Buổi chiều nọ, một tân sinh viên vừa xuống thành phố nhập học được mười ngày thì nhận một cuộc gọi lạ. Đầu dây bên kia tự xưng là công an, nói giọng nghiêm nghị, đọc đúng tên, đúng trường, đúng quê quán của em. Rồi họ bảo em liên quan đến một vụ án ma túy, một đường dây rửa tiền. Nếu không hợp tác, em sẽ bị bắt ngay. Em phải giữ bí mật, không được nói với bố mẹ, không được nói với ai. Phải vào ứng dụng gọi video để "làm việc", phải chuyển tiền để "chứng minh mình vô tội".
Em tin. Không phải vì em dại. Mà vì em sợ. Sợ đến mức đầu óc trống rỗng, tay chân làm theo từng lời người ta dặn. Em rời ký túc xá, thuê một phòng trọ, cắt liên lạc với gia đình, tự quay những đoạn video trông như mình đang bị khống chế để gửi về cho bố mẹ. Bố mẹ ở quê nhận được video thì hoảng loạn, vội vàng xoay tiền chuộc con. May mà có người kịp báo công an, vụ việc mới dừng lại trước khi gia đình mất một khoản tiền lớn.
Chuyện như vậy không phải chỉ xảy ra một lần. Cuối tháng mười vừa qua, báo chí đưa tin Công an Thành phố Hồ Chí Minh đã kịp thời phát hiện và bảo đảm an toàn cho hai sinh viên bị các đối tượng giả danh công an khống chế tâm lý, buộc tự cô lập để chiếm đoạt tiền. Một trường hợp khác, nam sinh rời ký túc xá từ sáng, liên tục hối thúc gia đình chuyển gấp hơn một tỷ đồng, vì bị đe dọa rằng mình dính vào đường dây rửa tiền. Tất cả đều chung một kịch bản, và tất cả đều có chung một cái tên mà báo chí hay dùng: "bắt cóc online". Không có ai thật sự bị bắt cóc. Người ta chỉ bắt cóc cái tâm của nạn nhân, bằng một cuộc gọi.
Vì sao thủ đoạn này lại hiệu quả đến vậy, nhất là với người trẻ? Vì nó đánh đúng vào hai thứ: nỗi sợ và sự cô đơn. Người trẻ mới xa nhà, đang loay hoay với đủ thứ mới, trong lòng vốn đã có sẵn một nỗi lo mơ hồ. Chỉ cần một giọng nói có uy quyền, một lời đe dọa đúng lúc, nỗi lo ấy bùng lên thành hoảng loạn. Khi hoảng loạn, người ta không còn suy nghĩ được nữa. Người ta chỉ còn biết nghe lời.
Kinh Pháp Cú có một câu mở đầu mà người xưa đặt ngay ở kệ thứ nhất: "Ý dẫn đầu các pháp, ý làm chủ, ý tạo. Nếu với ý ô nhiễm, nói lên hay hành động, khổ não bước theo sau, như xe, chân vật kéo. Nếu với ý thanh tịnh, nói lên hay hành động, an lạc bước theo sau, như bóng không rời hình." Nói bằng lời thường, câu này có nghĩa là: cái tâm đi trước, hành động đi sau. Tâm mà bị dắt đi đâu, thân sẽ đi theo đó. Kẻ lừa đảo hiểu rất rõ điều này, dù họ không đọc kinh. Họ không cần trói tay chân ai cả. Họ chỉ cần trói được cái tâm bằng nỗi sợ, rồi nạn nhân sẽ tự đi, tự chuyển tiền, tự cắt liên lạc với chính gia đình mình.
Cho nên cách phòng vệ đầu tiên không phải là học thuộc lòng các chiêu trò, vì chiêu trò thì ngày nào cũng có cái mới. Cách phòng vệ đầu tiên là tập cho mình một thói quen: khi sợ, hãy dừng lại. Dừng lại ba giây thôi cũng được. Hít một hơi. Tự hỏi mình một câu: "Người này là ai, sao mình biết?" Một cuộc gọi, dù nói hay đến đâu, cũng chỉ là một giọng nói qua điện thoại. Cơ quan nhà nước không làm việc, không điều tra, không yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại hay mạng xã hội. Đó là điều mà công an đã nhắc đi nhắc lại nhiều lần, và là điều mà bất cứ ai cũng nên khắc vào lòng như một nguyên tắc không bao giờ phá vỡ: không chuyển tiền cho người lạ, dù họ xưng là ai, dù họ dọa điều gì.
Điều thứ hai là: đừng giữ bí mật một mình. Kẻ lừa đảo luôn bắt đầu bằng câu "đừng nói với ai". Đó chính là dấu hiệu rõ nhất để nhận ra chúng. Một người thật sự làm việc đúng đắn thì không bao giờ sợ người khác biết. Vì vậy, hễ có ai bảo mình phải giữ bí mật với bố mẹ, với thầy cô, với bạn bè, thì ngay lúc đó hãy làm ngược lại: kể cho một người thật ở bên cạnh mình nghe. Chỉ cần một người thứ hai bình tĩnh lắng nghe, cái bẫy thường vỡ ngay. Nỗi sợ lớn nhất khi được nói ra thành lời, nó sẽ nhỏ lại một nửa.
Điều thứ ba dành cho cha mẹ. Khi nhận được cuộc gọi hay tin nhắn nói con mình đang gặp nguy hiểm, đang bị bắt cóc, đang cần tiền gấp, xin đừng vội chuyển tiền trong hoảng loạn. Hãy gọi lại cho con bằng số điện thoại quen thuộc. Hãy gọi cho nhà trường, cho công an nơi con đang ở. Tiền đã chuyển đi thì khó lấy lại, nhưng một cuộc gọi kiểm chứng thì chỉ mất một phút. Và nếu con mình thật sự đang sợ hãi, thì điều con cần nhất không phải là tiền chuyển gấp, mà là giọng nói bình tĩnh của bố mẹ: "Bố mẹ đây. Con cứ bình tĩnh. Không sao đâu."
Cuối cùng, nếu ai đó trong chúng ta đã từng là nạn nhân, xin đừng tự trách mình dại dột. Người bị lừa không phải là người ngu, mà là người đang sợ hãi và đang một mình. Lỗi thuộc về kẻ đã dựng lên cái bẫy, không thuộc về người đã sập bẫy. Điều quan trọng là sau đó mình làm gì: báo cho công an, kể cho người thân, và học lấy một bài học để lần sau mình dừng lại sớm hơn một nhịp. Một nhịp dừng lại thôi, đôi khi đã đủ để cứu cả một gia đình khỏi mất mát.
Nếu bạn hay người thân đang bị đe dọa, bị yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại, hãy dừng lại ngay, liên hệ công an địa phương hoặc đường dây nóng của cơ quan công an nơi mình sinh sống để được hỗ trợ. Đừng một mình đối diện với nỗi sợ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư