🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Bện tóc, da dê mà lòng đầy tham: tu giả thì lộ mặt

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Người ta hay nhìn áo mà đoán người. Thấy ai mặc áo nâu, bện tóc, đeo chuỗi hạt, nói năng nhẹ nhàng, thì tưởng người ấy là người tu hành chân chính. Thấy ai ăn mặc giản dị, đi khất thực, ngồi thiền, thì tưởng người ấy đã buông bỏ hết rồi. Nhưng áo thì có thể mặc, tóc thì có thể bện, lời nói thì có thể học. Chỉ có lòng tham là khó giấu. Nó lộ ra ở ánh mắt, ở cách người ta nhìn một món ngon, ở cách người ta đối xử với kẻ yếu hơn mình. Sớm muộn gì, cái giả cũng lộ mặt.

Ngày xưa, ở Kỳ Viên, đức Phật kể về một người lừa đảo. Các chi tiết câu chuyện cũng giống như Tiền thân Bilàra, số 128. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra làm con cắc kè. Lúc bấy giờ, một vị tu khổ hạnh chứng được năm Thắng trí, sống trong một chòi lá tại một khu rừng, gần một ngôi làng ở biên địa. Những người làng hầu hạ vị tu khổ hạnh rất kính trọng vị ấy. Bồ-tát sống trong một gò mối tại cuối con đường đi kinh hành của vị tu hành. Sống tại đây, Bồ-tát hằng ngày hai ba lần đi đến vị tu khổ hạnh, nghe những lời liên hệ đến pháp, liên hệ đến nghĩa, rồi đảnh lễ vị tu khổ hạnh và đi về trú xứ của mình.

Sau một thời gian, vị tu khổ hạnh ấy báo tin cho những người trong làng biết mình sẽ ra đi. Khi vị tu khổ hạnh có giới đức này ra đi, một vị tu khổ hạnh giả dối đến ở tại am thất ấy. Bồ-tát suy nghĩ: đây là vị có giới hạnh, và cũng đi đến vị ấy với cách thức như trước.

Một hôm, trong mùa nắng hạn, một cơn dông trái mùa khởi lên, những con kiến mối từ những gò mối bò ra, và các con cắc kè cũng bò ra để ăn chúng. Những người trong làng đi ra bắt nhiều con cắc kè, nấu chúng, xào trộn chua ngọt rồi cúng dường cho vị tu khổ hạnh. Vị tu khổ hạnh ăn thịt cắc kè, tham đắm vị ngon, liền hỏi: món thịt thật là ngon ngọt, đó là thịt gì vậy? Khi được trả lời là thịt cắc kè, vị ấy suy nghĩ: có con cắc kè lớn thường đến với ta, ta sẽ giết nó để ăn thịt. Nghĩ vậy, vị ấy đem lại son chảo để nấu, bơ chín, muối, các món gia vị, để chúng một bên, cầm một cái vồ, lấy áo che lại, rồi ngồi tại cửa chòi lá để chờ Bồ-tát đến, với một dáng điệu hết sức an tịnh.

Bồ-tát đi ra, suy nghĩ: vào buổi chiều, ta sẽ đi đến vị tu khổ hạnh. Khi đang đi đến, Bồ-tát thấy sắc diện của người tu khổ hạnh này đổi khác, liền suy nghĩ: người tu khổ hạnh này ngồi với dáng điệu khác với ngày trước. Hôm nay, vị ấy đang nhìn ta với cặp mắt như muốn nuốt sống ta, và suy nghĩ: ta sẽ bắt nó.

Con cắc kè là hiện thân của Bồ-tát, vì đứng trong gió dưới vị tu khổ hạnh, ngửi được mùi thịt cắc kè, suy nghĩ: người tu khổ hạnh dối trá này hôm qua đã được ăn thịt cắc kè, bị trói buộc bởi lòng tham vị, hôm nay nó chờ ta đến gần để lấy vồ đánh ta, nấu và ăn ta. Nghĩ vậy, Bồ-tát không đi đến gần nó nữa, và trở lui chỗ khác.

Người tu khổ hạnh biết rằng Bồ-tát không tới nữa, liền nghĩ: chắc con cắc kè này biết ta muốn giết nó nên nó không đến, nhưng dầu nó không đến, làm sao nó thoát được? Nghĩ vậy, vị ấy rút vồ và ném vào con cắc kè, nhưng chỉ trúng cái chóp đuôi của con cắc kè. Bồ-tát chạy mau vào gò mối, thò đầu ra từ một lỗ khác, và nói: này kẻ bện tóc giả dối kia, ta đi đến gần ngươi vì ta nghĩ ngươi là kẻ có giới hạnh. Nay ta đã biết ngươi là kẻ giả dối. Một kẻ đại ăn cướp như ngươi thì xuất gia để làm gì? Sau khi chỉ trích người tu khổ hạnh ấy, Bồ-tát đọc bài kệ trong Pháp cú: kẻ ngu có ích gì, bện tóc với da dê, nội tâm đầy phiền não, ngoài mặt đánh bóng suông?

Như vậy, sau khi lên án kẻ tu khổ hạnh giả dối, Bồ-tát liền đi vào gò mối. Còn người tu khổ hạnh ác độc bỏ đi chỗ khác.

Câu chuyện này dạy một điều mà ai cũng biết mà ít ai để ý: cái giả không giấu được lâu, vì nó lộ ra ở những chỗ nhỏ nhất. Vị tu khổ hạnh giả ngồi rất an tịnh, dáng điệu rất trang nghiêm, áo che rất kín. Nhưng ánh mắt của vị ấy thì khác. Ánh mắt của người tham lam nhìn con mồi không giống ánh mắt của người tu hành nhìn một người bạn. Và mùi thịt cắc kè trên người vị ấy cũng không giấu được. Con cắc kè chỉ cần đứng trong gió, ngửi một hơi, là biết ngay: người này hôm qua đã ăn thịt đồng loại của ta, hôm nay đang chờ ta đến để ăn thêm.

Trong đời sống hôm nay, những vị tu khổ hạnh giả như vậy vẫn còn đầy rẫy, không chỉ trong chùa chiền, mà trong mọi lĩnh vực. Người thì rao giảng về đạo đức, mà sau lưng thì tham lam, dối trá. Người thì nói về buông bỏ, mà tay thì nắm chặt tiền bạc, danh vọng. Người thì dạy người khác sống giản dị, mà mình thì sống xa hoa. Họ bện tóc, họ mặc áo, họ nói những lời rất hay. Nhưng nội tâm của họ đầy phiền não, mà ngoài mặt thì đánh bóng suông.

Vậy thì làm sao để nhận ra? Bài kệ đã chỉ cho chúng ta: đừng nhìn tóc, đừng nhìn da dê, đừng nhìn cái áo. Hãy nhìn xem người ấy có tham không, có sân không, có làm hại ai không. Người tu thật thì càng tu càng hiền, càng tu càng ít muốn, càng tu càng thương người. Người tu giả thì càng tu càng tham, càng tu càng muốn nhiều, càng tu càng làm hại người khác. Chỉ cần nhìn vào đó, là biết ngay ai thật ai giả.

Và một điều nữa: con cắc kè không đến gần, không tranh cãi, không đánh nhau với kẻ giả dối. Nó chỉ nói một câu, rồi đi vào gò mối của mình. Đối với kẻ giả dối, cách tốt nhất không phải là đánh nhau, mà là tránh xa, và nói rõ sự thật một lần, rồi thôi. Vì kẻ giả dối không cần mình dạy, mà cần mình tránh. Còn mình, chỉ cần giữ được mình trong sạch, như con cắc kè giữ được mạng mình, thì đã là thắng rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 138
Nguồn
• Chuyện Con Cắc Kè (Tiền Thân Godha, số 138) — Kinh Tiểu Bộ - tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 37–38
Bài liên quanMắt mù, áo mất: tham một con cá, hỏng cả hai mặtHoàng hậu Kàkati: giữ người mà không giữ được lòngLàm sống con cọp chết: học nửa vời, hại cả mình