🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Sư tử chúa chết vì một cái liếm: luyến ái làm mờ mắt

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Trong đời, có những thứ nguy hiểm không nằm ở kẻ thù, mà nằm ở thứ mình thương nhất. Người ta không gục vì đối thủ mạnh, mà gục vì một người, một vật, một thói quen mà mình mê đắm đến mức không còn nhìn thấy gì nữa. Con sư tử chúa trong câu chuyện hôm nay cũng vậy. Nó mạnh đến mức muôn thú đều sợ, vậy mà nó chết chỉ vì một cái liếm.

Đức Phật kể câu chuyện này để dạy các Tỳ-kheo về việc thọ dụng đồ dùng. Lúc bấy giờ, nhiều Tỳ-kheo nhận y áo, đồ ăn, chỗ ở do bà con cúng dường, rồi dùng mà không suy tư, viện lẽ rằng đồ ấy là của mẹ, của cha, của anh em, của chú bác cho. Đức Phật họp các Tỳ-kheo lại và nói: này các Tỳ-kheo, dầu người cho là bà con hay người khác, Tỳ-kheo cũng cần phải suy tư khi thọ dụng bốn đồ vật. Thọ dụng không suy tư, đến lúc chín muồi, Tỳ-kheo không thể thoát khỏi tái sanh làm Dạ-xoa hay ngạ quỷ. Thọ dụng các đồ vật không suy tư cũng giống như uống thuốc độc. Và thuốc độc, dẫu từ người cho là người thân tín, vẫn giết chết được. Thuở xưa, có chúng sanh uống thuốc độc do bạn thân tín cho, và đã đi đến mạng chung. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát là một vị triệu phú giàu có. Bồ-tát có một người chăn bò. Đến mùa lúa chín, người chăn bò dắt bò vào rừng, làm một cái chuồng bò và sống tại đấy để chăn giữ chúng. Thỉnh thoảng, anh ta mang sữa về cho vị triệu phú. Không xa chuồng bò bao nhiêu, có một con sư tử trú tại đấy. Các con bò cái vì sợ sư tử nên sữa khô cạn, không có nhiều.

Một hôm, người chăn bò đem bơ chín cho vị triệu phú, vị ấy hỏi: này bạn chăn bò, sao bơ chín ít vậy? Người chăn bò nói rõ lý do. Triệu phú hỏi tiếp: này bạn, con sư tử ấy có ái mộ ai không? Người chăn bò đáp: thưa ông chủ, nó thân ái với con nai cái. Triệu phú nói: vậy bạn có thể bắt được con nai cái không? Người chăn bò đáp: được.

Triệu phú bảo: bạn hãy bắt con nai cái, rồi lấy thuốc độc xoa đi xoa lại, từ trán đến hết cả lông trên thân nai, để cho khô, sau hai ba ngày hãy thả con nai cái ra. Con sư tử vì luyến ái con nai cái, sẽ liếm thân nó và sẽ đi đến mạng chung. Hãy lấy da, móng, răng và mỡ con sư tử rồi đem lại đây. Nói xong, Bồ-tát đưa thuốc độc và bảo người chăn bò đi làm.

Người chăn bò đặt lưới, bắt được con nai cái và làm như đã dặn. Con sư tử thấy con nai cái, với lòng luyến ái mạnh, liếm thân con nai cái, và mạng chung. Người chăn bò lấy da sư tử và đi đến Bồ-tát. Ngài biết sự việc xảy ra, liền nói: không nên luyến ái người khác. Con sư tử, vua các loài thú, có sức mạnh như vậy, nhưng do ái nhiễm nên quá thân mật, liếm thân con nai cái, ăn phải thuốc độc và mạng chung.

Nói vậy xong, ngài thuyết pháp cho hội chúng đang tập hợp, và đọc bài kệ, đại ý rằng: chớ tin người thân tín, chớ tin người không thân. Do tin mà sợ hãi đến, như con sư tử với con nai cái. Như vậy Bồ-tát thuyết pháp cho hội chúng, trọn đời làm các công đức bố thí, rồi đi theo nghiệp của mình.

Nghe xong câu chuyện, nhiều người sẽ thấy khó chịu. Vì sao Bồ-tát, một vị triệu phú hiền lành, lại bày ra kế độc để giết sư tử? Xin hãy nhìn câu chuyện đúng như nó là: đây là một chuyện cảnh tỉnh, không phải một chuyện khen ngợi kế độc. Trọng tâm của câu chuyện không nằm ở người triệu phú, mà nằm ở con sư tử. Đức Phật kể chuyện này để nói về một quy luật: cái giết chết kẻ mạnh không phải là kẻ mạnh hơn, mà là lòng luyến ái mù quáng của chính nó.

Con sư tử ấy là vua các loài thú. Không con vật nào dám đến gần nó. Nhưng nó có một chỗ yếu: nó mê con nai cái. Chỉ cần con nai xuất hiện, nó quên hết mọi thứ: quên rằng mình đang ở đâu, quên rằng xung quanh có nguy hiểm gì, quên cả việc phải ngửi, phải xét trước khi liếm. Một con sư tử bình thường sẽ ngửi mùi lạ trên thân con nai và tránh xa. Nhưng con sư tử đang say mê thì không ngửi nữa. Nó liếm. Và chỉ một cái liếm ấy thôi, nó chết.

Bài kệ cuối truyện nói: chớ tin người thân tín, chớ tin người không thân. Nghe qua tưởng như dạy người ta đừng tin ai cả. Nhưng ý thật của nó là: đừng tin một cách mù quáng. Tin người thân thì cũng phải xét, tin người lạ thì càng phải xét. Vì thuốc độc, dù do tay người thân đưa, vẫn là thuốc độc. Và luyến ái, dù hướng về người mình thương, vẫn có thể làm mờ mắt mình.

Ngày nay, bài học này còn nguyên giá trị. Có người vì thương con mà bao che cho con làm sai, đến lúc con hư hẳn mới giật mình. Có người vì mê một người mà tin hết mọi lời người ấy nói, đưa hết tiền bạc, nhà cửa, đến lúc trắng tay mới tỉnh. Có người vì nghiện một thói quen, một món ăn, một trò chơi, mà biết rõ nó hại mình vẫn không bỏ được. Tất cả đều giống con sư tử: không phải họ yếu, mà họ đang say. Say thì không còn thấy nguy hiểm nữa.

Vậy nên, xin nhớ hai điều. Thứ nhất, thân quen không có nghĩa là an toàn. Đồ người thân cho, lời người thân nói, người thân giới thiệu, tất cả đều cần được suy xét trước khi nhận. Không phải vì nghi ngờ người thân, mà vì thương chính mình và thương cả người thân: nếu mình nhận bừa rồi gặp họa, người thân cũng đau lòng.

Thứ hai, hãy coi chừng những lúc mình đang say mê một điều gì đó. Khi đang mê, người ta hay nói: không sao đâu, chỉ một lần thôi, chỉ một chút thôi. Con sư tử cũng chỉ liếm một cái thôi. Nhưng một cái liếm ấy là đủ. Người trí không phải là người không thương ai, mà là người thương mà vẫn giữ được đôi mắt tỉnh. Thương thì thương, nhưng trước khi liếm, hãy ngửi một cái đã. Trước khi tin, hãy xét một chút đã. Một chút tỉnh táo ấy, nhiều khi cứu được cả một đời.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Ngộ Độc Do Luyến Ái (Tiền Thân Vissàsabhojana, số 93) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 246–248 (kệ điểm tựa tr. 247–248)
Bài liên quanKhổ hạnh đến mấy mà sai đường cũng chỉ thêm khổBảy năm trong bình máu: cái giá của bảy ngày vây thànhCô gái bán rau: người đáng che chở lại là người thử lòng