🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chuyện 154: Con rắn và chim thần — từ tâm hóa giải hận thù

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Hai người ghét nhau lâu ngày, cả làng đều biết. Vua cũng không hòa giải được. Bà con thân hữu cũng không hòa giải được. Nhưng có khi chỉ cần một người thứ ba có lòng từ, đến đúng lúc, nói đúng lời, thì mối thù mười năm hóa giải trong một ngày. Câu chuyện con rắn và chim thần kể về điều ấy.

Ngày xưa, ở Kỳ Viên, bậc Đạo Sư kể chuyện này về sự tranh chấp của các võ quan. Cùng phục vụ vua Kosala và cầm đầu binh lính, hai bậc đại thần này thấy mặt tại chỗ nào thì cãi lộn nhau ở chỗ ấy. Sự thù hằn của họ được toàn thành biết rõ. Ngay cả vua, bà con, thân hữu cũng không thể giảng hòa họ được.

Một hôm, bậc Đạo Sư thấy hai người này có duyên chứng được Dự lưu đạo. Hôm sau, Ngài đi một mình vào Xá-vệ khất thực, đứng trước cửa nhà của một trong hai người ấy.

Người này đi ra, mời bậc Đạo Sư vào nhà. Ngài thuyết về lợi ích tu tập Từ tâm, rồi thuyết về các Sự thật. Cuối bài giảng, người ấy chứng quả Dự lưu.

Bậc Đạo Sư bảo người ấy cầm bình bát đứng dậy và đi đến nhà của người kia. Người này thấy bậc Đạo Sư đến liền ra đảnh lễ, mời Ngài vào nhà, rồi cũng cầm bình bát đi theo Ngài vào nhà.

Bậc Đạo Sư tán thán mười một lợi ích của Từ tâm, rồi thuyết giảng về các Sự thật. Cuối bài giảng, người này cũng an trú vào quả Dự lưu.

Như vậy cả hai đều đắc quả Dự lưu, thú nhận lỗi lầm với nhau, thứ lỗi cho nhau, hòa hợp, hoan hỉ với nhau trước mặt Thế Tôn. Sau khi ăn xong, cả hai đem theo nhiều vòng hoa, hương thơm, bơ chín, mật, đường phèn cùng đi với bậc Đạo Sư về tịnh xá.

Sau khi nêu rõ các trách nhiệm và giáo giới cho các Tỷ-kheo, bậc Đạo Sư đi vào Hương phòng. Các Tỷ-kheo, vào buổi chiều, nói về câu chuyện ấy tại Chánh pháp đường, thưa các Hiền giả, bậc Đạo Sư đã nhiếp phục những người không thể nhiếp phục. Hai vị đại thần ấy chống đối với nhau đã lâu ngày, vua và bà con thân hữu không thể làm họ hòa hợp. Nhưng chỉ trong một ngày, Như Lai đã nhiếp phục được họ.

Bậc Đạo Sư đến Chánh pháp đường và hỏi, này các Tỷ-kheo các ông ngồi ở đây nói câu chuyện gì. Khi nghe câu chuyện ấy, bậc Đạo Sư nói, này các Tỷ-kheo không phải chỉ nay Ta mới làm cho hai người này hòa hợp. Xưa kia Ta cũng làm cho họ hợp rồi. Nói vậy xong, bậc Đạo Sư kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, một số quần chúng lớn tụ họp để vui chơi ngày lễ hội. Nhiều đám người, chư thần, các loại rắn thần, kim sí điểu tức là chim thần cánh vàng tụ họp lại để xem đại hội.

Tại một chỗ, một con rắn và một con kim sí điểu xem hội cùng đứng với nhau. Con rắn không biết là con kim sí điểu đứng bên cạnh, liền đặt tay lên vai nó. Con kim sí điểu xoay mình lại để xem ai đã đặt tay lên vai nó, và khi nhìn, nó biết đó là con rắn. Con rắn cũng nhìn, biết là con kim sí điểu, hoảng hốt vì sợ chết, vội đi ra khỏi thành và chạy trốn trên mặt sông. Con kim sí điểu quyết định bắt lấy con rắn liền đuổi theo.

Lúc bấy giờ Bồ-tát là vị tu khổ hạnh, sống trong một chòi lá bên bờ sông ấy. Để làm dịu sức nóng ban ngày, ngài cởi áo ngoài bằng vỏ cây, mặc áo tắm và xuống sông tắm. Con rắn suy nghĩ, ta sẽ nhờ vị xuất gia này cứu mạng sống, liền từ bỏ nguyên hình, biến thành hòn ngọc và trốn vào giữa áo bằng vỏ cây.

Con kim sí điểu đuổi theo, thấy nó đi vào trong ấy, nhưng vì kính trọng áo bằng vỏ cây, nó không chạm cái áo mà thưa với Bồ-tát, thưa Tôn giả, trong áo có con rắn mà con muốn ăn, nhưng vì trọng Phạm hạnh, dầu đói, con không bắt.

Bồ-tát đứng dưới nước, nói lời tán thán vua kim sí điểu qua bài kệ thứ hai, mong ngươi sống lâu ngày được Phạm thiên hộ trì, luôn hưởng món chư Thiên, mong ngươi được đầy đủ, vì kính trọng Phạm hạnh, dầu đói, chớ ăn nó.

Như vậy, Bồ-tát đứng dưới nước nói lên lời tùy hỷ. Rồi Bồ-tát đi lên, mặc áo vỏ cây, và đem cả hai cùng đi về thảo am. Ngài tán thán hạnh tu tập Từ tâm, khiến cả hai hòa hợp. Từ đấy trở đi, cả hai đều sống hòa hợp, vui vẻ với nhau.

Sau khi kể pháp thoại này, bậc Đạo Sư nhận diện Tiền thân, lúc ấy, con rắn và con chim sí điểu là hai vị đại thần này, còn vị tu khổ hạnh chính là Đức Phật.

Câu chuyện này bắt đầu bằng một cái chạm vai vô tình. Con rắn không biết bên cạnh mình là chim thần, kẻ thù truyền kiếp của loài rắn. Nó đặt tay lên vai người ta như đặt tay lên vai bạn. Chỉ một cái chạm vô tình mà suýt mất mạng. Trong đời, nhiều mối thù cũng bắt đầu như vậy, một câu nói vô tình, một cái nhìn hiểu lầm, một lần chạm vai không đúng lúc.

Nhưng điều đáng học nhất không phải là cái chạm vai, mà là cách con chim thần xử sự. Nó đói, nó có thể bắt con rắn ngay. Nhưng vì kính trọng chiếc áo vỏ cây của vị tu hành, nó dừng lại. Nó không chạm vào áo, nó thưa hỏi đàng hoàng. Cái kính trọng ấy đã cứu con rắn, và cũng cứu chính nó khỏi làm một việc mà sau này nó sẽ hối hận.

Và vị tu khổ hạnh mới thật là người hòa giải giỏi. Ngài không la mắng con chim thần, không bênh con rắn một cách thiên vị. Ngài khen con chim thần vì nó biết kính trọng Phạm hạnh, dù đang đói mà không bắt mồi. Ngài đem cả hai về thảo am, dạy họ tu tập Từ tâm. Từ tâm không phải là lời nói suông. Từ tâm là thấy được nỗi sợ của kẻ yếu và cơn đói của kẻ mạnh, rồi giúp cả hai cùng bớt khổ.

Hai vị đại thần của vua Kosala cũng vậy. Vua không hòa giải được họ, bà con không hòa giải được họ, vì ai cũng đứng về một phía. Chỉ có Đức Phật, người không đứng về phía nào, mới hòa giải được. Ngài đến từng nhà, nói từng người, đợi tâm họ thuần thục rồi mới dạy. Và cuối cùng, hai người tự thú nhận lỗi lầm với nhau, tự thứ lỗi cho nhau. Không ai ép họ cả.

Trong nhà, trong họ hàng, cũng có những cặp rắn và chim thần như vậy. Anh em không nhìn mặt nhau, cha con không nói chuyện với nhau, bạn bè cũ thành kẻ thù. Người ngoài càng can, họ càng ghét nhau hơn, vì ai can cũng đứng về một phía.

Muốn hòa giải, hãy học vị tu khổ hạnh bên bờ sông. Đừng vội phân ai đúng ai sai. Hãy khen cái tốt của mỗi bên trước. Hãy cho họ một chỗ trú an toàn như chiếc áo vỏ cây. Rồi từ từ dạy họ nhìn nhau bằng từ tâm. Hận thù lâu ngày tưởng như không hóa giải được, nhưng chỉ cần một người có từ tâm thật sự đứng giữa, thì rắn và chim thần cũng có thể sống hòa hợp, vui vẻ với nhau.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ - tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu dịch) — Truyện Tiền Thân, Chuyện 154: Con Rắn, tr. 71
Bài liên quanMittavinda: càng tham, càng mấtChuyện 159: Con công vàng và bài kệ hộ thânChuyện 163: Vua Susìma và hội lễ voi