🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Nước mà cháy được thì cây cũng phải dời đi

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có những chỗ, ngày xưa thì an toàn, bây giờ thì không còn an toàn nữa. Một công việc mà ngày xưa nuôi sống mình, bây giờ làm mình kiệt sức. Một mối quan hệ mà ngày xưa ấm áp, bây giờ chỉ còn cãi vã và mệt mỏi. Một nơi ở mà ngày xưa yên bình, bây giờ đầy rẫy nguy hiểm. Ai cũng nhận ra, mà ít ai chịu dời đi. Người ta cứ ở lại, cứ chờ, cứ hy vọng mọi chuyện sẽ tự tốt lên. Đến khi lửa cháy đến chân rồi, mới cuống cuồng chạy, mà lúc ấy thì đã muộn.

Ngày xưa, ở Kỳ Viên, đức Phật kể về một vị Tỷ-kheo. Vị ấy lấy một đề tài thiền quán từ đức Phật, đi đến biên địa an cư mùa mưa tại một trú xứ trong rừng gần một ngôi làng nhỏ. Trong tháng đầu, khi đi vào làng khất thực, cái chòi lá của vị ấy bị cháy. Mệt mỏi vì không có chỗ trú ẩn, vị ấy nói cho các vị hộ trì biết. Họ đáp: thưa Tôn giả, hãy yên tâm, chúng tôi sẽ làm chòi lá lại cho Tôn giả. Ban đầu họ nói vậy, nhưng ba tháng trôi qua, họ vẫn chưa làm. Vì không có trú xứ thích hợp, vị Tỷ-kheo ấy không đạt được kết quả gì trong đề tài thiền quán. Ngay cả một tia ánh sáng cũng không khởi lên cho vị ấy.

Khi an cư mùa mưa xong, vị ấy đi đến Kỳ Viên đảnh lễ Thế Tôn. Đức Phật hỏi: này Tỷ-kheo, đề tài thiền quán của ông có thích hợp không? Vị ấy trình lên mọi sự. Đức Phật nói: thuở xưa, này các Tỷ-kheo, ngay các loài bàng sanh cũng đã biết được trú xứ của mình, khi thích hợp thì chúng sống, khi không thích hợp thì chúng từ bỏ trú xứ ấy, đi đến chỗ khác, trước khi trú xứ an lạc của chúng trở thành nguy hiểm. Nếu loài bàng sanh cũng đã biết như vậy, vì sao ông lại không biết trú xứ thích hợp hay không thích hợp cho mình? Nói vậy xong, đức Phật kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh làm con chim. Khi đến tuổi trưởng thành, đạt được dung sắc tối thượng, làm vua các loài chim, ở lại trong rừng, sống với đàn chim tùy tùng, nương tựa một cây lớn. Cây ấy có nhiều lá sum suê, cành lá vươn ra trên một hồ nước, và nhiều con chim sống trên các cành cây, làm cho phân rơi trong nước.

Bấy giờ có con rắn chúa tên Canada sống trong hồ nước ấy. Nó suy nghĩ: những con chim này làm rơi phân trong hồ nước của ta, vậy ta hãy làm cho lửa từ trong nước cháy lên, thiêu rụi cây và đuổi chúng đi. Trong cơn nóng giận, con rắn chúa đợi ban đêm, trong khi tất cả đàn chim đang nằm ngủ. Đầu tiên nó làm cho nước hồ sôi, kế đó làm cho khói bốc lên, phun cao hơn cây thốt nốt. Bồ-tát thấy lửa từ nước phun lên, liền gọi bầy chim: này các bạn chim, nước thường hay dập tắt lửa. Nay chính nước đốt cháy. Chúng ta không thể ở đây được. Chúng ta sẽ đi tìm chỗ khác. Nói xong, Bồ-tát đọc bài kệ: nơi chốn được an ổn, tại đấy, rắn nổi lên, chính ở giữa lòng nước, lửa từ đấy cháy lên, nay không nên trú ở tại cây mọc trên đất, hãy bay tản các phương, hồ này rất đáng sợ.

Sau đó, Bồ-tát đem các con chim nghe theo mình bay đi tìm chỗ khác. Còn những con chim không nghe lời Bồ-tát, vẫn ở lại, đều bị thiêu cháy.

Câu chuyện này ngắn mà đau. Nước vốn là thứ dập tắt lửa, vậy mà có ngày chính nước lại cháy. Cây vốn là chỗ an ổn, vậy mà có ngày chính cây ấy lại thành nguy hiểm. Những con chim không nghe lời vẫn ở lại, không phải vì chúng ngu, mà vì chúng quen. Quen với cái cây, quen với cái hồ, quen với bầy đàn. Quen đến mức không tin rằng chỗ quen thuộc nhất lại có thể giết mình. Còn những con chim nghe theo vua chim thì sống, vì chúng dám bay đi, dám bỏ lại cái quen thuộc để tìm chỗ khác.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay như những con chim ở lại. Biết rõ chỗ mình đang ở không còn thích hợp nữa, mà vẫn ở. Biết rõ người mình đang gần chỉ làm mình khổ thêm, mà vẫn gần. Biết rõ công việc mình đang làm chỉ làm mình hao mòn, mà vẫn làm. Mình tự nhủ: ráng thêm một chút nữa, biết đâu mọi chuyện sẽ tốt lên. Nhưng có những chuyện không tốt lên được, vì cái gốc của nó đã hỏng rồi. Nước đã cháy thì cây không còn an toàn nữa, dù cây vẫn xanh tốt như ngày nào.

Đức Phật dạy vị Tỷ-kheo một câu rất thẳng: ngay cả loài chim cũng biết bỏ chỗ không thích hợp mà đi, huống gì là con người. Biết mình đang ở chỗ không thích hợp, mà vẫn ở lại, thì không phải là kiên trì, mà là cố chấp. Kiên trì là ở lại khi còn có thể sửa được. Cố chấp là ở lại khi đã biết không sửa được nữa, chỉ vì mình không dám đi.

Cho nên, nếu hôm nay bạn đang ở trong một chỗ mà nước đã bắt đầu cháy, xin đừng chờ lửa lên tới cành. Hãy bay đi, như bầy chim đã nghe lời vua chim mà bay đi. Bay đi không phải là bỏ chạy, mà là biết chọn chỗ sống cho mình. Tìm một cái cây khác, một hồ nước khác, một nơi mà mình có thể thở được, tu được, sống được. Còn ở lại, thì sớm muộn gì cũng như những con chim kia, bị thiêu cháy ngay trên cái cây mà mình tưởng là an toàn nhất.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 133
Nguồn
• Chuyện Lửa Cháy (Tiền Thân Ghatàsana, số 133) — Kinh Tiểu Bộ - tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 29–31
Bài liên quanCòn tưởng là còn đi lạc: bỏ cả hai mới thấy đườngÁnh trăng, ánh mặt trời và thiền không tầmMột đồng tiền vàng mỗi ngày và bốn con mèo