🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Cô gái bán rau: người đáng che chở lại là người thử lòng

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Có một nỗi lo rất thật của các bậc cha mẹ: con gái mình có giữ được mình không khi bước ra đời? Lo đến mức có người thử con bằng những cách rất lạ. Ngày xưa, có một người cha bán rau ở thành Xá-vệ đã thử con gái mình bằng một cách mà ngày nay không ai còn làm nữa, nhưng bài học của câu chuyện thì vẫn còn nguyên cho đến hôm nay.

Người cư sĩ ấy buôn các loại củ và lá, các loại bí, bầu để nuôi sống. Ông có một người con gái xinh đẹp, tín thành, đầy đủ chánh hạnh giới đức, biết tàm, biết quý, nhưng luôn luôn có nụ cười trên mặt. Khi các gia đình môn đăng hộ đối đến xin hỏi cưới nàng, người cư sĩ suy nghĩ: con gái của ta cần phải gả chồng. Nhưng nó có tật hay cười. Khi một đứa con gái đứng đắn đưa đến một gia đình khác mà có tật hay cười là một cái nhục cho bố mẹ. Ta phải tìm hiểu nó có phải là người con gái tốt nết hay không.

Một hôm, người cư sĩ bảo con gái đem giỏ theo, đi vào rừng để hái lá. Rồi để thử nàng, ông cầm tay nàng, nói những lời kín đáo tỏ tình như muốn phạm lỗi. Nàng liền bật khóc và than: thưa cha thân, làm vậy không tốt, giống như lửa hiện ra từ nước. Chớ làm vậy. Người cha nói: này con thân, chỉ vì cha muốn thử con, nên cha mới cầm tay con. Con hãy nói lên. Nay con vẫn là đứa con gái có đức hạnh. Nàng đáp: từ trước đến nay con chưa nhìn người đàn ông nào với lòng tham ái.

Người cha an ủi con gái, dắt về nhà, tổ chức tiệc cưới và đưa con gái về nhà chồng. Rồi người cư sĩ ấy quyết định đi đảnh lễ Đức Phật, đem theo hương, vòng hoa. Khi được hỏi vì sao lâu nay không thấy đến, người cư sĩ thuật câu chuyện cho Đức Phật rõ. Đức Phật nói: này cư sĩ, thiếu nữ này từ lâu đã sống có chánh hạnh, có giới đức. Không phải chỉ nay, ông mới thử nó. Chính trong quá khứ, ông cũng đã thử rồi. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh làm một thần cây ở trong rừng. Một người cư sĩ bán rau trái ở Ba-la-nại, khi người cha cầm tay con gái để thử lòng, cô con gái bật khóc và nói lên bài kệ, đại ý rằng: người đáng che chở ta trong khi ta đau khổ, người ấy là cha ta, lại làm quấy với ta. Chính tại giữa ngôi rừng, ta khóc việc làm ấy. Người đáng che chở ta, lại là kẻ thù ta.

Khi ấy người cha an ủi con gái, hỏi nàng có biết giữ gìn bản thân không, người con gái trả lời nàng biết giữ gìn bản thân mình. Người cha đem nàng về nhà, tổ chức tiệc đám cưới và đưa về nhà chồng. Sau khi kể pháp thoại, Đức Phật giảng về các Sự thật, và cuối bài giảng ấy, người bán rau được an trú vào quả Dự lưu. Rồi Đức Phật nhận diện: người cha và con gái lúc bấy giờ là người cha và con gái hiện tại, thần cây chứng kiến sự việc ấy là Ta vậy.

Câu chuyện này có nhiều điều đáng suy ngẫm. Điều thứ nhất là về hai chữ tàm và quý. Tàm là biết hổ thẹn với chính mình, quý là biết sợ điều sai trái, sợ làm xấu hổ gia đình, sợ gieo nhân xấu. Cô gái trong truyện có cả hai. Nàng không giữ mình vì sợ bị bắt quả tang, mà vì trong lòng nàng có một giới hạn không ai được vượt qua, kể cả cha mình. Người có tàm quý thì giữ được mình ngay cả khi không ai nhìn thấy, ngay cả khi người đối diện là người đáng tin nhất.

Điều thứ hai là về bài kệ của nàng. Nàng không mắng cha, không kể tội cha với ai, mà chỉ khóc và nói một câu rất hiền mà rất nặng: người đáng che chở ta lại làm quấy với ta. Câu ấy nói lên một nỗi đau lớn hơn cả chuyện bị thử lòng: khi người mình tin nhất làm điều sai, mình biết bám vào đâu? Nàng đã bám vào chính giới đức của mình. Không có ai che chở thì tự mình che chở lấy mình bằng giới hạnh. Đó là chỗ dựa vững nhất, vì nó không phụ thuộc vào ai cả.

Điều thứ ba là về người cha. Cách thử của ông, theo con mắt ngày nay, là không đúng. Không ai thử lòng con bằng cách làm điều sai trái với con. Nhưng câu chuyện không khen cách thử ấy, mà chỉ kể lại như một sự việc của thời xưa, để làm nổi bật đức hạnh của cô gái. Người cha, sau khi biết con mình giữ được mình, đã an ủi con, tổ chức đám cưới cho con, và đi đến gặp Phật để học đạo. Ông đã sửa sai bằng cách quay về với điều thiện. Đó cũng là một bài học: làm cha mẹ, ai cũng có lúc lo lắng mà làm điều dại dột. Quan trọng là sau đó mình có biết quay lại hay không.

Còn một điều nữa, nhẹ nhàng mà sâu sắc: cô gái hay cười. Cha nàng lo rằng con gái hay cười thì không đứng đắn. Nhưng câu chuyện cho thấy nụ cười không phải là tội. Một người có thể cười nhiều mà vẫn giữ mình trong sạch. Đừng vội kết tội người khác vì một thói quen bề ngoài. Có người ít nói mà lòng đầy toan tính, có người hay cười mà lòng trong như nước. Muốn biết một người, đừng nhìn nụ cười của họ, mà hãy nhìn cách họ giữ mình khi không ai nhìn thấy.

Ngày nay, các bậc cha mẹ vẫn lo cho con gái, con trai của mình khi chúng bước ra đời. Lo là đúng. Nhưng thay vì thử con bằng những cách cực đoan, hãy dạy con hai chữ tàm và quý từ khi còn nhỏ: biết hổ thẹn với điều sai, biết sợ hậu quả của điều sai. Khi hai chữ ấy đã ăn sâu vào lòng, thì dù đi đến đâu, gặp ai, dù người đối diện là người đáng tin hay kẻ lạ, con mình vẫn giữ được mình. Như cô gái bán rau giữa rừng: không ai che chở, mà vẫn không ngã, vì nàng đã biết tự che chở lấy mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Người Bán Rau (Tiền Thân Pannika, số 102) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 264–265 (kệ điểm tựa tr. 265)
Bài liên quanBị trói ra pháp trường vì một lời vu oan: ai cởi trói cho aiCon voi sợ chết: càng chạy trốn, nỗi sợ càng lớnBị trói oan mà vẫn xin tha cho kẻ hại mình