🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Đời sống hôm nay

Càng cố càng cạn: người trẻ làm bốn việc, kiệt sức vì sợ tụt lại

Đời sống hôm nay · 8 phút đọc

Có một cô gái hai mươi hai tuổi, sáng đi học, chiều làm thêm truyền thông cho một thương hiệu nhỏ, tối về lại mở máy tính chỉnh sửa hồ sơ xin việc. Có những hôm cô làm việc tới hai, ba giờ sáng, ngủ được bốn tiếng rồi lại dậy. Cô bảo mình không dám nghỉ, vì nghỉ một ngày là sợ mình tụt lại phía sau. Rồi một buổi sáng, cô thức dậy mà không muốn dậy nữa. Không phải vì lười. Mà vì trong người đã cạn, không còn chút sức nào để bắt đầu một ngày mới.

Câu chuyện đó không còn là chuyện hiếm. Cuối tháng mười vừa qua, một bài viết với tựa đề "22 tuổi đã muốn nghỉ hưu" đã thu hút rất nhiều sự chú ý, khi kể về những người trẻ chưa đến tuổi hai mươi hai đã rơi vào trạng thái cạn kiệt cả thể chất lẫn tinh thần. Khảo sát Gen Z và Millennial 2026 của Deloitte, thực hiện với hơn 22.500 người tại 44 quốc gia, cho thấy 47 phần trăm người thuộc thế hệ Gen Z cảm thấy mình đang kiệt sức. Ở Việt Nam, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh công bố rằng trong ba tháng, số người đến khám tại phòng khám tâm lý tăng 30 phần trăm so với cùng kỳ, trong đó hai phần ba được chẩn đoán mắc hội chứng kiệt sức, và hơn một nửa trong số đó thuộc thế hệ Gen Z. Những con số này không phải để dọa ai, mà để nói một sự thật đang diễn ra quanh ta: kiệt sức đã không còn là chuyện của người đi làm lâu năm. Nó đang đến sớm hơn, với người trẻ hơn, và âm thầm hơn.

Vì sao người trẻ lại kiệt sức sớm như vậy? Có một nguyên nhân mà ít ai dám gọi tên: không phải vì họ làm quá ít, mà vì họ làm quá nhiều, và làm trong nỗi sợ. Sợ tụt lại phía sau. Sợ bạn bè đi trước mình. Sợ một ngày nào đó mình trở thành người thừa. Thế là ngày nào cũng phải học thêm một kỹ năng, làm thêm một việc, xây thêm một kênh cá nhân, tìm thêm một cơ hội. Lịch làm việc không còn khoảng trống. Ăn vội, ngủ vội, thở cũng vội. Người ta gọi đó là chăm chỉ. Nhưng có một loại chăm chỉ mà càng chăm, người càng mòn đi, như cây nến cháy cả hai đầu.

Phật dạy về sự nỗ lực trong Kinh Pháp Cú, kệ 25: "Nỗ lực, không phóng dật, tự điều, khéo chế ngự, bậc trí xây hòn đảo, nước lụt khó ngập tràn." Nói bằng lời thường, câu này không khen người làm việc không ngừng nghỉ. Nó khen người biết nỗ lực mà vẫn biết tự điều, biết chế ngự chính mình. Nỗ lực mà không có sự điều độ thì giống như căng dây đàn quá mức, dây sẽ đứt. Cùng một tinh thần đó, kệ 362 dạy về biết đủ: người biết đủ, biết giữ gìn thân tâm của mình, mới thật sự là người có hạnh nghiêm túc. Biết đủ ở đây không có nghĩa là bỏ hết mọi tham vọng, không làm gì nữa. Biết đủ có nghĩa là biết giới hạn của mình ở đâu, và tôn trọng giới hạn đó.

Người trẻ hôm nay thường nhầm lẫn giữa hai điều: nghỉ ngơi và lười biếng. Nghỉ ngơi bị coi là có tội, là thua cuộc, là lãng phí thời gian. Nhưng thử nghĩ mà xem: một chiếc điện thoại mà dùng đến cạn pin thì cũng phải sạc. Một cái máy mà chạy liên tục không nghỉ thì cũng phải bảo trì. Vậy mà con người, là thứ mong manh hơn máy móc nhiều, lại bị bắt phải chạy mãi không dừng. Cơ thể chúng ta không phải là cỗ máy. Nó có cách báo động riêng: mất ngủ, đau đầu, hay quên, dễ cáu, không còn hứng thú với những thứ mình từng thích. Đó không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối. Đó là tín hiệu cầu cứu.

Vậy thì làm sao để không cạn? Trước hết, hãy tập nói "không" với một việc, dù chỉ một việc. Không phải bỏ hết, mà là bớt một. Một buổi tối trong tuần không làm thêm, một ngày cuối tuần không mở máy tính, một tiếng trước khi ngủ không lướt mạng. Khoảng trống nhỏ đó không làm mình tụt lại phía sau đâu. Ngược lại, nó cho đầu óc mình có chỗ để thở, để sáng mai làm việc tốt hơn. Thứ hai, hãy ngủ đủ. Ngủ không phải là phần thưởng sau khi làm xong việc, ngủ là điều kiện để làm việc được. Người thiếu ngủ lâu ngày thì làm gì cũng chậm, quyết định gì cũng sai, và cuối cùng phải làm lại nhiều hơn. Thứ ba, hãy có một người để nói thật. Nói rằng mình mệt, mình sợ, mình không ổn. Không cần ai cho lời khuyên cao siêu, chỉ cần một người chịu nghe mình nói hết câu. Nỗi mệt được nói ra thì nhẹ đi một nửa, cũng như nỗi sợ vậy.

Và cuối cùng, xin nhắc lại một điều mà có lẽ ai cũng biết nhưng ít ai dám tin: giá trị của một con người không nằm ở số việc người đó làm trong một ngày. Một ngày làm bốn việc mà lòng rối bời, thân kiệt quệ, thì không hơn một ngày làm một việc mà làm cho trọn vẹn, rồi về nhà ăn một bữa cơm ngon, ngủ một giấc sâu. Chạy nhanh không có nghĩa là chạy đúng hướng. Đôi khi, người biết dừng lại đúng lúc mới là người đi xa nhất.

Nếu bạn đang cảm thấy kiệt sức kéo dài, mất ngủ triền miên, không còn hứng thú với mọi thứ, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ để được hỗ trợ. Kiệt sức không phải là thất bại, và tìm sự giúp đỡ không phải là yếu đuối. Đó là cách một người khôn ngoan chăm sóc chính mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú — kệ 25 (dhp_ev02.htm)
• Kinh Pháp Cú — kệ 362 (423 Lời Vàng của Phật, tr. 152)
Bài liên quanThi hai môn hay ba môn, áp lực vẫn ở đó: học trò cần được thởLướt thấy người ta hơn mình, lòng mình thua lúc nào không hayMẹ nói 'không cần về đâu' mà mắt vẫn ngóng ra ngõ: hiếu là một cuộc gọi đúng lúc