🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Hai vị vua đi tìm lỗi của chính mình

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Có một câu hỏi khó mà ít người dám hỏi thật lòng: tôi có lỗi gì? Người ta thường thích nghe khen, sợ nghe chê. Có người nghe chê một câu thì giận cả tuần. Lại có người, càng ở địa vị cao, càng ít được nghe lời thật. Vì xung quanh toàn người khen, người nịnh.

Ngày xưa, vua nước Câu Tát La đến thăm đức Phật ở vườn Trúc Lâm, thành Vương Xá. Vua thưa rằng mình vừa phê một vụ án khó xử, vận dụng nhiều tâm trí, phí nhiều thì giờ mà lòng vẫn thấy chưa được an ổn trọn vẹn.

Đức Phật nói: trị nước an dân nên bằng vào sự công bằng đạo đức mà phê xử. Ấy là con đường thánh thiện trị quốc của bậc minh quân. Rồi Ngài kể: có những nhà vua thời xưa không gặp được Phật, chỉ nghiên đọc sách vở của các bậc hiền triết mà khéo tu tâm trị quốc, thế mà cũng tránh được việc ác, hiện đời quốc gia được thanh bình thạnh trị, khi mạng chung được sanh về cõi trời hưởng phước báu đời đời.

Thuở xưa, có một vị vua ở thành Ba La Nại, sanh được một thái tử thông minh tuấn tú, tài đức song toàn, hoàng thân quốc thích, dân chúng lớn nhỏ đều quý mến. Thái tử tuổi vừa mười sáu thì vua cha băng hà, được triều thần suy tôn lên ngôi kế vị, lấy vương hiệu là Phạm Đa Ta.

Vua Phạm Đa Ta đạo đức công bình, tánh tình thuần hậu trung trực hơn cả vua cha. Nhờ vậy mà tiếng thơm đồn xa, thiên hạ trong nước không có tiếng kêu ca ai oán, khắp nơi dân chúng an cư lạc nghiệp. Những vụ kiện tụng trong nhân gian gần như không còn.

Thấy dân chúng sống thanh bình, đất nước thạnh trị, nhà vua lại càng tự xét mình về đường tu tâm dưỡng tánh, hành xử chánh pháp. Nhà vua tự nghĩ: chắc ta không thể nào thấy hết lỗi lầm của ta. Vậy ta nên nhờ mọi người khác soi sáng nhắc chỉ dùm ta, như thế họa hoằn mới có thể thấy được lỗi lầm của mình, và như thế ta mới thật sự tiến bộ.

Nghĩ vậy rồi, nhà vua cho truyền rao khắp từ trong thành thị cho đến ngoài thôn quê: ai biết được lỗi lầm của đức vua nêu ra thì sẽ được trọng thưởng. Ai có những oan ức nên trình bày ra thì sẽ được bảo đảm công minh xét xử.

Nghĩ vậy rồi, nhà vua bí mật gọi quan tể tướng đầu triều thay thế mình xử lý việc triều chính. Nhà vua bảo quan hầu cận đổi y phục thường dân, rồi cùng quan cận thần lặng lẽ lên ngựa ra khỏi hoàng thành. Suốt tám tháng trời, nhà vua giả dạng thường dân đi khắp miền quê đô thị, hỏi về đời sống của dân chúng, hỏi về cung cách của nhà vua trị nước. Đến đâu, ai nấy cũng đều hết lời khen ngợi vua của họ là bậc minh quân hiền đức.

Lúc bấy giờ, có vị vua nước láng giềng tên là Ma Ly Ca, được dân chúng từ trên đến dưới đều kính mến tài đức. Vua Ma Ly Ca cũng biết tu tâm dưỡng tánh, thi hành chánh sự công minh, cũng đã từng giả dạng thường dân đi khắp trong nước để hỏi thăm về đời sống dân tình.

Vào một dịp đi dự hội quốc vương ở nước lân bang, giữa đường, xe vua Ma Ly Ca gặp xe vua Phạm Đa Ta. Quan đánh xe của vua Ma Ly Ca bảo quan đánh xe của vua Phạm Đa Ta: anh tránh xe ra một bên, để cho xe đức vua Ma Ly Ca của ta đi trước.

Vị quan đánh xe cho vua Phạm Đa Ta cũng nói: anh nên tránh xe anh ra, để cho xe đức vua Phạm Đa Ta của ta đi trước mới phải. Hai bên tranh cãi, rồi quyết định so đức hạnh của hai vua, ai hơn thì xe người đó đi trước.

Quan đánh xe của vua Ma Ly Ca ngâm lớn: với người thế lực hùng cường, vua tôi quyết thắng chẳng nhường cho ai. Gặp người thanh nhã văn tài, vua tôi khuyến lệ những bài ái êm. Với người đôn hậu thanh liêm, vua tôi quý mến lòng thêm kính nhường. Gặp kẻ hung ác đứng đường, ngài quyết trừng trị không đường thoát thân.

Rồi ông hỏi: vậy đức tánh của vua nhà ngươi như thế nào? Quan đánh xe của vua Phạm Đa Ta ôn tồn đáp: vua tôi hiền đức ôn hòa, anh minh từ thiện nhà nhà an vui. Kẻ hung, người ác, hận đời, vua tôi độ lượng dùng lời nhủ khuyên. Khắp trong thiên hạ lành hiền, bỏ lòng bỏn xẻn, tinh chuyên tu hành. Vua tôi dân chúng tín thành, nói lời chân thật, giữ mình tu tâm. Việc lành nào chẳng không làm, việc ác nào chẳng lưu tâm tránh chừa.

Ngồi trong xe, nghe rõ lời đối đáp, thấy rõ cung cách của vua tôi Phạm Đa Ta đã hơn hẳn mình, vua Ma Ly Ca liền bước xuống xe, ra lệnh cho quan hầu kéo xe mình qua một bên để nhường lối cho vua Phạm Đa Ta đi trước. Nhân đây, vua Phạm Đa Ta dùng đạo lý khuyến hóa vua Ma Ly Ca.

Cả hai nhà vua sau khi chia tay, ai về nước nấy, mỗi người đều lấy đạo đức trị dân, còn chính bản thân mình thì ngày đêm ngoài việc quốc sự ra cũng hết sức chuyên cần tinh tấn tu tâm dưỡng tánh, hành thiện bố thí không một chút giải đãi. Cả hai nhà vua ấy khi mạng chung đều sanh lên cõi trời hưởng phước báu.

Câu chuyện này, thoạt nghe thì kể về hai ông vua ngày xưa. Nhưng nghĩ kỹ, nó nói về một việc mà ai trong chúng ta cũng cần: dám đi tìm lỗi của chính mình.

Vua Phạm Đa Ta đã làm vua, đã được khen hết lời, đã không còn vụ kiện nào trong nước. Người thường đến đó là dừng, là tự mãn. Nhưng vua lại nghĩ: chắc ta không thể nào thấy hết lỗi lầm của ta. Đó là một câu nói rất đáng suy ngẫm. Người ở càng cao, càng khó thấy lỗi của mình, vì xung quanh toàn lời khen.

Chỗ hay nhất của câu chuyện nằm ở cuộc thi thơ của hai người đánh xe. Vua Ma Ly Ca trị kẻ ác bằng trừng phạt. Vua Phạm Đa Ta cảm hóa kẻ ác bằng lời khuyên. Cả hai đều là vua tốt. Nhưng cách của Phạm Đa Ta cao hơn một bậc, vì trừng phạt chỉ dẹp được cái ác bên ngoài, còn cảm hóa thì đổi được lòng người.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng vậy. Làm cha mẹ, làm sếp, làm thầy, càng ở vị trí cao, càng ít nghe lời thật. Người dưới sợ mất lòng, nên chỉ nói điều dễ nghe. Nếu mình không chủ động đi tìm lỗi của mình, thì sẽ không bao giờ biết mình sai ở đâu.

Có người hỏi: tìm lỗi mình để làm gì, có phải tự làm khổ mình không? Không. Tìm lỗi mình là để mình tiến bộ. Người không thấy lỗi của mình thì đứng yên một chỗ. Người dám thấy lỗi của mình thì mỗi ngày một tốt hơn.

Vua Phạm Đa Ta đi tìm lỗi suốt tám tháng mà không tìm ra. Nhưng chính vì đi tìm, nên vua gặp được vua Ma Ly Ca, học được bài học lớn hơn: trị dân bằng đức, không chỉ bằng pháp. Cái được ấy, ngồi trong cung mà chờ, thì không bao giờ có.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Hai Nhà Vua Hiền Đức — Lược truyện Tiền thân Đức Phật (HT Thích Đức Niệm, Phật Học Viện Quốc Tế, 1998), tienthan05.htm, trang 1
Bài liên quanCây cầu bằng chính thân mìnhThiện Hữu và Ác Hữu: ai mới là bạn thật?Giết ân nhân để ăn thịt: cái kết của lòng tham