🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Người bạn tên Xui Xẻo: cái tên không có tội, lòng người mới có giá

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Ở đời, có những người bị ghét chỉ vì cái tên. Tên nghe xui thì bị xem là xui. Tên nghe nghèo thì bị xem là nghèo. Người ta chưa nhìn mặt, chưa nói chuyện, chỉ nghe cái tên là đã kết luận xong về con người ấy.

Ngày xưa, ông Cấp Cô Độc, vị đại triệu phú ở Xá-vệ, có một người bạn từ thuở nhỏ. Hai người chơi thân với nhau, đi học nghề cùng một thầy. Người bạn ấy tên là Kàlakanni, nghĩa là Điềm xui xẻo.

Thời gian qua, người bạn ấy trở thành nghèo đói, không thể sống được, nên đi đến tìm ông Cấp Cô Độc. Vị triệu phú khích lệ bạn, trả lương, giao bạn quản lý gia sản của mình. Người bạn trở thành người làm công cho vị triệu phú, làm tất cả mọi công việc.

Trong thời gian ở với vị triệu phú, người bạn thường nghe những câu: hãy đứng lại, này Kàlakanni! Hãy ngồi xuống, này Kàlakanni! Hãy ăn đi, này Kàlakanni!

Một hôm, các bạn thân của vị triệu phú đến thăm nhà, nói: này vị đại triệu phú, chớ để người này sống gần ông. Nghe những lời xui xẻo như vậy thì quỷ Dạ-xoa cũng chạy trốn. Nó nghèo đói, một kẻ bần cùng. Sao ông có liên hệ với nó?

Ông Cấp Cô Độc nói: không phải vậy! Cái tên chỉ để gọi một người. Bậc hiền trí không đánh giá người bằng cái tên. Chớ nên xem là điềm lành, điềm xấu khi nghe tiếng gọi. Tôi không thể từ bỏ một người bạn đã cùng chơi thân với nhau chỉ vì một cái tên.

Vị triệu phú không chấp nhận lời khuyên của họ. Một hôm, ông đi đến làng mà ông làm thôn trưởng, để người bạn giữ nhà.

Bọn cướp biết vị triệu phú đã đi về làng, dự định đến cướp phá nhà ông. Ban đêm, chúng vây quanh nhà với nhiều loại vũ khí.

Nhưng Kàlakanni đã nghi bọn cướp sẽ đến, nên không ngủ, ngồi chờ chúng. Khi biết bọn cướp đã đến, anh ta đánh thức mọi người dậy, bảo người này thổi tù và, người kia đánh trống, khiến cho toàn gian nhà đầy cả tiếng động như một hội chợ lớn.

Những tên cướp nói: chúng ta nghe lầm là nhà không có người, sao vị đại triệu phú có mặt ở đây? Chúng bỏ chạy, quăng lại tại chỗ các hòn đá và vô số dụng cụ.

Ngày hôm sau, người trong nhà thấy những cục đá quăng bỏ chỗ này chỗ kia, hoảng hốt, tán thán người bạn: nếu hôm nay không có một người tuần phòng ngôi nhà sáng suốt như vậy, thì bọn cướp đã vào nhà tùy thích mà cướp lấy cả nhà rồi. Nhờ người bạn kiên trì này, vị triệu phú được lợi ích và hạnh phúc.

Khi vị triệu phú trở về, họ báo cáo tất cả. Ông nói: các chú muốn ta tẩn xuất một người bạn đã giữ nhà cửa của ta như vậy đó. Nếu ta nghe theo lời các chú, tẩn xuất người này, thì nay gia sản của ta không còn gì nữa. Chính cái tên không có giá trị gì. Chính cái tâm tốt mới có giá trị.

Nói vậy xong, người triệu phú tăng lương cho người bạn. Nghĩ rằng đây là một câu chuyện đáng kể, ông đi đến đức Phật và tường thuật đầy đủ. Đức Phật nói: này gia chủ, không phải chỉ hôm nay Kàlakanni mới bảo vệ gia sản của bạn mình. Lúc trước kẻ ấy cũng làm như vậy.

Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ. Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát là một vị triệu phú có danh tiếng lớn. Bạn của Bồ-tát là Kàlakanni. Tất cả đều giống như câu chuyện hiện tại. Khi từ làng trở về, nghe chuyện ấy, Bồ-tát nói: nếu ta nghe lời các chú, tẩn xuất người bạn như vậy, thì nay ta không còn gia sản gì hết.

Rồi Bồ-tát đọc bài kệ:

Bạn quen chính là người Đi bảy bước giúp đỡ, Bạn thân mới là người Đi đến mười hai bước. Thời gian tháng, nửa tháng, Mới thật là bà con. Thời gian có dài hơn, Mới thật là bằng ta. Sao ta lại có thể, Vì an lạc của ta, Đuổi Kà-la-kan-ni, Người ta biết đã lâu?

Đức Phật nhận diện Tiền thân: lúc bấy giờ, Kàlakanni là A-nan, còn vị triệu phú Ba-la-nại là Ta vậy.

Câu chuyện này nói về hai thứ: cái tên và lòng người.

Cái tên của người bạn là Xui Xẻo. Nghe tên ấy, ai cũng tưởng anh ta mang xui xẻo đến cho nhà mình. Bạn bè của ông triệu phú khuyên đuổi anh ta đi, chỉ vì cái tên. Họ chưa từng thấy anh ta làm điều gì xấu. Họ chỉ nghe cái tên mà đã kết luận.

Nhưng ông Cấp Cô Độc không nghe. Ông nói một câu rất hay: cái tên chỉ để gọi một người. Bậc hiền trí không đánh giá người bằng cái tên.

Và ông đã đúng. Chính người mang tên Xui Xẻo lại là người cứu cả gia sản của ông. Chính người bị xem là bần cùng lại là người thức trắng đêm, đánh trống thổi tù và, đuổi bọn cướp đi. Nếu ông nghe lời bạn bè mà đuổi anh ta, thì đêm ấy nhà ông đã bị cướp sạch.

Trong đời mình, ta cũng hay đánh giá người bằng cái tên, bằng vẻ ngoài, bằng lời người khác nói. Người này tên nghe nghèo thì mình khinh. Người kia quê ở vùng nọ thì mình ngại. Người nọ từng thất bại thì mình không tin. Ta kết luận về người ta trước khi nhìn thấy việc người ta làm.

Nhưng cái tên không có tội. Lòng người mới có giá. Người tên Xui Xẻo mà có lòng tốt, trung thành, sáng suốt, thì quý hơn người tên May Mắn mà lòng dạ hẹp hòi, vong ân.

Bài kệ trong chuyện cũng nói về tình bạn. Bạn quen là người đi bảy bước giúp đỡ. Bạn thân là người đi mười hai bước. Bà con là người ở với nhau tháng này, nửa tháng nọ. Lâu hơn nữa, mới thật là bằng ta.

Tình bạn không đo bằng lời nói. Tình bạn đo bằng bước chân. Người đi bảy bước vì mình, người đi mười hai bước vì mình, người thức trắng đêm vì mình, đó mới là bạn thật.

Ông Cấp Cô Độc giữ bạn không phải vì bạn giàu hay bạn giỏi. Ông giữ bạn vì bạn là bạn từ thuở nhỏ. Vì bạn đã cùng ông học nghề, cùng ông lớn lên. Tình nghĩa lâu năm như vậy, sao có thể đuổi đi chỉ vì một cái tên?

Ngày nay, ta cũng có những người bạn như Kàlakanni. Họ không giàu, không sang, tên tuổi không có gì nổi bật. Người ngoài nhìn vào, bảo sao mình còn chơi với họ. Nhưng chính họ là người thức trắng đêm vì mình khi mình gặp nạn. Chính họ là người ở lại khi mọi người đã bỏ đi.

Đừng đuổi người tốt vì lời người ngoài. Đừng đánh giá người bằng cái tên. Hãy nhìn việc họ làm. Việc họ làm mới nói lên họ là ai.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Điềm Xui Xẻo (Tiền Thân Kàlakanni, số 83) — Kinh Tiểu Bộ - tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1-120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 225–227 (kệ điểm tựa tr. 226–227)
Bài liên quanTrả lại ngọn cỏ, giấu năm trăm đồng vàng: đừng tin vẻ liêm khiết nhỏNgàn kẻ ngu khóc than trăm năm: không bằng một người hiểu đúngMuốn bỏ cuộc thì nhớ bài kệ của vua Janaka