🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con thỏ nhảy vào lửa

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Có người hỏi: nghèo thì lấy gì mà cho? Không có tiền, không có gạo, không có nhà cửa, thì bố thí bằng cái gì? Câu chuyện con thỏ hiền lành trong kinh Tiểu Bộ trả lời câu hỏi ấy bằng một hình ảnh không ai quên được: một con thỏ nhỏ bé nhảy vào lửa.

Vào cuối bữa tiệc, bậc Đạo sư nói lời tùy hỷ công đức: này cư sĩ, ông tạo sự thỏa lòng mãn ý do sự bố thí này, thật là đúng lý. Vì đây là truyền thống của hàng trí giả ngày xưa, những vị đã hiến cả thân mạng mình cho bất cứ kẻ hành khất nào mà họ gặp, họ còn cho những kẻ ấy ăn cả thịt của chính họ nữa. Rồi do thỉnh cầu của gia chủ, Ngài kể một chuyện đời xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba La Nại, Bồ tát sanh ra là một con thỏ sống trong một khu rừng. Một phía rừng này là chân một ngọn núi, ở phía kia là một con sông, và ở phía thứ ba là một ngôi làng biên địa. Thỏ có ba bạn: một con khỉ, một con chó rừng và một con rái cá. Bốn con vật khôn ngoan này sống với nhau, mỗi con săn tìm thức ăn của mình trong một khu riêng biệt, đến chiều tối chúng đến họp lại với nhau.

Thỏ rất thông tuệ, có tài khuyến dụ, thường thuyết chân lý cho ba bạn kia, dạy các bạn ấy nên bố thí, nên tuân hành luật đạo đức và giữ gìn ngày trai giới. Chúng đều tiếp thu lời khuyến dụ ấy, mỗi con đến trú ở chỗ riêng của mình trong khu rừng ấy.

Thời gian trôi qua, một hôm Bồ tát quan sát bầu trời, nhìn mặt trăng và biết rằng hôm sau là ngày trai giới, liền dặn ba bạn kia: ngày mai là trai nhật. Cả ba bạn hãy thực hành giới luật và giữ gìn ngày trai giới. Ai tỏ ra kiên định trong việc thực hiện đạo đức thì việc bố thí sẽ mang lại cho vị ấy kết quả xứng đáng. Thế thì hễ có kẻ nào đến xin bạn, bạn hãy cho họ ăn bằng chính thức ăn của bạn.

Con khỉ cũng vào trong lùm cây, lượm một cành xoài rồi mang lên cất vào khu của nó trong rừng, định sẽ ăn các trái xoài ấy vào lúc thích hợp.

Còn Bồ tát, vào lúc cần, ra ngoài định ăn đọt non trên bãi cỏ kusa. Trong lúc nằm trong rừng, ngài chợt nghĩ: ta chẳng có dầu, chẳng có cơm, chẳng có các thứ như thế. Nếu có ai đến đây xin ta, ta đâu có thể lấy cỏ mà cho họ được. Nếu có người hành khất nào đến với ta, ta sẽ cho người ấy thịt của chính ta vậy.

Rồi ông đến con thỏ rừng tinh khôn. Khi được hỏi vì sao ông đứng đó, ông cũng trả lời như trước. Khi nghe ông ta muốn gì, Bồ tát rất thỏa ý, liền nói: này Bà La Môn, ngài đến với tôi để kiếm đồ ăn thì thật là đúng lắm. Hôm nay, tôi muốn trao tặng một thứ mà trước đây tôi chưa bao giờ trao tặng, và ngài sẽ không phải phạm giới sát sanh. Này bằng hữu, khi ngài chất củi và nhóm lên một ngọn lửa xong thì hãy đến báo cho tôi biết, tôi sẽ nhảy vào trong lửa hiến mạng sống của tôi. Khi thân tôi đã được nướng chín, ngài hãy ăn thịt tôi rồi hoàn thành các bổn phận tu sĩ của ngài.

Rồi thỏ nói với ông bài kệ: tôi chẳng có thức ăn mè đậu, cùng gạo cơm để hậu đãi ngài, thịt tôi hãy nướng lửa thôi, nếu ngài sống với chúng tôi chốn này.

Thiên chủ Đế Thích nghe bảo thế, liền dùng thần lực tạo nên một đống than cháy đỏ rồi đến báo cho Bồ tát hay. Bồ tát từ chỗ nằm bằng cỏ kusa đứng lên và đến nơi ấy. Ngài lắc mình ba lần để nếu có côn trùng nào nằm trong bộ lông của ngài rơi ra mà thoát chết.

Rồi để hiến dâng toàn cả thân mình, Bồ tát nhảy vọt lên trong một niềm hoan lạc tràn trề. Ngài rơi xuống đống than cháy rực giống như một con thiên nga vương giả đáp xuống cụm hoa sen. Nhưng ngọn lửa tắt ngay khi chạm đến những lỗ chân lông trên toàn thân ngài, giống như ngài rơi vào vùng sương giá. Ngài liền hỏi Đế Thích: này Bà La Môn, ngọn lửa ngài vừa nhóm lên giá lạnh quá, nó chẳng làm nóng được các lỗ chân lông trên thân thể tôi. Tại sao thế?

Đế Thích đáp: thưa hiền giả, ta chẳng phải là một Bà La Môn, ta là Đế Thích, ta đến đây để thử đạo hạnh của ngài. Bồ tát nói: thưa Đế Thích, không những chỉ riêng ngài mà nếu tất cả mọi người trên thế gian này đến đây để thử tôi về cung cách bố thí như thế kia, thì họ cũng sẽ không bao giờ thấy rằng tôi từ bỏ một ý định bố thí nào. Nói xong, Bồ tát thốt lên tiếng reo sảng khoái như tiếng rống của sư tử.

Bấy giờ, Đế Thích nói với Bồ tát: này thỏ hiền trí, mong cho đạo hạnh của ngài được sáng tỏa muôn đời. Rồi Thiên chủ ép một trái núi, lấy nước tinh từ đó ra mà vẽ hình một con thỏ trên mặt trăng. Sau khi đặt thỏ vào chỗ nằm bằng cỏ non kusa, Thiên chủ quay về cung điện của mình ở trên trời.

Bốn con vật khôn ngoan kia sống hạnh phúc hài hòa bên nhau, giữ tròn giới luật, tuân hành các ngày trai giới, rồi khi mạng chung đi theo nghiệp của mình. Sau khi kể xong pháp thoại này, bậc Đạo sư tuyên thuyết tứ đế. Ở phần kết thúc tứ đế, người gia trưởng đã cúng dường các vật dụng cần thiết cho các Tỷ kheo kia đắc quả Dự lưu, và bậc Đạo sư nhận diện tiền thân: bấy giờ A Nan là con rái cá, Mục Kiền Liên là con chó rừng, Xá Lợi Phất là con khỉ, còn Ta là con thỏ hiền trí ấy.

Câu chuyện con thỏ hiền lành này, nghe qua thì tưởng như chuyện thần thoại. Nhưng ý nghĩa của nó thì rất gần gũi. Thỏ không có gì để cho. Nó không có cá như rái cá, không có thịt như chó rừng, không có xoài như khỉ. Nó chỉ có cỏ. Mà cỏ thì không thể đem cho người đói ăn được. Vậy mà thỏ lại là con vật cho đi nhiều nhất. Vì nó cho đi chính thân mạng của mình. Ba bạn kia cho đi thức ăn dự trữ của mình. Thỏ cho đi tất cả những gì mình có, không giữ lại gì hết.

Người đời thường nghĩ bố thí phải có tiền mới làm được. Nhưng thỏ dạy rằng bố thí không đo bằng số lượng, mà đo bằng tấm lòng. Người giàu cho một trăm đồng mà lòng còn tiếc, thì không bằng người nghèo cho một đồng mà lòng hoan hỷ. Người có nhiều cho đi một ít thì dễ. Người không có gì mà vẫn muốn cho đi, thì khó hơn gấp trăm lần, mà cũng quý hơn gấp trăm lần.

Ngày nay, mỗi đêm rằm, người ta ngước lên mặt trăng và thấy hình con thỏ. Theo truyện, đó là dấu ấn mà Đế Thích đã vẽ lên để đạo hạnh của thỏ được sáng tỏa muôn đời. Dù đó là chuyện cổ, nhưng mỗi khi nhìn trăng, ta có thể nhớ đến một con thỏ nhỏ bé đã dạy cả thế gian một bài học lớn: cho đi không phải là mất đi. Cho đi bằng tất cả tấm lòng, chính là cách giữ lại điều quý giá nhất của mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Con Thỏ (Sasa Jataka, §316) — Kinh Tiểu Bộ — Chuyện Tiền Thân (Jātaka) Phần I, tr. 724-727
Bài liên quanCon nai thay chết cho nai mẹChiếc bánh bột trấu đỏCon rắn giữ lời thề