🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Mittavinda: càng tham, càng mất

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Có một kiểu khổ rất quen thuộc trong đời sống hôm nay. Người ta có nhà rồi muốn nhà to hơn, có xe rồi muốn xe sang hơn, lương tăng rồi lại thấy lương người khác cao hơn. Mỗi lần đạt được một thứ, niềm vui chỉ kéo dài vài hôm, rồi lại thấy thiếu một thứ khác. Người ta cứ leo mãi, mà không bao giờ tới đỉnh, vì cứ mỗi nấc thang lại mọc thêm một nấc mới. Truyện tiền thân hôm nay kể về một người như vậy, và cái giá anh ta phải trả.

Thuở xưa, trong thời Đức Phật Ca-diếp, có một vị Tỷ-kheo trụ trì ở một ngôi làng nhỏ. Ông có tính ganh tị với một vị trưởng lão khách là bậc A-la-hán. Vì sợ vị khách được người điền chủ quý mến hơn mình, ông đã nói dối rằng vị khách còn đang ngủ say sau bữa ăn ngon, rồi lén đem phần cơm sữa người ta gửi cho vị khách đổ vào đám than đỏ trong ruộng vừa đốt. Ông làm một việc xấu chỉ vì cái bụng và lòng ganh tị. Sau khi chết, ông bị nấu trong địa ngục hàng trăm ngàn năm, rồi sanh làm quỷ đói năm trăm năm, làm chó năm trăm đời, rồi sanh vào một gia đình nghèo đói ở Kàsi. Đứa bé ấy được đặt tên là Mittavindaka. Từ ngày nó chào đời, gia đình càng thêm khốn khổ, cha mẹ không nuôi nổi, đành đuổi nó đi.

Mittavindaka sống lang thang, lớn lên không ai dạy dỗ, tính tình độc ác, khó bảo, hay đánh lộn. Nó học nghề với một vị giáo sư nổi tiếng khắp bốn phương, nhưng không nghe lời thầy, gây lộn với bạn học, cuối cùng bỏ đi. Nó đến một làng biên địa, lấy vợ, sinh hai con, được dân làng thuê dạy dỗ và cho một cái chòi ở cửa làng. Từ khi nó đến, làng bị vua xử phạt bảy lần, nhà bị cháy bảy lần, hồ nước cạn bảy lần. Dân làng đuổi nó đi. Nó đưa vợ con vào rừng, vợ con bị phi nhân giết ăn thịt. Một mình nó trốn đến bến tàu, làm thuê trên một chiếc tàu ra biển.

Tàu đi được bảy ngày thì đứng lại như bị mắc cạn. Người ta rút thăm tìm kẻ xui xẻo, bảy lần thẻ đều rơi vào Mittavindaka. Họ cho nó một cái bè tre, quăng nó xuống biển, rồi tàu lại ra đi. Nhờ chút phước giữ giới đời trước, trên mặt biển nó gặp bốn tiên nữ trong một lâu đài bằng pha lê. Nó sống với họ bảy ngày hưởng hạnh phúc. Nhưng khi các tiên nữ đi chịu khổ theo phiên của họ, nó không chịu đợi, lại leo lên bè đi tìm chỗ khác, gặp tám tiên nữ trong lâu đài bằng ngọc. Rồi lại bỏ đi, gặp mười sáu lâu đài bằng vàng với ba mươi hai tiên nữ. Vẫn chưa đủ, nó lại bỏ đi nữa, đến một hòn đảo của Dạ-xoa, thấy một con dê, nắm chân định ăn thịt. Con Dạ-xoa nữ nhấc bổng nó lên, quăng nó bay ngang qua biển, rơi xuống một bụi gai gần hào nước khô.

Tại đó, bọn trộm thường giết dê của vua, người chăn dê đang rình bắt. Mittavindaka đứng dậy, thấy đàn dê, nghĩ bụng: ta đã nắm chân dê trên đảo mà bị quăng về đây, nếu nay nắm chân dê nữa, nó sẽ quăng ta trở lại chỗ các tiên nữ bên kia biển. Nó liền nắm chân một con dê. Con dê kêu lên, người chăn dê chạy đến, bắt nó làm kẻ trộm dê, đánh đập, trói lại, dẫn đến trước mặt vua. May thay, vị giáo sư xưa của nó đi ngang qua, nhận ra học trò cũ, xin tha cho nó làm nô lệ. Vị giáo sư hỏi nó đã sống ra sao, nó kể lại tất cả. Ngài nói: vì không nghe lời những người muốn nó hạnh phúc, nên nó phải chịu mọi bất hạnh như vậy.

Đức Phật kể truyện này về một Tỷ-kheo khó bảo, và đọc bài kệ: từ bốn đi đến tám, từ tám đi mười sáu, mười sáu đến ba mươi hai, kẻ tham đến bánh xe, bánh xe lăn trên đầu, đến khi dục đoạn tận. Bốn rồi tám, tám rồi mười sáu, mười sáu rồi ba mươi hai. Mỗi con số là một lần Mittavindaka được nhiều hơn, và mỗi lần như vậy lòng tham của anh ta lại lớn hơn phần được hưởng. Bốn tiên nữ không giữ được chân anh ta, tám tiên nữ cũng không, ba mươi hai tiên nữ cũng không. Cái anh ta thật sự muốn không phải là tiên nữ, mà là cảm giác được thêm nữa. Mà cảm giác ấy thì không bao giờ no.

Trong đời thường, ta cũng gặp rất nhiều Mittavindaka, kể cả chính mình. Có người đổi điện thoại mới mỗi năm, nhưng chưa bao giờ thấy đủ mới. Có người mua nhà xong liền thấy nhà người khác đẹp hơn. Có người được tăng lương liền so với người được tăng nhiều hơn. Vấn đề không nằm ở chỗ ta có ít hay nhiều, mà nằm ở chỗ lòng tham không có điểm dừng. Được bốn muốn tám, được tám muốn mười sáu, được mười sáu muốn ba mươi hai. Cứ như vậy, đến khi bánh xe lăn trên đầu mình mà vẫn chưa hay.

Bài học của truyện này không phải là đừng ước muốn gì cả. Ước muốn làm ăn, lo cho gia đình, học hành tiến bộ, đó là những ước muốn lành. Bài học là hãy biết điểm dừng của mình. Khi đã có bốn, hãy sống trọn vẹn với bốn một thời gian, biết ơn bốn, rồi hãy tính đến tám. Người biết đủ không phải là người không có chí, mà là người không để lòng tham dắt mình đi từ cung điện này sang cung điện khác, đến khi mất hết tất cả, kể cả vợ con, kể cả mạng sống, kể cả những người thương mình.

Vị giáo sư trong truyện đã cứu Mittavindaka khỏi tay người chăn dê, nhưng Ngài không thể cứu anh ta khỏi chính lòng tham của anh ta. Chỉ có bản thân mỗi người mới làm được việc đó. Mỗi khi thấy mình đang muốn thêm một thứ mà mình vừa mới có được phiên bản nhỏ hơn của nó, hãy dừng lại một chút và nhớ đến anh chàng trên bè tre giữa biển: bốn rồi tám, tám rồi mười sáu, mười sáu rồi ba mươi hai, và cuối cùng chỉ còn lại hai bàn tay trắng nắm chân một con dê.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 369
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ - tập 6 (HT Thích Minh Châu dịch) — Truyện Tiền Thân, Chuyện 369: Chàng trai Mittavinda, tr. 1
Bài liên quanChuyện 159: Con công vàng và bài kệ hộ thânChuyện 163: Vua Susìma và hội lễ voiChuyện 165: Con chuột rừng và con rắn