Có người cả đời chạy theo một thứ gọi là yên ổn. Nhà phải to hơn, tiền phải nhiều hơn, chức phải cao hơn. Có được rồi thì lại lo giữ. Khóa cửa mấy lớp, két sắt, bảo vệ, người giúp việc canh nhà. Vậy mà đêm nằm xuống, vẫn trằn trọc. Sợ mất. Sợ người ta hại. Sợ ngày mai có chuyện. Càng có nhiều thứ để giữ, lòng càng không yên.
Ngược lại, có những người chẳng có gì nhiều trong tay, mà ngủ ngon, ăn ngon, gặp ai cũng cười. Người ngoài nhìn vào không hiểu: sao nghèo vậy mà vui được? Câu trả lời nằm trong một câu chuyện cũ, đức Phật kể về một vị trưởng lão tên là Bhaddiya.
Bhaddiya trước kia từng làm vua. Làm vua thì sang trọng, lính gác vòng trong vòng ngoài, ăn ngon mặc đẹp, muốn gì có nấy. Nhưng ngài bỏ hết, đi tu. Một hôm, ngài đi lang thang trong rừng, nằm dài dưới gốc cây, miệng cứ nói: "Ôi hạnh phúc thay! Ôi hạnh phúc thay!"
Các thầy khác nghe thấy, tưởng ngài khoe mình chứng đạo, bèn thưa lên đức Phật. Đức Phật nói: Bhaddiya không phải chỉ bây giờ mới sống hạnh phúc. Thuở trước, ngài cũng đã sống hạnh phúc như vậy. Rồi Ngài kể chuyện quá khứ.
Thuở xưa, có một vị ẩn sĩ tu ở núi Tuyết, đạt được tám tầng thiền, có năm trăm đệ tử. Mùa mưa, ngài dẫn đệ tử về thành Ba-la-nại, ở trong vườn của vua. Hết mùa mưa, ngài từ biệt vua để về núi. Vua giữ ngài ở lại: "Tôn giả đã lớn tuổi, ở núi làm gì? Hãy để đệ tử về núi, còn ngài ở lại đây." Ngài đồng ý, giao đệ tử cho vị đệ tử trưởng, rồi ở lại vườn vua.
Vị đệ tử trưởng ấy, trước kia cũng từng làm vua, bỏ ngôi đi tu, chứng được tám tầng thiền. Một hôm, nhớ thầy, vị ấy về thăm. Đảnh lễ thầy xong, vị ấy trải thảm, nằm dài bên cạnh thầy, miệng nói: "Ôi hạnh phúc thay! Ôi hạnh phúc thay!"
Đúng lúc vua đến thăm. Vua thấy người tu nằm dài, không đứng dậy chào mình, thì không vui. Vua nói với vị ẩn sĩ già: người này chắc ăn no quá nên nằm sung sướng đó thôi. Vị ẩn sĩ già cười, đáp: thưa Đại vương, người này trước kia cũng làm vua như ngài. Hồi còn làm vua, được bảo vệ bởi bao nhiêu người cầm binh khí, mà không được hạnh phúc như bây giờ. Nay xuất gia, được hạnh phúc của thiền định, nên mới nói như vậy.
Rồi vị ẩn sĩ đọc một bài kệ. Ý của bài kệ là: người không cần ai bảo vệ, cũng không phải bảo vệ ai, người ấy thật sự được an lạc, vì không còn mong chờ gì nơi dục vọng.
Nghe xong, vua thấy lòng nhẹ hẳn, đảnh lễ rồi về cung. Vị đệ tử cũng đảnh lễ thầy, trở về núi Tuyết.
Câu chuyện nghe đơn giản, nhưng nghĩ kỹ thì thấm. Hồi làm vua, Bhaddiya có tất cả: lính gác, lầu cao, giường êm. Nhưng ngài nằm trên giường mà cứ lăn qua trở lại, ngủ không yên. Vì sao? Vì có quá nhiều thứ để mất. Vua thì sợ bị cướp ngôi, sợ bị ám hại, sợ người thân phản bội. Cái giường càng êm, nỗi sợ càng lớn.
Còn khi đi tu, ngài chẳng có gì. Không nhà, không lính, không của cải. Nằm dưới gốc cây mà nói "hạnh phúc thay". Vì không còn gì để mất, nên không còn gì để sợ. Không chờ đợi gì nơi dục vọng, nên lòng an.
Đời nay cũng vậy. Nhiều người tưởng hạnh phúc là có thêm. Thêm nhà, thêm xe, thêm tiền. Nhưng thêm một thứ là thêm một nỗi lo. Điện thoại mới thì sợ rơi, sợ mất. Xe mới thì sợ trầy, sợ trộm. Chức cao thì sợ người ta nói, sợ mất ghế. Càng có nhiều, càng phải canh giữ nhiều. Lòng cứ như người gác kho, lúc nào cũng thấp thỏm.
Người xưa dạy: biết đủ là giàu. Không phải bảo mình đừng làm ăn, đừng phấn đấu. Mà là làm thì làm, nhưng đừng để lòng mình bị cột chặt vào những thứ đó. Có thì dùng, mất thì thôi. Được thì mừng, không được cũng không khổ.
Cũng như vị trưởng lão nằm trong rừng. Ngài không ghét bỏ đời sống, ngài chỉ không còn bị nó trói. Ăn thì ăn, ngủ thì ngủ, không tính toán thiệt hơn. Người như vậy, đi đâu cũng nhẹ nhàng.
Hôm nay, nếu thấy lòng mình nặng nề, thử hỏi một câu: mình đang giữ cái gì mà sợ mất? Có khi chỉ cần buông bớt một chút mong chờ, lòng đã nhẹ đi nhiều. Hạnh phúc không nằm ở chỗ có thêm bao nhiêu. Hạnh phúc nằm ở chỗ cần ít đi bao nhiêu mà vẫn thấy đủ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư