🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Muốn bỏ cuộc thì nhớ bài kệ của vua Janaka

Truyện Tiền Thân · 6 phút đọc

Có những buổi sáng, người ta thức dậy mà thấy mình không còn muốn bước tiếp nữa. Người học đàn đã tập ba tháng mà ngón tay vẫn vấp. Người chạy bộ mới được hai tuần đã thấy đầu gối mỏi. Người ăn chay, giữ giới, ngồi thiền được một thời gian rồi tự hỏi: mình cố để làm gì. Không phải họ lười. Họ chỉ mệt. Mệt đến mức muốn buông tay, muốn quay về với nếp sống cũ cho nhẹ người.

Trong thời Đức Phật còn tại thế, cũng có một vị Tỳ-kheo như vậy. Vị ấy đã xuất gia, đã tu tập, nhưng giữa đường thì tinh thần chùng xuống, không còn muốn gắng nữa. Các bạn đồng tu thấy vậy, đưa vị ấy đến gặp Đức Phật. Đức Phật không trách, cũng không dọa. Ngài chỉ kể một câu chuyện cũ, về một kiếp trước, khi Ngài còn làm vua Janaka.

Thuở ấy, vua Janaka ngồi dưới chiếc lọng trắng, giữa bao nhiêu việc nước nặng nề, và nói lên một bài kệ ngắn. Bài kệ ấy chỉ có bốn câu, mà cả đời người nghe vẫn chưa dùng hết. Đại ý rằng: hãy tinh tấn lên, này người! Người hiền trí không bao giờ nhàm chán việc thiện. Ta đã thấy khổ đau được vượt qua, như người từ dưới nước mà đặt được chân lên đất liền.

Bốn câu ấy nghe qua tưởng đơn giản, nhưng ngẫm kỹ thì có ba tầng ý. Tầng thứ nhất là lời gọi: hãy tinh tấn. Tinh tấn không phải là gắng sức đến kiệt quệ, mà là không bỏ cuộc. Người bơi giữa dòng không cần bơi nhanh, chỉ cần đừng buông tay. Tầng thứ hai là: người hiền trí không nhàm chán. Cái làm người ta bỏ cuộc thường không phải là khó, mà là chán. Làm một việc tốt một lần thì dễ, làm nó đều đặn mỗi ngày mới khó. Người hiền không phải là người không biết chán, mà là người biết chán vẫn làm.

Tầng thứ ba là hình ảnh đẹp nhất trong bài kệ: từ dưới nước mà đặt chân lên đất liền. Người đang chìm thì chỉ thấy nước mênh mông, tưởng như không bao giờ có bờ. Nhưng bờ vẫn ở đó. Chỉ cần còn quạt tay, còn giữ được hơi thở, thì mỗi cái quạt tay là một chút gần bờ hơn. Khổ đau cũng vậy. Lúc đang ở trong khổ, người ta tưởng khổ là mãi mãi. Nhưng người đã vượt qua rồi mới biết: khổ có bờ của nó, chỉ cần mình không dừng lại giữa dòng.

Câu chuyện kể rằng, sau khi nghe bài kệ ấy, vị Tỳ-kheo thối chí kia đã lấy lại được sức mạnh, tiếp tục tu tập, và về sau chứng được quả A-la-hán. Còn vua Janaka ngày xưa, chính là Đức Phật. Nghĩa là bài kệ ấy không phải là lời khuyên từ xa, mà là kinh nghiệm của một người đã từng ngồi ở đúng chỗ của mình, đã từng thấy nước mênh mông, và đã từng đặt chân lên bờ.

Ngày nay, chúng ta không còn phải bơi qua sông lớn hay ngồi dưới lọng trắng, nhưng bài kệ ấy vẫn dùng được mỗi ngày. Người đang cai thuốc lá đến ngày thứ mười mà tay vẫn run, hãy nhớ: không cần thắng cả đời trong một ngày, chỉ cần hôm nay không buông tay. Người đang học một nghề mới, làm mãi mà chưa giỏi, hãy nhớ: người hiền không nhàm chán, cứ làm đều, rồi sẽ có ngày tay nghề thuần thục. Người đang giữ một thói quen tốt như dậy sớm, đọc sách, ngồi yên mười phút mỗi ngày, mà thấy chán, hãy nhớ: chán là dấu hiệu cho thấy mình đang đi đúng đường, vì đường dễ thì ai cũng đi được rồi.

Có một điều nữa đáng để ý. Đức Phật kể chuyện này không phải để bắt vị Tỳ-kheo phải cố cho bằng được, mà để nhắc rằng mệt là chuyện bình thường, muốn bỏ cũng là chuyện bình thường. Khác nhau chỉ ở một chỗ: người bỏ thì ở lại giữa dòng, người gắng thêm một chút thì lên được bờ. Không ai bắt mình phải bơi nhanh. Chỉ cần đừng buông tay.

Vậy nên, nếu sáng mai thức dậy mà thấy mình không còn muốn cố nữa, đừng vội kết luận là mình yếu đuối. Hãy ngồi yên một chút, thở một hơi, và đọc thầm bốn câu kệ của vua Janaka. Rồi làm tiếp việc nhỏ nhất có thể làm hôm nay. Một trang sách, một buổi tập, một lời tử tế. Từ dưới nước mà đặt chân lên đất liền, người ta không lên bờ bằng một cú nhảy, mà bằng từng cái quạt tay đều đặn, cho đến khi chân chạm đất.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Tiểu Janaka (Tiền Thân Cùla Janaka, số 52) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 146 (kệ điểm tựa tr. 146)
Bài liên quanGiận người khác hư, rốt cuộc mình là người khổCon cá lớn rẽ bùn đen cầu mưa cứu cả đànNuốt con súc sắc gian lận, nuốt luôn thuốc độc