🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Múa qua bốn ngọn giáo, chết ở ngọn thứ năm

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những người chết không phải vì không giỏi, mà vì giỏi quá mức của mình. Họ làm được bốn việc, rồi tưởng mình làm được việc thứ năm. Họ leo được bốn nấc, rồi tưởng mình leo được nấc thứ năm. Người khác can ngăn, họ không nghe, vì họ nghĩ người khác không biết khả năng của mình. Đến khi tai họa xảy ra, thì đã muộn. Cái chết của những người như vậy không đến từ kẻ thù, mà đến từ chính sự tự tin quá mức của mình.

Ngày xưa, có một vị Tỷ-kheo khó bảo. Đức Phật gọi thầy ấy đến và nói: này Tỷ-kheo, không phải chỉ nay ông mới khó bảo, mà thuở trước ông cũng đã khó bảo rồi. Do khó bảo, không làm theo lời khuyên của bậc hiền trí, nên ông bị cây giáo đâm phải, và mạng chung. Nói vậy xong, đức Phật kể câu chuyện quá khứ. Toàn bộ câu chuyện này được kể rõ trong Tiền thân Gijjha, nhưng phần chính yếu của nó là như sau.

Thuở ấy, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình diễn trò nhào lộn. Khi đến tuổi trưởng thành, Bồ-tát có trí tuệ, thiện xảo trong phương tiện. Với một nhà diễn trò nhào lộn, Bồ-tát học nghề múa với ngọn giáo, và cùng với thầy, đi khắp đó đây để biểu diễn.

Vị sư trưởng chỉ biết nghề múa với bốn ngọn giáo, chớ không biết múa với năm ngọn giáo. Một hôm, trong khi biểu diễn tại một ngôi làng, vị sư trưởng ngà ngà say, đặt mỗi dãy năm ngọn giáo và nói: ta sẽ biểu diễn điệu múa với năm ngọn giáo. Bồ-tát liền nói với vị ấy: thưa sư trưởng, sư trưởng không biết nghề múa với năm ngọn giáo. Hãy cất đi một ngọn. Nếu sư trưởng biểu diễn, sư trưởng sẽ bị ngọn giáo thứ năm đâm phải và mạng chung.

Sư trưởng khá say, nói: con không biết được khả năng của ta. Sư trưởng không nghe lời của Bồ-tát, múa qua được bốn ngọn giáo, nhưng đến ngọn giáo thứ năm bị giáo đâm thủng, như hoa Madhuka trên cành. Sư trưởng nằm oằn oại rên la. Bồ-tát nói: do không nghe lời bậc hiền trí, nên thầy phải gặp nạn này. Rồi Bồ-tát đọc bài kệ: thưa sư trưởng, vì thầy làm quá sức của thầy, thầy không ưa, không thích lời khuyên này của tôi. Bốn giáo, thầy múa qua, ngọn thứ năm đâm chết. Nói vậy xong, Bồ-tát đỡ thầy ra khỏi ngọn giáo và làm những gì cần phải làm sau cùng cho xác thân thầy.

Câu chuyện này ngắn, mà đau. Người thầy không phải là kẻ dốt. Ông biết múa với bốn ngọn giáo, đó đã là một tài năng hiếm có. Nhưng ông muốn hơn nữa, muốn múa với năm ngọn, dù ông chưa từng học. Và ông muốn làm điều ấy trong lúc đang say. Hai cái dở cộng lại: làm quá sức mình, lại làm trong lúc say. Người học trò đã nhìn thấy trước kết quả, đã can ngăn rõ ràng, đã chỉ ra đúng chỗ nguy hiểm: ngọn giáo thứ năm. Nhưng người thầy không nghe, vì ông cho rằng học trò không biết khả năng của mình.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay múa với ngọn giáo thứ năm của mình. Có người biết mình chỉ làm được bốn việc, nhưng nhận việc thứ năm vì sợ mất mặt. Có người biết mình chỉ có sức đến đó, nhưng vẫn cố gắng thêm vì muốn chứng tỏ. Có người biết mình đang say, đang mệt, đang không tỉnh táo, nhưng vẫn quyết làm chuyện quan trọng. Và khi ngã xuống, người ta mới nhớ ra: hóa ra đã có người can ngăn mình rồi, chỉ là mình không nghe.

Điều đáng học ở đây là: biết mình chỉ làm được bốn ngọn giáo, thì hãy múa cho thật hay bốn ngọn ấy. Bốn ngọn múa hay cũng đã đủ để người ta vỗ tay, đủ để nuôi sống mình. Không cần phải múa ngọn thứ năm để chứng tỏ gì cả. Người trí không phải là người làm được mọi thứ, mà là người biết mình làm được đến đâu, và dừng lại đúng chỗ đó.

Và một điều nữa: khi có người can ngăn mình, dù người ấy nhỏ tuổi hơn, thấp kém hơn mình, cũng hãy dừng lại mà nghe. Bồ-tát lúc ấy chỉ là người học trò, còn sư trưởng là thầy. Nhưng lời của học trò là lời đúng, lời của thầy là lời sai. Đúng sai không nằm ở địa vị, mà nằm ở sự thật. Ai thấy rõ sự thật thì lời người ấy đáng nghe, dù người ấy là ai.

Cho nên, nếu hôm nay có ai đó nói với bạn: hãy cất đi một ngọn giáo, xin đừng giận. Hãy nghe. Biết đâu, ngọn giáo thứ năm ấy đang chờ bạn ở phía trước, và chỉ một lời can ngăn đúng lúc mới cứu được bạn khỏi nó.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Người Múa Giáo (Tiền Thân Dubbaca, số 116) — Kinh Tiểu Bộ - tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1-120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 279–280
Bài liên quanThần cây cỏ lau cứu cây ước mơCon rắn giống cái cán cày: ví dụ cũng phải đúng chỗMột máng nước cho bầy thú khát, hai trăm xe trái ngọt