🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Khi nhà vua cũng không thắng nổi lòng mình

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Ai cũng từng có một lần tim đập loạn vì một người không nên thương. Một ánh mắt thoáng qua, một nụ cười bất chợt, rồi cả đêm không ngủ được. Người ta bảo đó là tình yêu. Nhưng có khi, đó chỉ là dục vọng khoác áo tình yêu. Phân biệt được hai thứ ấy, không phải ai cũng làm được, kể cả vua chúa.

Ngày xưa, có một vị Tỷ-kheo đang đi khất thực quanh thành Xá-vệ, chợt trông thấy một nữ nhân tuyệt sắc, liền sinh lòng mê mẩn. Về đến tịnh xá, thầy không sao xua tan hình bóng nàng khỏi tâm tư, gầy gò như cành liễu rũ, không còn ham thích tu tập nữa. Tăng chúng đưa thầy đến gặp đức Phật. Đức Phật bảo: các bậc trí nhân ngày xưa, dù đang trị vì một quốc độ, vậy mà khi tham dục khởi lên trong tâm cũng phải bị chi phối một thời gian, nhưng rồi đã cố điều phục tâm tư tán loạn ấy và không còn phạm vào tà hạnh nữa. Rồi Ngài kể câu chuyện của vua Sivi.

Thuở ấy, trong kinh thành Aritthapura của quốc độ Sivi, có vị vua trị vì mệnh danh là Sivi. Bồ-tát sinh làm con của Chánh hậu, được đặt tên là vương tử Sivi, lớn lên nối ngôi, trị nước đúng pháp. Bạn thân của vua là Ahiparaka, được phong làm đại tướng quân.

Trong kinh thành có một phú thương sinh được một con gái rất yêu kiều diễm lệ. Đến ngày lễ đặt tên, nàng được gọi là Ummadanti, nghĩa là Người làm điên đảo say mê. Khi đến mười sáu tuổi, nàng đẹp như tiên nữ. Mọi phàm nhân chiêm ngưỡng nàng đều không thể chế ngự được lòng mình, đều say mê nàng như thể say rượu nồng.

Vẻ đẹp ấy có nguồn gốc từ một đời trước: nàng từng làm thuê ba năm để có được một chiếc áo đỏ, rồi gặp một vị đệ tử của đức Phật Ca-diếp bị cướp mất y, nàng đã xé áo cúng dường cho ngài và phát nguyện kiếp sau được sắc đẹp tuyệt trần. Nguyện ấy thành tựu, nên đời này ai thấy nàng cũng mất tự chủ.

Cha nàng đem nàng đến yết kiến vua, xin các tiên tri xem tướng để tiến cung. Nhưng khi nàng ra tiếp kiến quan khách với xiêm y lộng lẫy, các vị Bà-la-môn đều mất hết tự chủ, có người cầm bánh lên lại đặt lên đầu, có người ném bánh vào tường. Nàng ra lệnh đuổi cả bọn ra ngoài. Họ bực tức, về tâu với vua rằng nàng là một tay phù thủy, không xứng với vua. Vua nghe vậy nên không triệu nàng vào. Nàng sinh lòng thù oán vua. Sau đó, cha nàng gả nàng cho Ahiparaka, và nàng rất được chồng yêu quý.

Đến ngày hội Kattika, dân chúng mở hội khắp kinh thành. Ahiparaka dặn vợ: hôm nay vua sẽ đi đám rước qua cửa nhà ta, nàng đừng lộ diện, e ngài thấy nàng sẽ không chế ngự được tâm tư. Nàng vâng lời, nhưng vừa khi chồng đi khỏi, nàng liền sai nữ tỳ báo tin khi vua tới, rồi đứng bên cửa sổ, ném hoa xuống khắp mình vua với dáng điệu mê hồn.

Thoạt nhìn thấy nàng, vua như ngây ngất điên cuồng, không còn tự chủ được tâm trí, không còn nhận ra đó là nhà của đại tướng quân. Ngài bỏ cả đám rước, trở về cung, nằm trên long sàng nói huyên thuyên mê mẩn, ngâm nga những vần kệ ca ngợi nàng suốt đêm.

Sáng hôm sau, Ahiparaka vào cung, nghe vua đang nói mê về vợ mình, chàng suy nghĩ: đức vua đang si tình Ummadanti, nếu không chiếm được nàng, ngài sẽ chết mất. Bổn phận ta là phải cứu sống ngài, nếu ta làm việc ấy mà không gây tội lỗi cho ngài hoặc cho ta. Chàng bèn dàn cảnh cho một gia nô giả làm thần linh phán rằng: vua đang si tình phu nhân Ummadanti, nếu đại tướng dâng nàng cho vua thì vua sẽ sống. Rồi chàng vào cung, quỳ trước vua và nói: thần xin dâng nàng Ummadanti cho ngài, thỏa nguyện rồi đem trả lại nàng.

Nhưng vua Sivi đã tỉnh lại. Ngài hổ thẹn khôn cùng khi biết việc xấu của mình đã bị khắp thế gian biết. Ngài đáp lại bằng những vần kệ đầy trí tuệ. Ngài nói: kẻ ác nghĩ rằng không một ai chứng kiến tội mình làm, song mọi việc đều có Thánh nhân và quỷ thần hay biết. Bậc trí, dù đau khổ ngập tràn, cũng không bỏ việc tạo bình an. Kẻ làm hại bạn chẳng ăn năn, bảo chính đây là chúa vạn năng, thì chỉ nửa đời thôi cũng khó sống. Và câu kệ nổi tiếng nhất:

Ví dầu trẫm được cả trần gian, Cũng chẳng làm sao, hỡi Tướng quân, Trẫm chẳng thể nào gây ác nghiệp, Mà mong đạt đến cõi thiên đàng.

Ngài còn dạy: nếu bò già đi lạc giữa dòng sông, cả đám bò con sẽ lạc theo. Vậy nếu người lãnh đạo đi lạc lối, cả nước sẽ loạn. Làm vua, làm cha, giữ giang sơn, phải trị dân theo Chánh đạo. Ngài từ chối nhận nàng Ummadanti, dù Ahiparaka hết lòng dâng hiến. Nghe vua thuyết pháp, ngài đoạn trừ hết lòng tham đắm đối với nàng.

Kể xong, đức Phật nói rõ: Ahiparaka chính là Xá-lợi-phất, Ummadanti chính là Liên Hoa Sắc, còn vua Sivi chính là Ngài. Vị Tỷ-kheo kia, nghe xong pháp thoại, được an trú vào quả Dự lưu.

Câu chuyện này không kể về một vị vua không bao giờ động lòng. Nó kể về một vị vua đã động lòng đến mức phát điên, nói mê cả đêm, bỏ cả lễ hội, và rồi đã thắng lại được chính mình. Đó mới là điều đáng học. Không ai tránh được dục vọng khởi lên. Ngay cả vua chúa, ngay cả người tu hành, cũng có lúc tim đập loạn vì một ánh mắt. Cái khác nhau không nằm ở chỗ có động lòng hay không, mà nằm ở chỗ sau đó mình làm gì.

Vua Sivi có đủ quyền lực để chiếm đoạt. Bạn thân của ngài đã tự nguyện dâng vợ. Không ai ngăn cản, không ai biết, không ai dám nói. Chỉ cần ngài gật đầu một cái, là mọi thứ thuộc về ngài. Nhưng ngài đã không gật đầu. Vì ngài biết: lấy được người mình muốn mà mất đi chính mình, thì cái giá ấy quá đắt. Được cả trần gian mà phải làm ác nghiệp, thì trần gian ấy cũng không đáng.

Ngài còn nhìn xa hơn: mình là vua, mình đi lạc thì cả nước đi lạc. Người càng có quyền càng phải giữ mình chặt hơn, không phải lỏng hơn.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta không phải là vua, nhưng ai cũng có những lúc phải chọn giữa muốn và nên. Muốn thì dễ, nên thì khó. Muốn là tiếng của dục vọng. Nên là tiếng của trí tuệ và của bổn phận. Người thắng được lòng mình không phải là người không còn muốn gì nữa, mà là người nghe được cả hai tiếng ấy, rồi chọn tiếng nên, dù tiếng muốn có kêu to đến đâu.

Nếu hôm nay bạn đang bị một cơn say mê nào đó lôi kéo, xin hãy nhớ vua Sivi nằm trên long sàng nói mê cả đêm, rồi sáng hôm sau tỉnh lại và nói: ta không làm điều ấy. Không phải vì ngài không muốn, mà vì ngài biết mình là ai, và mình không thể đánh đổi chính mình để lấy một cơn say mê. Thắng được lòng mình một lần, là thắng được cả một đời.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Bài Kinh Khổ Đau (Tiền Thân Asàtamanta, số 61) — Kinh Tiểu Bộ - tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1-120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 161
• Chuyện kỹ nữ Ummadantì (Tiền Thân Ummadantì, số 527) — Kinh Tiểu Bộ - tập 9 [Chuyện Tiền Thân 521-539] (GS Trần Phương Lan dịch), tr. 64–79
Bài liên quanNhốt trong lầu bảy tầng vẫn không giữ được lòng ngườiHiền sĩ bán chà là và người đàn bà vong ânNgười vợ khó hiểu và bài học giữ lòng bình thản