Cuối tháng mười vừa rồi, có một đoạn video ngắn trên mạng gây tranh cãi dữ dội. Trong video, một người đàn ông nói với các bà mẹ đơn thân rằng sao tham quá, ngay cả việc nuôi con cũng giành lấy một mình. Bình luận bên dưới chia làm hai phe. Một phe hùa theo, chê trách. Một phe bênh vực, nói rằng họ nuôi con một mình không phải vì tham, mà vì trách nhiệm. Chỉ một đoạn video vài chục giây, mà nó phơi bày một sự thật: người mẹ đơn thân vẫn đang bị nhìn bằng con mắt soi mói, dù họ chỉ đang cố gắng nuôi con nên người.
Hãy thử đặt mình vào vị trí của một người mẹ một mình nuôi con. Sáng dậy sớm nấu cơm, đưa con đi học, rồi chạy đi làm. Chiều đón con, nấu ăn, dạy con học, dỗ con ngủ. Đêm con ốm, một mình ôm con đi viện. Không có ai thay ca. Không có ai hỏi hôm nay em mệt không. Tháng nào lương cũng chia ra từng khoản: tiền học, tiền ăn, tiền thuốc, tiền thuê nhà. Thiếu thì vay tạm, rồi tháng sau lại lo trả. Người ta nói làm mẹ đã vất vả, làm mẹ một mình thì vất vả gấp đôi. Câu đó không hề nói quá.
Vậy mà xã hội vẫn hay hỏi họ những câu làm đau lòng. Sao không lấy chồng đi cho đỡ khổ. Sao ngày xưa không chọn kỹ hơn. Con không có cha thì sau này ra sao. Những câu hỏi đó, người hỏi có thể chỉ tò mò, nhưng người nghe thì như bị cứa thêm một nhát. Không ai chọn con đường một mình nuôi con vì muốn khổ. Họ chọn vì đó là cách tốt nhất họ có thể làm cho con mình, trong hoàn cảnh của họ. Đứa trẻ là máu thịt của họ. Bỏ con sao được.
Đạo Phật có một chữ rất đẹp để nói về cách sống này: từ bi. Trong sách Lịch sử Việt Nam tập hai, khi nói về giáo lý đạo Phật, có câu rằng tinh thần từ bi hỷ xả, khoan dung của Phật giáo không làm người ta ủy mị, mà ngược lại, rất bản lĩnh. Từ bi không phải là yếu mềm. Từ bi là thương mà vẫn vững. Thương con, nên dù khổ mấy cũng không bỏ con. Thương mình, nên dù người ta nói gì, mình vẫn đứng thẳng mà sống. Người mẹ đơn thân nào cũng đang sống đúng tinh thần ấy, dù có thể chính họ cũng không gọi tên được nó.
Bên cạnh từ bi, còn một hạnh nữa mà người mẹ đơn thân đang thực hành mỗi ngày, đó là nhẫn nhục. Trong sách Phật Học Tinh Hoa, nhẫn nhục ba-la-mật được giảng là nhường nhịn mọi khiêu khích, chịu đựng mà không oán hận. Người mẹ đơn thân nhẫn nhịn nhiều thứ lắm. Nhẫn nhịn lời dị nghị của thiên hạ. Nhẫn nhịn những lúc con hư, con khóc, con hỏi sao nhà mình không giống nhà bạn. Nhẫn nhịn cả những đêm mình muốn gục xuống mà vẫn phải gắng dậy vì con đang gọi mẹ. Cái nhẫn ấy không phải là cam chịu. Cái nhẫn ấy là sức mạnh. Người không có sức mạnh thì đã bỏ cuộc từ lâu rồi.
Vậy thì chúng ta, những người xung quanh, có thể làm gì? Trước hết, bớt hỏi, bớt phán xét. Đừng hỏi một người mẹ đơn thân rằng sao cô không thế này, sao cô không thế kia. Mình không sống cuộc đời của họ, mình không có quyền chấm điểm cuộc đời của họ. Thay vì hỏi, hãy giúp bằng những việc cụ thể. Trông con giúp một buổi chiều để họ đi làm thêm. Cho con họ mượn vài quyển sách. Mời mẹ con họ một bữa cơm, không cần lý do gì cả. Giúp đỡ cụ thể thì quý hơn nghìn lời thương hại.
Với chính những người mẹ đang một mình nuôi con, xin nói mấy lời. Thứ nhất, đừng tin lời người ta nói rằng mình tham, rằng mình kém, rằng con mình thiệt thòi vì không đủ cha mẹ. Con mình có thiệt thòi hay không, không nằm ở việc nhà có mấy người lớn. Nó nằm ở việc đứa trẻ có được yêu thương đủ đầy hay không. Một đứa trẻ được mẹ yêu hết lòng, được dạy dỗ tử tế, lớn lên vẫn có thể thành người tốt, người hạnh phúc. Thứ hai, đừng quên thương chính mình. Lo cho con là đúng, nhưng mình kiệt sức thì ai lo cho con. Ăn đủ, ngủ đủ, thỉnh thoảng cho mình một buổi nghỉ ngơi. Mình khỏe thì con mới yên. Thứ ba, đừng ngại nhờ giúp đỡ. Nhờ người thân trông con, nhờ bạn bè một tay khi khó khăn, không phải là yếu đuối. Đó là khôn ngoan.
Còn với những đứa trẻ lớn lên trong vòng tay của một người mẹ đơn thân, lớn lên rồi, xin nhớ một điều. Mẹ đã một mình gánh cả hai vai để con có ngày hôm nay. Mẹ không cần con trả ơn bằng tiền bạc hay danh vọng. Mẹ chỉ cần con sống tử tế, sống ngay thẳng, và thỉnh thoảng gọi về hỏi mẹ khỏe không. Có những đứa trẻ lớn lên trong đủ đầy mà vẫn thấy thiếu. Có những đứa trẻ lớn lên trong thiếu thốn mà vẫn thấy đủ, vì chúng biết mẹ đã cho chúng tất cả những gì mẹ có.
Một mình nuôi con không phải là tham. Đó là thương con đến cùng. Đó là trách nhiệm, là bản lĩnh, là từ bi trong đời thường. Xã hội này sẽ tốt đẹp hơn nhiều, nếu thay vì chỉ trỏ vào những người mẹ đơn thân, chúng ta biết cúi xuống đỡ họ một tay. Đứa trẻ nào cũng xứng đáng được lớn lên trong yêu thương. Và người mẹ nào đã dám một mình gánh lấy yêu thương đó, cũng xứng đáng được tôn trọng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư