🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Một trò đùa trên đầu người khác, cả bầy quạ suýt mất mạng

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Có những trò đùa chỉ vui được một phút, mà hậu quả thì kéo dài cả tháng. Người đùa thì cười xong rồi quên. Người bị đùa thì ôm hận trong lòng. Và cái hận ấy, nhiều khi không dừng lại ở một người. Nó lan ra, như lửa bén cỏ khô.

Ngày xưa, ở thành Ba-la-nại, Bồ-tát sanh làm con quạ, sống cùng tám mươi ngàn con quạ trong một khu rừng lớn. Một hôm, vị cố vấn tế tự của vua đi tắm ở sông ngoài thành, thoa nước thơm, đeo vòng hoa, mặc áo đẹp rồi đi vào thành. Hai con quạ đậu trên lầu cạnh cửa thành. Một con nói với con kia: Này bạn, tôi sẽ đi đại tiện trên đầu người Bà-la-môn này.

Con kia can: Chớ làm như vậy. Vị này có quyền thế. Chớ gây hận thù với người có quyền thế. Người này phẫn nộ, có thể sát hại tất cả loài quạ.

Nhưng con quạ kia cương quyết: Tôi không thể không làm được. Bạn nó nói: Nếu không nghe tôi, rồi bạn sẽ được nếm mùi. Nói xong, nó bay đi. Khi người Bà-la-môn đi đến dưới lầu canh, con quạ làm rơi phân trên đầu ông, như làm rơi một tràng hoa. Vị Bà-la-môn phẫn nộ, nuôi lòng hận thù với loài quạ.

Ít lâu sau, có một nữ tỳ được thuê đập và phơi lúa giữa nắng. Nó ngồi giữ lúa rồi ngủ gật. Một con dê lông dài đến ăn lúa. Nó thức dậy đuổi đi. Lần thứ hai, lần thứ ba, con dê lại đến. Nữ tỳ bực mình, lấy que lửa đánh con dê. Lông dê bắt lửa. Con vật cháy, chạy thật mau đến kho cỏ gần chuồng voi để dập lửa, chà thân vào kho cỏ làm kho cỏ cháy lên. Lửa bén sang chuồng voi. Nhiều con voi bị bỏng nặng. Các thầy thuốc voi chữa không khỏi, bèn báo cho vua biết.

Vua hỏi vị cố vấn tế tự có thuốc nào không. Vị ấy đáp: Cần lấy mỡ quạ. Vua ra lệnh: Vậy hãy giết quạ và đem mỡ quạ lại. Từ đấy, người ta giết quạ khắp nơi mà không tìm được mỡ. Thây quạ chất thành đống chỗ này chỗ khác. Một nỗi sợ hãi lớn khởi lên trong loài quạ.

Một con quạ đến báo cho Bồ-tát biết. Bồ-tát nghĩ: Ngoài ta ra, không ai có thể giải tỏa nỗi sợ này cho bà con ta. Ta sẽ giải tỏa nó. Ngài hướng niệm mười Ba-la-mật, đề cao lòng từ, bay một mạch đến cung vua, vào cửa sổ mở lớn, núp dưới chiếc ngai của vua. Có người muốn bắt con quạ, nhưng vua vừa đi vào ngăn lại. Bồ-tát nghỉ mệt một lát, rồi từ dưới ngai đi ra, thưa với vua.

Ngài nói: Tâu Đại vương, một vị vua trị vì quốc độ, khi cần làm việc gì, phải quan sát, và rõ biết toàn bộ vấn đề, rồi mới làm. Nếu làm một việc không có kết quả thì không nên làm, vì công việc ấy đưa đến sợ hãi hoặc chết chóc cho mọi loài. Vị cố vấn tế tự bị hận thù xúi giục đã nói láo. Vì các con quạ không có mỡ.

Vua rất bằng lòng, cho Bồ-tát ngồi trên ghế bằng vàng, xoa đôi cánh bằng dầu nấu trăm lần ngàn lần, cho ăn các món thịt ngon trong bát đĩa bằng vàng. Rồi vua hỏi: Ngài nói loài quạ không có mỡ, vì lý do gì? Bồ-tát đọc lên bài kệ: Tâm thường bị chấn động, bị thế giới làm hại, do vậy không có mỡ, bà con quạ chúng tôi.

Nghe xong, vua dạy: Các vị vua chớ làm những việc gì mà không quan sát, không biết rõ toàn bộ vấn đề. Nhà vua thỏa mãn, cúng dường Bồ-tát cả vương quốc. Nhưng Bồ-tát không nhận, chỉ dạy vua giữ Năm giới, và xin vua chớ làm cho mọi loài chúng sanh sợ hãi. Vua xúc động, ban lệnh tha chết cho mọi loài. Riêng loài quạ, mỗi ngày vua cho nấu sáu đấu gạo, nêm gia vị thơm ngon mà bố thí. Bồ-tát được ban các món ăn chỉ mình vua dùng.

Một trò đùa. Một cơn giận. Một lời nói láo. Ba thứ nhỏ nhặt ấy gặp nhau, suýt nữa giết sạch cả một loài. Con quạ đùa thì chỉ nghĩ đến cái vui trước mắt. Vị Bà-la-môn giận thì chỉ nghĩ đến cái nhục của mình. Vị cố vấn tế tự nói láo thì chỉ nghĩ đến việc trả thù. Không ai nghĩ đến toàn bộ vấn đề. Mà tai họa thì luôn nằm ở toàn bộ vấn đề.

Đời thường cũng vậy. Một câu nói đùa quá trớn trong nhóm bạn, một tin nhắn chế giễu gửi nhầm người, một lời đồn thổi cho vui miệng. Người nói thì quên ngay. Người nghe thì nhớ mãi. Rồi từ một người, hận thù lan ra cả nhà, cả họ, cả xóm. Đến khi hậu quả hiện ra, người gây ra chuyện đầu tiên đã không còn nhớ mình từng nói gì.

Bài học ở đây không phải là đừng đùa. Đùa thì ai cũng đùa. Bài học là trước khi làm một việc, hãy dừng lại một chút mà nhìn cho hết vấn đề. Việc này có kết quả gì không? Ai sẽ bị ảnh hưởng? Có ai phải chịu oan không? Cái vui một phút của mình, có đáng để người khác trả giá bằng cả đời không?

Và khi tai họa đã xảy ra, cách giải quyết không phải là tìm thêm người để đổ lỗi. Bồ-tát không đến để trách vị Bà-la-môn, cũng không đến để chửi vị cố vấn tế tự. Ngài đến, đứng trước mặt vua, nói sự thật một cách bình tĩnh. Quạ không có mỡ. Lệnh giết quạ là vô ích. Chỉ một câu nói đúng sự thật, mà cứu được cả bầy.

Trong đời, cũng có những lúc ta là con quạ đầu đàn ấy. Không phải vì ta giỏi giang hơn người. Mà vì ta chịu đứng ra nói một câu thật, vào lúc mọi người đang sợ hãi hoặc đang giận dữ. Một câu thật, nói đúng lúc, có khi cứu được nhiều hơn cả ngàn lời an ủi.

Còn nếu ta là người đang giận, hãy nhớ vị vua trong chuyện. Vua nghe một lời xúi giục, ra lệnh giết. Vua nghe một lời thật, dừng tay lại, rồi còn ban bố thí. Cùng một người, cùng một quyền lực. Chỉ khác ở chỗ có chịu nghe cho hết vấn đề hay không. Giận thì ai cũng giận. Nhưng giận mà vẫn chịu dừng lại để nhìn cho rõ, đó mới là trí tuệ của người cầm quyền, dù quyền ấy chỉ là quyền làm cha, làm mẹ, làm sếp, hay làm một người lớn trong nhà.

Trò đùa thì vui một phút. Nhưng lòng từ thì cứu được cả một bầy. Mỗi ngày, trước khi nói một câu, làm một việc, hãy hỏi mình một câu: Việc này có làm ai sợ hãi không? Nếu có, dừng lại. Dừng lại một chút thôi, có khi đã cứu được rất nhiều.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Con Quạ (Tiền Thân Kàka, số 140) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 40–42 (kệ điểm tựa tr. 41–42)
Bài liên quanMột câu chúc sống lâu cứu hai cha con khỏi miệng quỷHai con ngựa hung dữ và bài học đồng loạiBảy trăm năm giữ giới, một buổi sáng quên niệm hộ trì