🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chuyện 151: Lời giáo giới cho vua — lấy thiện thắng ác

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Người làm lớn thường sợ nhất một điều, không ai dám nói thật với mình. Xung quanh toàn lời khen, toàn người gật đầu, đến khi sai cũng không ai chỉ ra. Nhưng có một vị vua xưa lại đi tìm người chê mình, đi khắp nước chỉ để nghe một câu chê. Và nhờ vậy mà ông trị nước càng ngày càng tốt.

Ngày xưa, ở Kỳ Viên, bậc Đạo Sư kể chuyện này về lời giáo giới cho vua. Một hôm vua Kosala vừa xét xử một vụ kiện rất khó liên hệ đến pháp luật xong, tay chưa khô ráo, vua ngự lên xe được trang hoàng, đi đến bậc Đạo Sư, đảnh lễ dưới chân Ngài rồi ngồi một bên.

Bậc Đạo Sư hỏi, thưa Đại vương, Đại vương từ đâu đi đến quá sớm như vậy. Vua đáp, bạch Thế Tôn, mấy hôm nay trẫm phải xét xử một vụ kiện rất khó, nên không có cơ hội đến yết kiến Thế Tôn. Nay công việc đã xong, ăn uống xong, với tay chưa khô ráo, trẫm đi đến hầu Thế Tôn.

Bậc Đạo Sư nói, thưa Đại vương, xét xử một vụ kiện đúng pháp và công bằng là một việc thiện, đây là con đường đưa đến chư Thiên. Thật là vi diệu, thuở xưa khi các vua nghe lời các vị hiền triết không phải Nhất thiết trí, vẫn xét xử vụ kiện đúng pháp và công bằng, tuân theo mười Vương pháp và đã đi lên thiên giới.

Nói vậy xong, theo lời yêu cầu của vua, bậc Đạo Sư kể câu chuyện quá khứ. Thuở xưa khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ-tát nhập thai làm con bà chánh hậu của vua, và thai được săn sóc chu đáo, nên đã sanh ra từ lòng mẹ an toàn. Đến ngày lễ đặt tên, Bồ-tát được đặt tên là hoàng tử Brahmadatta.

Hoàng tử lớn lên, mười sáu tuổi đến thành Takasilà học tập và tinh thông tất cả các tài nghệ. Sau khi thân phụ mất, Bồ-tát lên vương vị, trị nước đúng pháp, phán quyết các vụ kiện công bằng, không dựa theo ý muốn của riêng mình.

Bồ-tát trị vì đúng pháp nên các đại thần cũng xét xử công bằng. Không còn ai tạo ra các vụ kiện lừa đảo nữa, tiếng ồn ào trong sân vua chấm dứt. Các đại thần ngồi cả ngày trong pháp đình, không thấy một vụ kiện nào đưa đến, cũng bỏ đi. Các pháp đình trở thành trống vắng.

Bồ-tát suy nghĩ, nay ta cần phải tìm xem ta có khuyết điểm gì, nếu có, ta sẽ từ bỏ nó và sẽ sống trong an lạc. Từ đấy, ngài đi tìm cùng khắp xem có ai nói lên khuyết điểm của mình không, nhưng trong nội cung, ngài không tìm được ai, chỉ nghe ca tụng công đức của mình.

Bồ-tát nghĩ, những người này vì sợ ta, không nói lên khuyết điểm, chỉ nói lên công đức. Ngài đi tìm trong nội thành, ngoại thành, hỏi những người ở bốn cửa thành, cũng không thấy ai nói lên khuyết điểm. Ngài quyết định đi tìm tại các tỉnh thành.

Vua giao quốc độ cho các đại thần, ngự lên xe, chỉ đem theo người đánh xe, ra khỏi thành giả dạng đi khắp đất nước, đến biên địa vẫn không thấy ai nói lên khuyết điểm, chỉ nghe công đức của mình. Từ biên địa, vua theo đường đại lộ trở về kinh thành.

Trong lúc ấy, vua nước Kosala tên là Mallika trị vì đúng pháp, cũng đi tìm khuyết điểm khắp nước và đến chỗ ấy. Cả hai gặp nhau trên một con đường chật hẹp chỉ đủ một xe đi, không có chỗ tránh nhau.

Người đánh xe của vua Mallika nói, hãy tránh ra xe của bạn. Người đánh xe kia đáp, trên xe này là vua nước Ba-la-nại, đại vương Brahmadatta đang ngồi, hãy cho xe của bạn tránh ra. Người đánh xe trước nói, trên xe này là vua Kosala, Đại vương Mallika đang ngồi, hãy nhường chỗ cho xe vua chúng tôi đi.

Người đánh xe của vua Ba-la-nại suy nghĩ, đây cũng là vua, vậy phải làm sao. À, có phương tiện này, sau khi hỏi tuổi, xe của vị nào trẻ hơn sẽ nhường chỗ cho vị lớn tuổi. Hỏi ra, cả hai vua đều đồng tuổi. Hỏi về vương quốc, tài sản, danh vọng, dòng họ, gia đình, trú xứ, thì cả hai đều làm chủ vương quốc rộng đến ba trăm dặm, đều đồng đẳng về mọi mặt.

Rồi người đánh xe ấy hỏi về giới đức, ai thù thắng về giới đức thì được nhường đường. Người đánh xe kia đáp, vua của chúng tôi có giới đức như thế này, rồi đọc bài kệ, Mallika xử sự cứng rắn đối cứng rắn, mềm mỏng đối mềm mỏng, thiện đức đối thiện đức, bất thiện đối bất thiện, vua này là như vậy, hãy nhường đường vua ta.

Người đánh xe của vua Ba-la-nại nói, đấy là những công đức, còn khuyết điểm gì. Nhưng hãy nghe công đức vua của bạn, rồi đọc bài kệ thứ hai, lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng không thiện, lấy thí thắng xan tham, lấy chân thắng hư ngụy. Vua này là như vậy, hãy nhường đường vua ta.

Khi nghe nói như vậy, vua Mallika và người đánh xe, cả hai đều xuống xe, mở dây các con ngựa, đẩy xe sang một bên, và nhường đường cho vua Ba-la-nại. Rồi vua Ba-la-nại giáo giới cho vua Mallika, đây là những việc cần phải làm.

Sau đó vua về Ba-la-nại, suốt đời làm các công đức như bố thí, sau khi mệnh chung lên thiên giới. Còn vua Mallika ghi nhớ lời giáo giới trong lòng, trở về thành, trọn đời làm thiện sự, sau khi mệnh chung cũng lên thiên giới.

Kể xong, Ngài nhận diện Tiền thân, người đánh xe của vua Mallika là Mục-kiền-liên, vua là Ànanda, người đánh xe của vua Ba-la-nại là Xá-lợi-phất, còn vua Ba-la-nại là Đức Phật.

Câu chuyện này có hai bài học lớn. Bài học thứ nhất là đi tìm lỗi của mình. Một vị vua trị nước đến mức pháp đình trống vắng, không còn ai kiện tụng, mà vẫn không yên tâm. Ông nghĩ, chắc mình còn khuyết điểm nào đó mà không ai dám nói. Thế là ông giả dạng đi khắp nước để nghe chê. Người như vậy mới thật sự là người làm lớn. Còn người chỉ thích nghe khen, sớm muộn gì cũng sai mà không biết mình sai.

Trong nhà cũng vậy. Làm cha mẹ, làm sếp, làm chủ, nếu xung quanh chỉ toàn người gật đầu, thì phải coi chừng. Hãy tự hỏi, có ai dám chê mình không. Nếu không có, hãy đi tìm, như vua Brahmadatta đi tìm. Một câu chê thật đáng giá hơn trăm câu khen giả.

Bài học thứ hai nằm ở hai bài kệ trên con đường hẹp. Vua Mallika xử sự cứng rắn đối cứng rắn, thiện đối thiện, ác đối ác, nghe qua tưởng là công bằng. Nhưng vua Ba-la-nại dạy cao hơn một bậc, lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng không thiện, lấy thí thắng xan tham, lấy chân thắng hư ngụy.

Cứng đối cứng thì cả hai cùng vỡ. Người ta chửi mình, mình chửi lại, thì thành hai người chửi nhau. Người ta chửi mình, mình đáp bằng lời lành, thì câu chuyện dừng ở đó. Đó không phải là yếu đuối, mà là sức mạnh của người biết thắng bằng thiện, chứ không thắng bằng cứng.

Cho nên, khi gặp chuyện trái ý, đừng vội cứng lại. Hãy thử mềm ra một chút, thiện ra một chút. Con đường hẹp chỉ đủ một xe đi, nhưng lòng người thì rộng. Ai biết nhường đường bằng đức hạnh, người ấy mới thật sự là người đi trước.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ - tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu dịch) — Truyện Tiền Thân, Chuyện 151: Lời Giáo Giới Cho Vua, tr. 64
Bài liên quanChuyện 153: Con heo rừng thách sư tử — đừng đánh trận mình không thắng nổiChuyện 154: Con rắn và chim thần — từ tâm hóa giải hận thùMittavinda: càng tham, càng mất