🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Năm trăm ẩn sĩ uống rượu: một chén rượu làm mất cả đạo hạnh

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Có những người, cả đời tu tập, giữ giới nghiêm cẩn, ai cũng kính nể. Chỉ một chén rượu thôi, là mất hết. Không phải mất vì rượu ngon. Mà mất vì rượu làm người ta quên mất mình là ai.

Ngày xưa, có một vị Trưởng lão tên là Sàgata, thị giả của đức Phật, đầy đủ thần thông. Trên đường đi, ngài ghé vào am thất của một con rắn thần nguy hiểm tên Ambatitthaka ở bến nước cây xoài. Người ta can ngài đừng đến đó, vì rắn thần có thể làm hại ngài. Ngài vẫn cứ đi.

Rắn thần phun khói, ngài cũng phun khói. Rắn thần phun lửa, ngài cũng phun lửa. Lửa của rắn không làm hại ngài, nhưng lửa của ngài lại làm hại rắn. Trong giây lát, ngài nhiếp phục được rắn thần, khiến nó thọ Tam quy và Ngũ giới.

Tin ấy lan khắp vùng. Dân thành Kosambi đến nghênh đón đức Phật, rồi đến gần Trưởng lão Sàgata, hỏi ngài cần gì, họ sẽ lo liệu đủ.

Trưởng lão giữ im lặng. Nhưng có nhóm sáu vị Tỷ-kheo nói: đối với người xuất gia, rượu trắng khó tìm và rất thích ý. Các ông xem có thể tìm được rượu trắng trong cho Trưởng lão không?

Dân thành bằng lòng, mời đức Phật ngày mai thọ trai. Rồi họ sắp đặt mỗi nhà phải có rượu trắng trong để cúng dường Trưởng lão.

Hôm sau, họ mời Trưởng lão vào cúng dường rượu. Trong mỗi nhà, Trưởng lão đều uống rượu và bị say. Khi đi ra khỏi thành, Trưởng lão ngã xuống tại cửa thành, vừa nằm vừa nói mê sảng.

Đức Phật dùng cơm xong, đi ra khỏi thành, thấy Trưởng lão nằm như vậy, liền bảo các Tỷ-kheo mang Sàgata về tịnh xá. Các Tỷ-kheo đặt Trưởng lão nằm, đầu dưới chân đức Phật, nhưng Trưởng lão xoay trở lại, nằm đặt chân trước mặt đức Phật.

Đức Phật hỏi: này các Tỷ-kheo, nay Sàgata có tỏ sự kính trọng đối với Ta như trước kia đã làm không? Các vị thưa: không, bạch Thế Tôn.

Đức Phật hỏi tiếp: ai đã nhiếp phục con rắn thần Ambatitthaka? Các vị thưa: Sàgata, bạch Thế Tôn. Đức Phật hỏi: nhưng nay Sàgata có thể nhiếp phục được một con rắn nước không? Các vị thưa: không được, bạch Thế Tôn.

Đức Phật nói: có thích hợp chăng khi uống một loại gì khiến con người mất lý trí? Các vị thưa: không thích hợp, bạch Thế Tôn.

Rồi Thế Tôn thiết lập học giới: ai uống rượu men, rượu nấu, người ấy phạm tội cần phải thú nhận và xin sám hối.

Các Tỷ-kheo hội họp tại Chánh pháp đường, nói: thật là một tội lỗi lớn nếu uống rượu, vì uống rượu làm cho một người có trí tuệ và thần thông như Sàgata mù quáng không thấy công đức của đức Phật.

Đức Phật đến, hỏi các vị đang bàn chuyện gì. Được biết, Ngài nói: không phải chỉ hôm nay các vị xuất gia mới uống rượu và mất lý trí. Trước kia họ cũng đã làm vậy rồi. Rồi Ngài kể một câu chuyện quá khứ.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình phương Bắc, xuất gia làm tiên nhân du sĩ, đạt được các thắng trí và thiền chứng, trú ở dãy Hy-mã-lạp Sơn, được năm trăm môn sinh vây quanh.

Khi mùa mưa đến, các môn sinh thưa với Bồ-tát: thưa Sư trưởng, chúng con sẽ đi đến chỗ có người ở để xin muối và giấm. Bồ-tát bảo: ta sẽ ở lại đây. Các con hãy đi, hãy bảo trọng lấy thân, sống qua mùa mưa rồi trở về.

Họ đi đến Ba-la-nại, trú trong công viên của vua. Vua nghe công đức của họ, mời họ ở lại đó trong bốn tháng mùa mưa. Từ đấy, họ ăn trong cung điện nhà vua, ở trong công viên.

Một hôm, có một ngày hội lớn uống rượu trong thành. Nhà vua nghĩ các vị xuất gia khó có được rượu, nên cúng dường họ nhiều rượu thượng hạng. Các nhà khổ hạnh uống rượu, đi vào công viên, bị rượu làm cho say. Một số người đứng dậy múa, một số người hát, một số sau khi múa và hát, vứt lung tung những thúng đựng gạo, rồi nằm xuống ngủ.

Khi hết say, họ tỉnh dậy, thấy những hành động không xứng đáng của mình, họ khóc than: chúng ta đã làm những hành động không xứng đáng với người xuất gia. Chúng ta làm điều ác như vậy vì chúng ta sống không có bậc sư trưởng của chúng ta.

Ngay lúc ấy, họ từ bỏ công viên, đi về Hy-mã-lạp Sơn. Họ đảnh lễ Sư trưởng, ngồi xuống. Sư trưởng hỏi: các con có được an lạc không? Khi đi khất thực có mệt nhọc không? Các con có sống hòa hợp với nhau không?

Họ thưa: thưa Sư trưởng, chúng con đã sống được an lạc. Nhưng chúng con đã uống rượu, lẽ ra không được uống. Rượu làm cho mất lý trí, không giữ được chánh niệm nên chúng con đã hát và đã múa.

Rồi họ đọc bài kệ:

Chúng con đã uống rượu, Đã hát, múa và khóc, Uống rượu mất lý trí, Đâu được hóa thành vượn?

Bồ-tát nói: do vì không ở với vị Sư trưởng nên sự việc như vậy đã xảy ra. Rồi ngài quở trách họ, khuyến giáo họ: từ nay chớ làm như vậy nữa. Trọn đời tu tập thiền định không gián đoạn, Bồ-tát được sanh lên cõi Phạm thiên.

Câu chuyện này có hai hình ảnh đối nhau. Một bên là Trưởng lão Sàgata: người đã thắng được rắn thần phun lửa, mà thua một chén rượu trắng. Một bên là năm trăm ẩn sĩ: người tu tập trên núi cao, giữ giới nghiêm cẩn, mà xuống thành một mùa mưa là múa hát, khóc than, vứt thúng gạo lung tung.

Cả hai đều thua cùng một thứ: rượu. Rượu không đánh nhau với ai. Rượu chỉ làm một việc: lấy mất lý trí của người uống. Mất lý trí rồi thì người có thần thông cũng như người thường. Người có đạo hạnh cũng như người không có đạo hạnh.

Đức Phật hỏi một câu rất hay: ai đã nhiếp phục con rắn thần? Sàgata. Nhưng nay Sàgata có thể nhiếp phục được một con rắn nước không? Không được.

Thắng được cái lớn mà thua cái nhỏ. Thắng được rắn thần mà thua chén rượu. Đó là chuyện thường trong đời. Người ta hay thua không phải vì kẻ thù mạnh, mà vì thứ nhỏ nhặt mình xem thường.

Năm trăm ẩn sĩ cũng nói một câu rất thật: chúng con làm điều ác như vậy vì chúng con sống không có bậc sư trưởng. Xa thầy, xa chánh niệm, xa người nhắc nhở mình, thì rượu mời đến là uống. Hội đến là vui. Vui quá thì quên mất mình là ai.

Cho nên, giữ giới không phải là chuyện của một ngày. Giữ giới là chuyện của mỗi ngày. Ngày nào cũng phải giữ. Chỉ cần một ngày lơ là, là mất cả một đời tu tập.

Trong đời sống hôm nay, rượu vẫn là rượu. Có thể không phải là rượu trắng trong như ngày xưa. Có thể là một cuộc vui, một lời mời, một thói quen nhỏ. Nhưng tác dụng thì vẫn vậy: làm mình mất lý trí, mất chánh niệm, mất chính mình.

Người trí không thử rượu. Người trí không nói: uống một chút có sao đâu. Vì một chút ấy, với người tu, là cả một đời. Với người thường, là cả một gia đình.

Trưởng lão Sàgata sau đó tỉnh lại, sám hối, tu tập trở lại. Năm trăm ẩn sĩ cũng trở về núi, tu tập trở lại. Ngã rồi đứng dậy được, vẫn còn kịp. Nhưng tốt nhất là đừng ngã. Đừng để một chén rượu làm mất cả đạo hạnh mình đã gây dựng bao nhiêu năm.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Uống Rượu (Tiền Thân Suràpàna, số 81) — Kinh Tiểu Bộ - tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1-120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 222–224 (kệ điểm tựa tr. 224)
Bài liên quanNgười bạn tên Xui Xẻo: cái tên không có tội, lòng người mới có giáTrả lại ngọn cỏ, giấu năm trăm đồng vàng: đừng tin vẻ liêm khiết nhỏNgàn kẻ ngu khóc than trăm năm: không bằng một người hiểu đúng