🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chuyện 150: Thanh niên Sanjiva — theo bạn xấu, tự rước họa vào thân

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Chọn bạn mà chơi, chọn thầy mà học, câu này người xưa nói hoài mà ta vẫn hay quên. Một người bạn xấu có thể làm hỏng cả một đời người. Một lời khuyên ác có thể khiến một vị vua giết cha, mất ngôi, mất cả quả vị giải thoát. Câu chuyện thanh niên Sanjiva kể về cái giá của việc thân cận kẻ bất thiện.

Ngày xưa, ở Trúc Lâm, bậc Đạo Sư kể chuyện này về vua A-xà-thế theo phe kẻ bất thiện. Vua đã tin tưởng Đề-bà-đạt-đa, kẻ theo ác giới, kẻ phản lại các Đức Phật. Vì theo phe kẻ bất thiện ấy, vua đã tôn trọng vị ấy, tiêu phí nhiều tài sản để xây dựng một tinh xá ở Gayàsisa.

Theo lời khuyên ác của Đề-bà-đạt-đa, vua đã giết phụ thân là một vị vua theo Chánh pháp, một Thánh đệ tử đã chứng quả Dự lưu. Do đó vua đã tự mình cắt đứt cận duyên chứng quả Dự lưu, và sẽ gặp tai họa lớn.

Khi nghe Đề-bà-đạt-đa đã bị đất nuốt sống, vua suy nghĩ, ta cũng có thể bị đất nuốt, liền hoảng hốt lo sợ, không vui trong vương vị, ngủ không yên giấc, đi lang thang, hoảng hốt run rẩy như con voi con bị những hình phạt sắc bén. Trong tưởng tượng, vua thấy như đất nứt nẻ ra, như lửa địa ngục A-tỳ phun lên, như mình bị đất nuốt xuống, như mình bị bắt nằm ngửa trên tấm đồng nung đỏ, như bị các cây gậy sắt đâm xuyên vào thân. Như một con gà trống bị thương tích, không giây phút nào vua không run sợ.

Vua muốn đến yết kiến bậc Chánh Đẳng Giác, muốn cầu hòa với Ngài và xin Ngài hướng dẫn, nhưng không thể đi đến gần Ngài vì tội lỗi quá lớn.

Nhân ngày lễ hội Kattika đêm rằm tháng mười, thành Vương Xá được thắp đèn và trang hoàng như thành phố chư Thiên. Vua ngự trên ngai vàng với quần thần vây quanh, thấy Jìvaka ngồi không xa, liền tán thán đêm đẹp trời và hỏi, hôm nay, chúng ta nên đến chiêm bái vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào có thể làm tâm chúng ta được an lạc.

Các đại thần mỗi người tán thán một vị đạo sư của mình. Vua nghe nhưng vẫn im lặng, chờ đợi Jìvaka nói. Cuối cùng vua hỏi Jìvaka, sao khanh không nói gì. Jìvaka đứng dậy, chấp tay vái về hướng Thế Tôn và thưa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nay đang trú ở rừng xoài của chúng thần với một ngàn ba trăm năm mươi Tỷ-kheo. Thiên tử hãy đi đến chiêm bái Thế Tôn, nghe pháp và hỏi đạo.

Vua được toại ý, cho thắng voi vào các cỗ xe, đi đến rừng xoài của Jìvaka. Thấy Thế Tôn được vây quanh với chúng Tỷ-kheo, không dao động như biển hoàn toàn vắng lặng, vua hoan hỷ, đảnh lễ Thế Tôn, ngồi xuống một bên, rồi hỏi về quả của Sa-môn hạnh. Thế Tôn chia làm hai phần tụng Kinh Quả của hạnh Sa-môn. Cuối bài kinh, vua hoan hỷ, xin Thế Tôn tha thứ lỗi lầm, rồi đi ra.

Khi vua vừa đi không bao lâu, bậc Đạo Sư nói với các Tỷ-kheo, này các Tỷ-kheo, vua này đã bị tổn thương. Nếu vua ấy đã không vì tham vương quyền hại mạng vua cha, một đại vương trị vì đúng pháp, thì vua ấy ngay trên chỗ ngồi này đã khởi lên Pháp nhãn không bụi không dơ. Do nương tựa Đề-bà, theo kẻ bất thiện, nên vua đã không chứng quả Dự lưu.

Ngày hôm sau, các Tỷ-kheo bắt đầu nói chuyện tại Chánh pháp đường, vua A-xà-thế theo phe kẻ bất thiện, nương tựa Đề-bà-đạt-đa theo ác giới, làm ác pháp, đã tự mình giết cha, nên đã mất quả Dự lưu. Như vậy, vua bị Đề-bà-đạt-đa làm hại.

Bậc Đạo Sư đến và nói, này các Tỷ-kheo, vua A-xà-thế không phải nay mới theo phe kẻ bất thiện và chịu thiệt hại lớn. Thuở xưa, vua cũng đã theo phe bất thiện và gặp đại nạn. Nói vậy xong, bậc Đạo Sư kể lại câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn giàu có. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài đi đến Takkasilà học tất cả các nghề và trở thành một Sư trưởng có danh nhiều phương dạy nghề cho năm trăm thanh niên, trong đó có một người tên là Sanjiva.

Bồ-tát dạy cho thanh niên ấy bùa chú làm các vật chết sống dậy nhưng không dạy bùa chú chế ngự lại. Một hôm vì kiêu mạn về năng lực của mình, anh ta đi cùng với các thanh niên vào rừng lượm củi, thấy một con cọp chết, liền nói với họ, thưa các hiền hữu, tôi sẽ làm cho con cọp chết này sống lại.

Các thanh niên ấy nói, bạn không thể làm được. Anh ta đáp, các bạn cứ nhìn, tôi sẽ làm cho nó đứng dậy. Nghe vậy xong, các thanh niên ấy liền leo lên trên cây. Sanjiva đọc bùa chú, lấy mảnh sành đánh cọp. Con cọp vàng đứng dậy, nhanh như chớp xông tới, cắn vào cổ Sanjiva và hủy diệt mạng sống của anh ta, rồi rơi xuống tại chỗ ấy. Sanjiva cũng rơi xuống, và cả hai đều nằm chết tại chỗ.

Các thanh niên lượm củi xong, đi về và trình Sư trưởng câu chuyện ấy. Ngài gọi các thanh niên và nói, này các con thân, do thân cận với kẻ bất thiện, do kính trọng những kẻ không xứng đáng, nên nó phải gặp đại nạn như vậy. Rồi ngài đọc bài kệ, ai theo kẻ bất thiện, thân cận kẻ bất thiện, sẽ bị nó giết chết, như cọp giết Ji-va.

Bồ-tát thuyết pháp cho các thanh niên với bài kệ này và suốt đời làm các công đức như bố thí rồi đi theo nghiệp của mình. Lúc bấy giờ, thanh niên làm sống dậy con cọp chết là vua A-xà-thế, còn vị Sư trưởng có danh nhiều phương là Đức Phật.

Hai câu chuyện, một ở hiện tại, một ở quá khứ, cùng nói một điều. Sanjiva học được nửa phép, làm sống được cọp mà không chế ngự được cọp, rồi chết vì chính con cọp mình làm sống dậy. Vua A-xà-thế nghe theo Đề-bà-đạt-đa, giết cha để cướp ngôi, rồi mất cả quả vị giải thoát, sống trong sợ hãi suốt đời.

Cái dại ở đây không phải là dốt. Sanjiva không dốt, vua A-xà-thế không dốt. Cái dại là học nửa vời và nghe lầm người. Học được phép làm sống dậy mà không học phép chế ngự, thì phép ấy chỉ để hại mình. Nghe được lời xúi giục mà không nghe lời can ngăn, thì lời ấy chỉ để hại mình.

Trong đời, cọp chết có nhiều hình dạng lắm. Một mối làm ăn nghe thì ngon mà mình không hiểu rõ. Một người bạn rủ mình làm chuyện xấu mà bảo là không sao đâu. Một ông thầy dạy mình nửa vời rồi bảo mình đã giỏi rồi. Ai cũng có một con cọp đang nằm chết trước mặt. Câu hỏi là, ta có đủ tỉnh táo để không đánh thức nó dậy hay không.

Và trước khi nghe ai, hãy xem người ấy là ai. Đề-bà-đạt-đa nói nghe rất hay, nhưng lòng thì ác. Người thầy chân chính thì dạy đủ cả hai phép, phép làm và phép dừng. Người bạn tốt thì can mình trước khi mình làm dại, chứ không xúi mình làm dại rồi đứng ngoài xem.

Cho nên, muốn đời mình không bị cọp cắn, hãy chọn kỹ người mình thân cận. Gần người thiện thì được thiện che chở. Gần kẻ bất thiện thì kẻ bất thiện sẽ giết mình, như cọp giết Sanjiva ngày xưa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ - tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu dịch) — Truyện Tiền Thân, Chuyện 150: Thanh Niên Sanjiva, tr. 60
Bài liên quanChuyện 151: Lời giáo giới cho vua — lấy thiện thắng ácChuyện 153: Con heo rừng thách sư tử — đừng đánh trận mình không thắng nổiChuyện 154: Con rắn và chim thần — từ tâm hóa giải hận thù