạy nhảy, được nói chuyện, được làm ra một món đồ bằng tay mình, tâm nó có chỗ để đậu, không còn phải bám vào màn hình nữa.

Đề xuất cấm trẻ dưới mười sáu tuổi dùng điện thoại, dù có thành luật hay không, cũng đã nói lên một nỗi lo thật của xã hội. Nhưng luật chỉ giữ được cái máy ngoài tay, còn cái tâm bên trong thì phải do gia đình, nhà trường dạy dỗ từng ngày. Cấm hay không cấm, cuối cùng vẫn quay về một câu hỏi cũ: người lớn có chịu làm gương, có chịu dành thời gian thật cho con hay không.

Điện thoại không phải kẻ thù. Kẻ thù thật là sự thờ ơ. Một đứa trẻ được cha mẹ lắng nghe, được chơi cùng, được dạy cách dùng công nghệ như một người chủ chứ không phải nô lệ của nó, thì có điện thoại trong tay cũng không sợ. Tâm đã vững, vượn có chuyền cành cũng biết đường về.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú — kệ 1 (BudSas, u-kinh-phapcu-ev/tamdao0.htm)
• Duy Ma Cật Sở Thuyết Kinh - Trực Chỉ Đề Cương (HT Thích Từ Thông) — tr. 106
Bài liên quanĐứng tên vay hộ người khác: nhẹ dạ một lần, gánh nợ cả nămCưới vội, chia tay vội: hôn nhân trẻ thiếu nhất là gì?Làm chủ tuổi 28: khi giấc mơ giàu nhanh thành gánh nợ