🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Bảy ngày bơi giữa biển khơi

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Có những lúc trong đời, mọi cánh cửa đều đóng lại cùng một lúc. Tiền hết, người thân không còn, đường về cũng mất. Người ta thường hỏi lúc ấy: còn cố gắng để làm gì nữa, khi chẳng còn gì chắc chắn? Câu trả lời của một vị vua trong chuyện tiền thân là: cố gắng không phải vì chắc chắn sẽ thành công, mà vì không cố gắng thì chắc chắn sẽ hối hận.

Ngày xưa, có một vị Tỷ-kheo thối thất, mất hết tinh tấn, không còn muốn tu tập nữa. Đức Phật kể cho thầy nghe câu chuyện của vua Janaka. Ngài nói: vị vua ấy, khi còn là vương tử, đã nói lên bài kệ này:

Hãy tinh tấn, này ngươi! Hiền trí không nhàm chán. Ta thấy khổ vượt qua, Từ nước đạt đất liền.

Toàn bộ câu chuyện của vương tử ấy được kể đầy đủ trong Tiền thân Mahajanaka. Thuở xưa, vua Aritthajanaka trị vì ở Mithila. Em vua là Polajanaka bị vu là muốn giết vua, bị bắt giam, rồi phá gông trốn đi, sau đó đem quân về đánh anh mình. Vua Aritthajanaka tử trận. Hoàng hậu đang mang thai phải cải trang trốn khỏi kinh thành, được Thiên chủ Sakka hóa thành lão già đánh xe đưa đến thành Campa. Tại đó, bà sinh được một hoàng tử, đặt tên là Mahajanaka, theo tên ông nội.

Mahajanaka lớn lên, biết được cha mình bị chú giết, ngôi báu bị chiếm. Năm mười sáu tuổi, chàng xin mẹ một nửa số châu báu, quyết đi buôn ở xứ Vàng để làm giàu rồi trở về giành lại ngai vàng. Mẹ chàng can ngăn: đi biển may ít rủi nhiều, con có đủ vàng bạc để chiếm lại ngôi báu rồi. Nhưng chàng vẫn quyết đi.

Thuyền ra khơi, đi được bảy ngày, bảy trăm dặm đường thì ván thuyền nứt ra, nước ùa vào, thuyền chìm giữa biển cả. Mọi người trên thuyền la khóc, cầu cứu thần linh, rồi làm mồi cho cá và rùa biển. Chỉ riêng Mahajanaka không kêu khóc gì cả. Biết thuyền đã tận số, chàng ăn no nê, bôi dầu vào áo quần, thắt chặt đồ đạc quanh mình, đứng dựa cột buồm. Khi thuyền chìm, chàng nhảy khỏi đỉnh cột buồm, rơi xuống biển cách thuyền chừng sáu mươi thước, rồi bắt đầu bơi về hướng Mithila.

Chàng bơi suốt bảy ngày liền giữa đại dương, không một bóng người, không thấy bờ. Đến ngày thứ bảy, nữ thần giữ biển Manimekhala hiện ra trên không, thử chàng bằng câu kệ: giữa biển sâu thế này, sức chàng đã tận, chàng chiến đấu để làm gì? Mahajanaka đáp lại bằng những vần kệ đã trở thành bài học muôn đời:

Ai làm gắng hết sức nam nhân, Đối với người thân, chẳng lỗi lầm, Thiên đế cũng không đòi trả nợ, Chẳng hề ân hận ở trong lòng.

Và: ai nghĩ không gì để đấu tranh, và không chiến đấu hết lòng mình, bại vong là lỗi cần chê trách, vì chính lòng hèn yếu bất thành. Con người dự định việc trên đời, làm việc mình xem tốt tuyệt vời, dự định thành công hay thất bại, tương lai chỉ rõ cuối cùng thôi.

Nghe những lời anh dũng ấy, nữ thần tán thán chàng, rồi hỏi chàng muốn đi đâu. Chàng đáp: đến kinh thành Mithila. Nữ thần tung chàng lên không, ôm chàng vào lòng như con thân yêu, đưa chàng đến Mithila, đặt chàng nằm trên bệ đá trong vườn xoài.

Lúc ấy, vua Polajanaka đã chết, không có con trai nối ngôi, chỉ có công chúa Sivali thông thái hiền đức. Trước khi băng hà, vua dặn: hãy trao ngôi báu cho kẻ nào làm đẹp lòng công chúa, hoặc giương được cây cung cần sức mạnh của cả ngàn người, hoặc tìm ra được mười sáu kho báu. Các quan đã thử nhiều người, không ai làm được. Mahajanaka đến, vượt qua các thử thách mà vua cha đã đặt ra, được phong làm vua xứ Mithila, cưới công chúa Sivali.

Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó. Sau nhiều năm trị vì, vua Mahajanaka nhìn lại đời mình và quyết định xuất gia, từ bỏ ngai vàng, vợ con, đi vào núi Himavat làm ẩn sĩ. Hoàng hậu Sivali đi theo, van xin, khóc lóc, nhưng vua đã quyết. Trên đường, ngài gặp một cô bé đeo vòng tay và một người thợ làm tên, cả hai đều dạy ngài một bài học: hạnh phúc chỉ dành cho người sống độc thân, một mình mới không rối loạn. Ngài ngắt một cọng cỏ munja, bảo hoàng hậu: từ nay mối liên lạc giữa ta và bà cũng không bao giờ nối lại được nữa. Rồi ngài đi sâu vào rừng, trong bảy ngày chứng đắc các Thắng trí và Thiền chứng, không trở lại cõi đời nữa.

Câu chuyện này dạy về tinh tấn, tức là sự siêng năng không nhàm chán. Tinh tấn không phải là làm việc điên cuồng, mà là làm hết sức mình trong việc mình cho là đúng, dù không biết kết quả ra sao. Mahajanaka bơi bảy ngày giữa biển mà không thấy bờ. Chàng không biết nữ thần có đến hay không, không biết mình có sống hay không. Chàng chỉ biết một điều: nếu mình buông xuôi thì chết chắc, còn nếu mình bơi thì có thể sống. Và dù có chết, chàng cũng không hối hận, vì chàng đã làm hết sức mình.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng có những biển khơi của riêng mình. Có người đang bơi giữa biển nợ nần, biển bệnh tật, biển thất bại, biển cô đơn. Bờ ở đâu, không ai thấy. Người ta hỏi: bơi nữa để làm gì? Câu trả lời của Mahajanaka là: bơi vì đó là phận sự của mình, là việc của một người nam nhi phải làm. Kết quả thì tương lai sẽ trả lời. Còn mình, chỉ cần không buông tay.

Có một câu trong bài kệ của chàng mà chúng ta nên nhớ: dự định thành công hay thất bại, tương lai chỉ rõ cuối cùng thôi. Nghĩa là, đừng ngồi trên bờ mà tính xem bơi có đến được bờ không. Hãy xuống nước mà bơi. Người tính quá nhiều thì không bao giờ bơi. Người bơi hết sức mình thì dù không đến được bờ, cũng không còn gì để hối hận.

Và cuối cùng, câu chuyện còn dạy một điều nữa: người đã từng bơi bảy ngày giữa biển khơi để giành lại ngai vàng, rồi lại bỏ ngai vàng mà đi, mới thật sự là người tự do. Tinh tấn đưa chàng đến ngôi vua, nhưng buông bỏ mới đưa chàng đến giải thoát. Làm hết sức mình, rồi buông hết những gì mình đã làm được, đó mới là trọn vẹn của một đời người.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Tiểu Janaka (Tiền Thân Cùla-Janaka, số 52) — Kinh Tiểu Bộ - tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1-120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 146
• Chuyện Đại vương Mahàjanaka (Tiền Thân Mahà-Janaka, số 539) — Kinh Tiểu Bộ - tập 9 [Chuyện Tiền Thân 521-539] (GS Trần Phương Lan dịch), tr. 349–367
Bài liên quanKhi nhà vua cũng không thắng nổi lòng mìnhNhốt trong lầu bảy tầng vẫn không giữ được lòng ngườiHiền sĩ bán chà là và người đàn bà vong ân