🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Vua dọa giết ngàn kẻ ác: cả nước giữ giới mà không ai bị phạt

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Có những vị vua trị nước bằng gươm. Có những vị vua trị nước bằng luật. Nhưng có một vị vua, chưa lên ngôi đã khiến cả nước giữ giới, mà không phạt một ai, không giết một ai. Chỉ bằng một lời tuyên bố. Truyện xưa kể về vị vua ấy, khi còn là hoàng tử, đã nghĩ ra một cách lạ lùng để chấm dứt việc giết hại.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát nhập thai hoàng hậu của vua ấy. Đến ngày đặt tên, ngài được gọi là hoàng tử Brahmadatta. Khi đến mười sáu tuổi, ngài được học hành ở Takkasila, học thành thục ba tập Vệ đà, hiểu biết thông suốt mười tám ngành học thuật. Vua cha phong cho hoàng tử chức Phó Vương.

Lúc bấy giờ, dân ở Ba-la-nại thường hành lễ ngày lành cúng chư thần. Họ giết hại nhiều dê, cừu, gà, và cúng dường không chỉ hương hoa mà cả thịt tươi đầy máu. Bồ-tát suy nghĩ: nay quần chúng thường hành lễ cúng chư thần và giết hại nhiều sinh vật. Phần lớn quần chúng theo phi pháp. Sau khi cha mất, ta sẽ được cả quốc độ. Ta sẽ tìm một phương tiện không làm phiền não một ai, mà chấm dứt sự giết hại các sinh vật.

Một hôm, Bồ-tát lên xe, từ thành đi ra, thấy một đám đông tụ họp tại một cây thần lớn, cầu xin vị thần cây ban cho con trai, con gái, danh vọng, tài sản. Muốn gì thì phát nguyện như vậy. Bồ-tát xuống xe, đi đến cây ấy, cúng dường hương hoa, rưới cây với nước, đi quanh cây về hướng phải, thành kính lễ bái thần cây. Sau đó, ngài leo lên xe, đi vào thành. Từ đấy trở đi, ngài thỉnh thoảng đi đến cây ấy, đảnh lễ như người tôn thờ thần cây.

Sau một thời gian, phụ vương qua đời, Bồ-tát được đặt lên ngôi vua. Ngài từ bỏ bốn con đường ác, thực hành mười đức tính của một vị vua, trị vì quốc độ đúng pháp. Ngài nghĩ: nay ý ta đã đạt được ý định cao tột, được đặt lên ngôi vua. Trước kia, sở nguyện của ta như thế nào, nay ta phải thực hành cho kỳ được. Ngài hội họp các đại thần, các Bà-la-môn, quý tộc, gia chủ và nói: các khanh có biết ý muốn của ta trước khi ta đạt được vương vị chăng? Các đại thần đáp: thưa thiên tử, chúng thần không biết.

Vua nói: các khanh có thấy trước đây ta đảnh lễ thần cây ấy với hương hoa, và chấp ta cúi lạy cây ấy hay không? Các đại thần đáp: thưa thiên tử, có. Vua nói: lúc ấy, ta phát nguyện: nếu ta được làm vua, ta sẽ hiến vật cúng cho thần cây ấy. Ta nhờ uy lực thần cây ấy, nên đã được quốc độ. Nay ta sẽ hiến cúng cho thần cây, các khanh chớ làm trở ngại. Hãy mau sửa soạn hiến vật cúng thần. Các đại thần hỏi: chúng thần lấy gì cúng dường thần cây?

Vua đáp: này các khanh, ta có nguyện với thần ấy như sau: tất cả những ai trong quốc độ của tôi chấp nhận và thực hành năm ác giới như sát sanh, và mười hạnh bất thiện, tôi sẽ giết những người ấy, và với nội tạng, thịt và máu của chúng, tôi sẽ hiến vật cúng thần! Lời nguyện của ta là vậy. Các khanh hãy đánh trống bá cáo như sau: Đại vương của chúng ta, khi còn làm Phó vương, có phát nguyện: nếu ta đạt được quốc độ, những ai là kẻ theo ác giới trong nước ta, ta sẽ giết tất cả chúng làm vật hiến cúng thần! Vậy nay ta sẵn sàng bảo giết một ngàn người nào chấp nhận và thực hành năm ác giới và mười ác hạnh, để lấy tim và thịt của chúng làm vật hiến cúng thần. Nay ta tuyên bố cho các thị dân được biết.

Vua lại tuyên bố: chỉ những ai, bắt đầu từ hôm nay, còn phạm các giới ác hạnh, một ngàn người như vậy sẽ bị giết để làm lễ tế đàn, và ta sẽ giải tỏa hạnh nguyện của ta. Để ý nghĩa này được rõ ràng, Bồ-tát đọc bài kệ: Với ngàn kẻ vô trí, ta nguyện giết tế lễ, nay ta sẽ làm lễ, giết những kẻ phi pháp. Các bậc đại thần vâng theo lời Bồ-tát, cho đánh trống bá cáo trong thành Ba-la-nại, khắp cả mười hai dặm. Khi nghe lời bá cáo, không có đến một người dám đứng lên làm ác giới ác hạnh.

Suốt thời gian Bồ-tát trị vì quốc độ như vậy, không một ai phạm pháp. Bồ-tát không làm phiền não một ai, khiến toàn thể nhân dân trong nước gìn giữ giới luật, tự mình làm các công đức như bố thí, cho đến khi mạng chung, ngài mang theo hội chúng của mình đi đến và tràn ngập cả thành phố chư Thiên. Bậc Đạo sư kết lại: không phải chỉ nay Như Lai sống đem lại lợi ích cho đời, thuở trước Như Lai cũng đã làm như vậy. Thời ấy, quần thần là hội chúng Đức Phật, và vua Ba-la-nại chính là Ta.

Nghe tới đây, có người sẽ giật mình: vua dọa giết người, vậy mà gọi là từ bi sao? Hãy nhìn kỹ kết quả. Cả nước không một ai phạm pháp. Không một ai bị giết. Không một ai bị phạt. Lời dọa ấy, nếu xét riêng, nghe rất nặng. Nhưng xét cả câu chuyện, nó là một phương tiện. Vua không muốn giết ai. Vua muốn không ai phải bị giết. Vua dùng lời dọa để người ta sợ mà dừng tay trước khi làm ác.

Cái hay của vị vua này nằm ở chỗ: ngài trị cái ác từ trước khi nó xảy ra. Người ta thường trị ác sau khi ác đã xảy ra: bắt trộm sau khi mất của, phạt người sau khi đã đánh nhau, xử án sau khi đã có người chết. Trị sau bao giờ cũng muộn, vì thiệt hại đã xảy ra rồi. Vua này làm ngược lại: tuyên bố trước, rõ ràng, nghiêm khắc, để không ai dám bước chân vào đường ác. Luật rõ thì người ta tự giữ mình. Luật mờ thì người ta thử lấn.

Đời mình cũng vậy. Trong nhà, trong công ty, trong xóm làng, người đứng đầu giỏi không phải là người phạt nhiều. Mà là người làm cho người ta không muốn phạm lỗi. Cha mẹ giỏi không phải là cha mẹ đánh con nhiều. Mà là cha mẹ nói rõ ranh giới từ đầu, nói một lần, giữ đúng một lần, để con biết giới hạn ở đâu. Sếp giỏi không phải là sếp đuổi nhiều người. Mà là sếp nói rõ luật chơi ngay từ ngày đầu, để không ai phải bị đuổi.

Và còn một điều nữa, ít người để ý. Vua này trước khi dọa dân, đã tự dọa mình trước. Ngài đã đứng trước cây thần, lễ bái, phát nguyện công khai, để cả triều đình đều thấy. Ngài đặt mình vào một lời hứa không thể rút lại. Người lãnh đạo muốn dân giữ lời, trước hết mình phải là người giữ lời. Muốn dân sợ luật, trước hết mình phải sống trong luật. Vua không đứng ngoài luật mà dọa dân. Vua đứng trong lời nguyện của chính mình.

Hôm nay, nếu bạn là người có trách nhiệm với một nhóm người, dù chỉ là một gia đình nhỏ, hãy học vị vua này. Đừng chờ người ta phạm lỗi rồi mới xử. Hãy nói rõ từ đầu: điều gì được, điều gì không, và hậu quả là gì. Nói rõ ràng, nói nghiêm túc, nói một lần. Rồi giữ đúng lời mình. Người ta sẽ tự giữ mình. Và bạn sẽ không phải phạt ai cả. Đó mới là trị nước giỏi. Đó mới là dạy con giỏi. Không phải tay cầm gươm. Mà tay cầm luật, lòng cầm từ bi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Những Kẻ Vô Trí (Tiền Thân Dummedha, số 50) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 139–142 (kệ điểm tựa tr. 141: "Với ngàn kẻ vô trí, / Ta nguyện giết tế lễ, / Nay ta sẽ làm lễ, / Giết những kẻ phi pháp.")
Bài liên quanĐánh trống liên hồi: được tiền vì trống, mất tiền cũng vì trốngChim công múa giữa đàn chim: một phút khoe mình, mất cả đờiĐứng trên hố than hừng: cho đi mà không run tay