Có một kiểu khổ rất âm thầm trong tình cảm: mình yêu một người, rồi dần dần mình biến thành người hầu của người ấy. Sáng dậy lo cơm nước, trưa chạy đi mua thứ người ta cần, chiều lại tất bật lo việc người ta sai. Mình mệt, mình đuối, mình không còn thời gian cho chính mình nữa. Nhưng mình vẫn làm, vì mình nghĩ đó là yêu. Đến một ngày, mình chợt nhận ra: mình không còn sống đời của mình nữa, mình chỉ đang sống để phục vụ người khác. Và người kia cũng không còn coi mình là người yêu nữa, mà coi mình như một người làm không công.
Ngày xưa, có một vị Tỷ-kheo bị luyến ái một thiếu nữ béo mập. Đức Phật gọi thầy đến và nói: này Tỷ-kheo, thiếu nữ này đã làm chuyện không tốt lành cho ông. Thuở xưa, cũng vì thiếu nữ này, ông đã gặp nạn, đi lang thang dao động, may nhờ có bậc hiền trí, ông mới lấy lại được an lạc. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ. Toàn bộ câu chuyện này được kể đầy đủ trong Tiền thân Culla-Narada-Kassapa, nhưng phần chính yếu của nó được kể lại ở đây.
Thuở ấy, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát làm một vị ẩn sĩ, có một người con trai cùng tu tập, tên là Cullatapasa, vị Tiểu khổ hạnh. Một hôm, Bồ-tát đi hái trái cây trở về am thất bằng lá, thấy con trai nằm với vẻ mặt buồn bã bơ phờ, không làm việc gì cả. Bồ-tát hỏi: này con thân, trong những ngày trước, con đã đem củi, nước uống, thức ăn, và đốt lửa. Nhưng hôm nay, con không làm một việc gì cả, mà nằm như vậy là sao?
Người con trai thưa: thưa cha thân, khi cha đi hái trái cây, một nữ nhân đến cám dỗ con, muốn đem con đi. Nhưng con không đi vì chưa được phép cha. Con bảo nàng ngồi tại chỗ ấy chờ đợi con đến. Nay thưa cha thân, con muốn ra đi.
Bồ-tát biết con mình quá say mê luyến ái, không thể từ bỏ nữ nhân ấy, nên nói: này con thân, con cứ đi đi! Nhưng khi nào cô ấy muốn ăn cá thịt, cần dùng các món bơ chín, muối, gạo, và sai con đi tìm để mang về cái này cái khác, làm con mệt mỏi, hãy nhớ am thất của cha và chạy trốn về đây!
Người con trai cùng với nữ nhân đi về chỗ ở của dân chúng. Nữ nhân ấy về nhà mình, khi cần dùng vật gì liền sai người tình đi lấy: hãy mang thịt về, hãy mang cá về. Người con trai suy nghĩ: nữ nhân này hành hạ ta, chẳng khác gì đầy tớ hay người nô lệ của mình. Rồi chàng than lên thành bài kệ: hạnh phúc, đời sống tôi bị nữ tặc cướp mất, nhân danh là vợ tôi, tôi phải nấu phải nướng, phải múc nước, gánh nước, phải xin muối, xin dầu!
Nghe lời than ấy, Bồ-tát đến an ủi con trai, dạy chàng tu tập lòng từ, lòng bi, hạnh hỷ và hạnh xả, và trình bày đối tượng thiền quán. Người con trai ấy không bao lâu đắc các Thắng trí và Thiền chứng, cùng với người cha được sanh lên Phạm thiên giới.
Câu chuyện này dạy một điều rất thực: luyến ái không phải lúc nào cũng ngọt ngào. Có thứ luyến ái lúc đầu thì vui, nhưng càng về sau càng biến mình thành người hầu. Người ta sai gì mình làm nấy, không phải vì mình muốn, mà vì mình sợ mất người ta. Sợ mất đến mức đánh đổi cả đời sống của mình, cả sự tu tập của mình, cả sự bình an của mình.
Điều đáng học nhất ở đây không phải là trách người nữ nhân kia, mà là cách người cha xử sự. Ngài không cấm con, không mắng con, không nhốt con lại. Ngài biết con mình đã say mê quá rồi, cấm cũng không được. Ngài chỉ dặn một câu: khi nào con mệt mỏi vì bị sai khiến, hãy nhớ am thất của cha mà chạy trốn về đây. Nghĩa là, ngài để cho con mình tự trải nghiệm, tự thấy cái khổ, rồi tự quay về. Và khi con quay về, ngài không trách móc, chỉ dạy con tu tập lòng từ bi hỷ xả, để con lấy lại được chính mình.
Trong đời sống hôm nay, ai cũng có thể rơi vào cảnh múc nước gánh nước như chàng trai ấy. Không chỉ trong tình yêu, mà trong bất cứ mối quan hệ nào mà mình đánh mất chính mình. Mình làm tất cả vì người khác, mà quên mất mình cũng cần được nghỉ ngơi, cần được tôn trọng, cần được sống đời của mình.
Cho nên, nếu hôm nay bạn đang múc nước, gánh nước cho ai đó đến mệt lả, xin hãy nhớ am thất của mình. Am thất ấy có thể là một buổi tối yên tĩnh một mình, một buổi sáng ngồi thở, một cuộc trò chuyện với người thật sự thương mình, hay đơn giản là một quyết định: từ nay mình sẽ sống cho mình một chút. Chạy trốn về đó không phải là thua, mà là cách để lấy lại an lạc, như chàng trai kia đã lấy lại được, nhờ nhớ lời cha dặn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư