🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Một gốc cây bàng và một hòm xe báu: hối lộ làm mất cả nước

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những việc nhìn bề ngoài rất nhỏ, mà hậu quả thì lớn không tưởng. Một gốc cây thôi, một hòm xe thôi, mà cả một đất nước biến mất. Nghe thì khó tin, nhưng chuyện xưa kể lại đúng như vậy. Và trong đời nay, chuyện như vậy vẫn xảy ra, chỉ khác cái tên.

Thuở xưa, tại nước Bharu, có hai hội chúng đạo sĩ cùng đến khất thực trong thành. Hội này trú dưới gốc cây bàng ở cổng phía Bắc, hội kia trú dưới gốc cây bàng ở cổng phía Nam. Họ sống yên ổn như vậy một thời gian. Rồi một hôm, cây bàng ở cổng phía Nam bị khô héo. Lần sau, hai hội chúng lại đến. Hội trú ở cây phía Nam đến trước, thấy cây của mình đã héo, bèn sang ngồi dưới cây bàng ở cổng phía Bắc. Hội kia đến sau, thấy cây của mình bị chiếm, bèn cãi nhau. Cây này là của chúng tôi, cây kia là của các ông. Cãi qua cãi lại, chuyện nhỏ thành chuyện lớn.

Hai hội chúng kéo nhau đến hoàng cung nhờ vua phân xử. Vua quyết định hội nào đến ở trước thì làm chủ gốc cây. Hội thua không chịu, bèn mang một hòm xe báu đến hối lộ vua, xin vua cho họ làm chủ cái cây. Vua nhận hối lộ, quyết định cả hai hội đều là chủ nhân. Hội kia thấy vậy, lại đem bánh xe bằng bạc của chính hòm xe ấy đến hối lộ tiếp, xin vua cho họ làm chủ độc nhất. Vua lại nhận, lại quyết định theo ý họ.

Đến đây, hai hội chúng đạo sĩ chợt tỉnh ra. Họ nghĩ: chúng ta là những người đã bỏ hết dục vọng về sở hữu, xuất gia tu hành, nay lại vì một gốc cây mà sinh ra đấu tranh, rồi đem của hối lộ. Đây là việc không xứng đáng. Họ ăn năn hối lỗi, vội vã trở về núi Tuyết. Nhưng chuyện chưa dừng ở đó. Chư thần trong toàn nước Bharu đều phẫn nộ đối với vua, vì vua đã làm cho các vị có đức hạnh phải đấu tranh với nhau, một việc làm không thích đáng. Họ liền dâng nước lên tràn ngập xứ Bharu đến ba trăm do-tuần, khiến cả nước ấy không còn nữa. Chỉ vì vua nước Bharu, toàn dân trong nước gặp nạn diệt vong.

Đức Phật kết lại bằng hai câu kệ: Ta nghe vua Bharu, làm đạo sĩ đấu tranh, tự mình gặp đại nạn, cùng với cả quốc độ. Như vậy vì tội ấy, vua đi đến diệt vong. Vậy bậc trí không khen dục chinh phục nội tâm, vị có tâm không nhiễm, nói toàn lời chân thật. Nghĩa là người trí không bao giờ khen kẻ để lòng tham sai khiến mình, mà chỉ quý người giữ tâm trong sạch và nói lời chân thật.

Câu chuyện có vẻ hoang đường: một gốc cây mà làm mất cả nước. Nhưng nghĩ kỹ thì không hoang đường chút nào. Gốc cây chỉ là cái cớ. Cái thật sự làm mất nước là lòng tham của người cầm cân nảy mực. Vua là người phân xử. Vua mà nhận hối lộ thì công lý không còn là công lý nữa, mà thành món hàng ai trả cao thì được. Hôm nay là gốc cây, ngày mai là mảnh đất, ngày kia là cả một vụ kiện sinh tử. Một khi người ta biết cứ có tiền là thắng kiện, thì còn ai tin vào luật pháp nữa. Lòng dân mất, nước mất theo.

Trong đời sống hôm nay, chuyện này vẫn diễn ra ở nhiều dạng khác nhau. Một người làm quan nhỏ, nhận phong bì để ký cho qua một hồ sơ sai. Một người chấm thi, nhận quà để nâng điểm cho thí sinh yếu. Một người xử kiện, nghe theo bên nào đưa nhiều hơn. Mỗi việc nhìn riêng thì nhỏ, nhưng gộp lại thì thành một cái nếp: có tiền thì xong, không tiền thì chịu. Cái nếp đó ăn mòn lòng tin của cả xã hội, như nước lũ ăn mòn bờ đê. Đến lúc đê vỡ thì nước tràn, không còn cứu được nữa.

Cũng đáng nghĩ là hai hội đạo sĩ trong chuyện. Họ là người tu, mà cũng tranh nhau một gốc cây. Tu rồi mà lòng còn chấp vào chỗ ngồi, vào của cải, thì khác gì người đời? Nhưng ít ra họ còn biết tỉnh. Họ nhận ra mình sai, bỏ về núi, không tranh nữa. Còn vua thì không tỉnh. Vua nhận hối lộ một lần, rồi nhận lần hai, rồi cứ thế mà trượt dài. Không ai kéo vua lại được, vì vua là người có quyền cao nhất, không ai dám can.

Cho nên bài học ở đây không chỉ dành cho người làm quan. Nó dành cho bất cứ ai đang giữ một chút quyền phân xử trong tay: người cha xử kiện cho con cái trong nhà, người quản lý xử việc cho nhân viên, người thầy chấm bài cho học trò, người trọng tài trong một trận đấu nhỏ. Quyền càng nhỏ, càng dễ nghĩ rằng nhận một chút cũng không sao. Nhưng cái gốc cây bàng trong chuyện nhắc ta: không có cái sai nào là nhỏ, khi người sai là người cầm cân. Một lần nhận hối lộ, công lý nghiêng một lần. Nghiêng nhiều lần, cán cân gãy luôn. Và khi cán cân đã gãy, thì cả nước, cả nhà, cả tập thể đều phải trả giá.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 213
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021) — Chuyện Tiền Thân, Chương II (151–250) — Chuyện 213: Chuyện Vua Bharu (Tiền thân Bharu), tr. 478–481
Bài liên quanThịt quạ gói trong lá: người trí nghe là hiểu ý vuaVàng ròng là của tôi: đàn khỉ bịt tai không muốn ngheTấm y vàng và kẻ giết voi: áo cà-sa không làm nên người tu