Bạn có bao giờ trải qua cảm giác này không? Tối muộn, nằm lướt điện thoại vài phút cho dễ ngủ, rồi một tiếng sau vẫn chưa ngủ được. Trong một tiếng ấy, bạn đã xem bạn cùng lớp vừa được thăng chức, đứa bạn cũ vừa mua xe, người quen vừa đi du lịch nước ngoài, ai đó vừa khoe thành tích "thành công trước tuổi hai mươi lăm". Rồi bạn đặt điện thoại xuống, nhìn trần nhà, và tự hỏi: sao mình tệ thế? Sao ai cũng hơn mình?
Cảm giác ấy bây giờ phổ biến đến mức các chuyên gia sức khỏe tâm thần phải lên tiếng. Những bài viết y khoa gần đây cho biết so sánh bản thân với người khác trên mạng xã hội đang trở thành một nguyên nhân phổ biến gây căng thẳng, giảm tự tin, thậm chí dẫn đến lo âu, trầm cảm và rối loạn giấc ngủ. Áp lực không chỉ đến từ việc tự so sánh, mà còn từ gia đình: cha mẹ nhìn thấy hình ảnh thành công của con nhà người ta rồi vô tình kỳ vọng con mình phải bằng hoặc hơn. Trẻ em thì còn dễ tổn thương hơn: từ cấp hai đã làm quen với mạng xã hội, thấy bạn bè khoe thành tích, khoe cuộc sống lung linh, các em rất dễ tin rằng mình kém cỏi, không đủ giỏi, không đủ đẹp.
Nhưng có một sự thật ít ai nói ra: những gì bạn thấy trên mạng không phải là cuộc sống thật của người ta. Mạng xã hội giống như một sân khấu, nơi mỗi người chỉ mang lên đó những gì đẹp nhất: tấm hình đã chỉnh sửa kỹ, chuyến đi đã chọn góc đẹp nhất, thành tích đã lược bỏ hết những lần thất bại. Không ai đăng lên chuyện mình vừa bị sếp mắng, vừa cãi nhau với người yêu, vừa lo tiền nhà tháng này. Bạn đem cả cuộc đời thật của mình, với đủ buồn vui lẫn lộn, đi so sánh với một sân khấu chỉ toàn ánh đèn, thì thua là điều chắc chắn. Bạn không thua người ta, bạn thua một bức tranh đã được tô vẽ.
Nhà Phật gọi gốc rễ của chuyện này bằng ba chữ: tham, sân, si. Tham là muốn cái không phải của mình. Sân là bực bội khi không có được. Si là không thấy rõ sự thật. Sách xưa viết: người đã giác ngộ thì tự nhiên dẹp được tham sân si, và muốn được thanh nhàn thì cần gột bỏ tham sân si, vì đó là nguồn gốc đưa con người đến chỗ ham mê không dứt. So sánh trên mạng chính là tham đang hoạt động: thấy người ta có, mình muốn có; thấy người ta hơn, mình thấy mình kém. Cái tham ấy không bao giờ no, vì mạng xã hội thì vô tận, lúc nào cũng có người hơn mình ở một điểm nào đó. Hôm nay hơn về tiền, ngày mai hơn về sắc, ngày kia hơn về tình cảm. Chạy theo nó thì chạy cả đời không tới.
Vậy thoát ra bằng cách nào? Trước hết, hãy nhìn thẳng vào cơ chế của nó. Khi bạn thấy lòng mình chùng xuống sau khi lướt mạng, hãy dừng lại và tự hỏi: mình vừa xem cái gì, và mình vừa tin điều gì? Mình có đang tin rằng cuộc đời người ta toàn màu hồng không? Mình có đang quên mất rằng mình cũng có những điều tốt đẹp mà người ta không có không? Chỉ cần hỏi như vậy, cái vòng so sánh đã lỏng ra một chút.
Thứ hai, hãy dùng mạng xã hội có chủ đích, thay vì để nó dùng mình. Đặt ra giờ giấc rõ ràng: mỗi ngày lướt bao lâu, vào giờ nào, xem những gì thật sự có ích. Bỏ theo dõi những tài khoản khiến mình thấy tệ về bản thân, dù đó là người nổi tiếng hay bạn bè. Không phải vì ghét họ, mà vì mình cần bảo vệ lòng mình. Theo dõi những người truyền cảm hứng thật sự, những người chia sẻ kiến thức, chia sẻ sự tử tế, chứ không phải những người chỉ khoe khoang.
Thứ ba, hãy quay về với đời mình. Mỗi người có một điểm xuất phát khác nhau, một hoàn cảnh khác nhau, một nhịp đi khác nhau. Người ta thành công sớm không có nghĩa là mình thất bại. Người ta có nhà có xe không có nghĩa là mình trắng tay. Bạn có sức khỏe, có gia đình thương mình, có một công việc nuôi sống mình, có một người bạn để tâm sự, đó đã là những điều đáng quý mà nhiều người trên mạng kia chưa chắc đã có. Biết ơn những gì mình đang có không phải là tự an ủi, mà là nhìn đúng sự thật.
Cuối cùng, xin nhớ: giá trị của bạn không nằm trong lượt thích, lượt theo dõi, hay những lời khen trên mạng. Giá trị của bạn nằm trong cách bạn sống mỗi ngày: bạn có tử tế không, bạn có cố gắng không, bạn có làm cho người thân của mình vui hơn không. Những điều ấy không ai đăng lên mạng, nhưng chúng mới là đời thật. Và đời thật, suy cho cùng, vẫn đẹp hơn bất cứ sân khấu nào.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư