🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chuyện 165: Con chuột rừng và con rắn

Truyện Tiền Thân · 6 phút đọc

Có những cặp người ở gần nhau mà không ưa nhau. Đồng nghiệp ngồi chung một phòng, ngày nào cũng cãi. Hàng xóm chung một bức tường, gặp nhau là khó chịu. Hai bên đều cho mình đúng, đều cho bên kia là kẻ thù. Càng ở gần, càng ghét. Có cách nào làm cho họ hòa với nhau không?

Câu chuyện con chuột rừng và con rắn trả lời bằng một cách rất lạ: không bắt họ phải thương nhau ngay, mà dạy họ đừng sợ nhau trước đã.

Thuở xưa, ở vùng Tuyết Sơn, có một vị ẩn sĩ tu hành đã chứng Thiền, sống bằng rễ cây và trái rừng. Cuối đường kinh hành của ngài, trong một ổ mối, có một con chuột rừng hay ăn rắn. Gần đó, trong một hốc cây, có một con rắn. Hai con vật này ngày nào cũng cãi lộn nhau. Vị ẩn sĩ khuyên chúng: chớ cãi lộn, nên sống hòa hợp với nhau. Ngài dạy chúng về cái hại của cãi lộn và cái lợi của lòng từ bi.

Một hôm, con rắn đi ra ngoài. Con chuột rừng thò đầu ra khỏi miệng hang, nằm ngủ mà miệng cứ thở ra thở vào, nhe răng. Vị ẩn sĩ thấy vậy, hỏi: vì sao ngươi sợ hãi? Rồi ngài đọc bài kệ: này vật sanh từ bào thai, ngươi đã kết bạn được với kẻ thù sanh từ trứng, sao lại ngủ nhe răng? Từ đâu ngươi sợ hãi?

Con chuột đáp: thưa Tôn giả, chớ khinh thường kẻ thù, phải luôn cảnh giác và đề phòng nó. Rồi nó đọc bài kệ: chớ khinh thường kẻ thù, chớ tin tưởng bè bạn. Từ chỗ không sợ, sợ sanh ra, cái gốc bị cắt đứt.

Nghe qua, lời con chuột có lý. Kẻ thù thì phải đề phòng. Nhưng vị ẩn sĩ nói một câu gỡ hết nút thắt: chớ sợ, ta đã khuyên con rắn không hại ngươi. Từ nay, ngươi chớ nghi ngờ nó nữa.

Câu ấy rất quan trọng. Con chuột không sợ vì con rắn thật sự muốn hại nó lúc này. Nó sợ vì trong đầu nó, con rắn mãi mãi là kẻ thù. Nỗi sợ không nằm ở con rắn. Nỗi sợ nằm ở cái nhìn của nó về con rắn. Muốn hết sợ, không phải đuổi con rắn đi. Mà phải có một người đáng tin đứng ra bảo đảm: nó đã hứa không hại ngươi nữa.

Vị ẩn sĩ làm đúng vai trò của người hòa giải. Ngài không bắt con chuột phải thương con rắn. Ngài chỉ bảo: ta đã nói với nó rồi, ngươi cứ yên tâm. Và ngài tu tập từ, bi, hỷ, xả, hướng đến Phạm thiên giới. Hai con vật kia từ đó sống yên, khi mạng chung đi theo nghiệp của mình.

Câu chuyện này được kể khi có hai viên chức cao cấp trong tăng đoàn cãi lộn nhau. Đức Phật nói: hai người này không phải nay mới được Ta làm cho hòa hợp. Thuở trước, Ta cũng đã làm cho họ hòa hợp rồi. Hai viên chức ấy, đời trước chính là con rắn và con chuột rừng. Vị ẩn sĩ chính là Đức Phật.

Trong đời thường, nhiều mối cãi vã cũng giống như vậy. Hai bên không còn nhớ vì sao ghét nhau nữa. Chỉ còn lại thói quen đề phòng. Gặp nhau là nghĩ xấu. Nghe tên nhau là bực. Muốn hòa, không thể chỉ nói: hai người hãy thương nhau đi. Phải có một người thứ ba đáng tin, đứng giữa, nói rõ: bên kia đã hứa rồi, ngươi cứ yên tâm. Và phải có thời gian để niềm tin mọc lại.

Cũng có một bài học nữa trong lời con chuột: chớ khinh thường kẻ thù, chớ tin tưởng bè bạn. Nghe có vẻ trái với lòng từ. Nhưng thật ra đó là lời của kẻ còn sợ. Người còn sợ thì nhìn ai cũng là thù, nhìn bạn cũng ngờ. Vị ẩn sĩ không cãi lại lời ấy. Ngài chỉ gỡ cái sợ đi. Khi hết sợ, lời ấy tự nhiên không còn cần nữa.

Muốn sống hòa hợp, trước hết phải bớt sợ. Bớt sợ thì bớt nghi. Bớt nghi thì mới nghe được nhau. Và muốn bớt sợ, đôi khi cần một người hiền trí đứng giữa, nói một câu bảo đảm. Một câu nói đúng lúc của người có đức có thể làm cho hai kẻ thù cũ sống yên với nhau đến hết đời.

Chuột và rắn vốn là kẻ thù tự nhiên. Vậy mà nhờ một vị ẩn sĩ khuyên dạy, chúng vẫn sống hòa. Huống gì người với người, cùng nói một thứ tiếng, cùng sống một mái nhà, cùng làm một việc. Chỉ cần có người chịu đứng ra hòa giải, và hai bên chịu bớt sợ nhau một chút, hòa hợp không phải chuyện xa vời.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Truyện Tiền Thân — Chuyện 165: Con Chuột Rừng (Tiền Thân Nakula) (§165)
• Kinh Tiểu Bộ — tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 102
Bài liên quanChuyện 166: Mười bốn ngàn người tên UpasàlhaChuyện 170: Con tắc kè cứng cổ vì nửa đồng tiềnChuyện 171: Một lời nói tốt, đừng để mất đi