🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Một câu chúc sống lâu cứu hai cha con khỏi miệng quỷ

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Có những lời chúc nghe qua tưởng là mê tín. Người nhảy mũi, người bên cạnh nói: Mong bạn sống lâu. Nghe thì quen miệng. Nhưng ít ai biết, sau câu nói quen miệng ấy là cả một câu chuyện xưa, và một bài học về sự tỉnh táo.

Một hôm, khi đang thuyết pháp giữa bốn hội chúng, Đức Phật nhảy mũi. Các Tỷ-kheo lớn tiếng nói: Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn sống lâu. Tiếng ồn lớn làm pháp thoại bị chấm dứt. Đức Phật hỏi: Này các Tỷ-kheo, khi có ai nhảy mũi, nếu ta nói mong hãy sống lâu, thì do nhân duyên ấy, một người có thể sống hay chết không? Các Tỷ-kheo đáp: Thưa không. Đức Phật dạy: Khi nhảy mũi, chớ nói mong hãy sống lâu. Ai nói vậy thì phạm ác hạnh.

Nhưng rồi các cư sĩ khi nghe các Tỷ-kheo nhảy mũi, vẫn nói: Mong Tôn giả sống lâu. Các Tỷ-kheo không đáp lại, vì đã được dạy như vậy. Các cư sĩ bực tức: Sao các Sa-môn được chúc sống lâu mà không đáp lại? Họ trình lên Đức Phật. Ngài dạy: Các gia chủ hay mê tín ở điềm lành. Vì vậy, khi các gia chủ nói mong Tôn giả sống lâu, các ông được phép trả lời: Mong các người sống lâu.

Các Tỷ-kheo hỏi: Bạch Thế Tôn, từ khi nào khởi lên tục lệ đáp lời chúc sống lâu? Đức Phật đáp: Tục lệ được khởi lên từ ngàn xưa. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh trong gia đình Bà-la-môn ở xứ Kà-si. Cha ngài làm nghề buôn. Khi Bồ-tát lên mười sáu tuổi, người cha giao cho ngài hòn ngọc có bùa chú, cùng đi từ làng này qua thị trấn khác rồi đến Ba-la-nại. Sau khi ăn cơm tại nhà người gác cổng, hai cha con không tìm được nhà để ở. Người ta bảo: Ngoài thành có một ngôi nhà. Nhưng nhà ấy có một phi nhân đang ở. Nếu các ông muốn, cứ đến đấy mà ở.

Bồ-tát nói: Thưa cha, hãy đi, chớ sợ Dạ-xoa. Con sẽ nhiếp phục nó, làm cho nó quỳ lại dưới chân cha. Hai cha con đến đó. Người cha nằm trên tấm ván, Bồ-tát ngồi bóp chân cho cha.

Con quỷ Dạ-xoa trú tại đấy, sau mười hai năm phục vụ vua Vessavana, được cho ngôi nhà này với một điều kiện: Trừ những người nào vào trong ngôi nhà này, khi nhảy mũi, nếu được chúc mong sống lâu và đáp lại mong sống lâu, con quỷ ấy có thể ăn thịt những người khác không chúc sống lâu.

Con Dạ-xoa ở tại cột của cây kèo chính. Nó nghĩ: Ta sẽ làm cho người cha Bồ-tát nhảy mũi. Nó dùng thần lực làm đám bụi mịn bốc lên. Bụi bay vào mũi người cha. Người cha nằm trên tấm ván nhảy mũi. Người con không nói: Mong cha sống lâu. Con Dạ-xoa muốn ăn thịt người cha, bèn từ cột cây kèo đi xuống.

Bồ-tát thấy nó xuống liền nghĩ: Cha ta bị con quỷ này làm cho nhảy mũi. Con quỷ này, khi ai nhảy mũi mà không đáp hãy sống, sẽ trở thành mồi cho nó ăn thịt. Vì vậy, Bồ-tát nói lên bài kệ với cha: Mong cha sống trăm năm, cộng thêm hai mươi tuổi. Mong quỷ không ăn cha, mong cha sống trăm thu.

Nghe vậy, con Dạ-xoa nghĩ: Vị thanh niên này đã trả lời mong cha sống lâu. Ta không thể ăn thịt nó, nhưng ta sẽ ăn thịt người cha. Vì vậy, nó đi đến gần người cha. Thấy con Dạ-xoa đi đến gần, ông liền nghĩ: Con quỷ này sẽ ăn thịt những ai không đáp mong sống lâu. Vậy ta sẽ đáp lại: Mong con sống lâu. Và người cha nói câu kệ thứ hai với con: Mong con sống trăm năm, cộng thêm hai mươi tuổi. Mong quỷ ăn thuốc độc, còn con sống trăm thu.

Con Dạ-xoa nghĩ: Cả hai người này, ta không thể ăn thịt được. Nó quay trở lui. Nhưng Bồ-tát hỏi nó: Này Tôn giả Dạ-xoa, vì sao ngươi ăn thịt những người đi vào trong ngôi nhà này? Nó đáp: Do tôi phục vụ vua Vessavana mười hai năm, nên được phép ăn tất cả mọi người, trừ những ai đáp lời chúc hãy sống lâu.

Bồ-tát nói: Này Dạ-xoa, ngươi trước kia làm điều bất thiện, nên phải sanh ra hung dữ, độc ác, làm hại người. Nay nếu ngươi làm hành động tương tự, ngươi sẽ đi từ cảnh đen tối này đến cảnh đen tối khác. Do vậy từ nay, ngươi hãy từ bỏ sát sanh. Sau khi nhiếp phục con Dạ-xoa, làm cho nó hoảng sợ với cảnh khổ của địa ngục, khuyên nó giữ Năm giới, Bồ-tát thu phục con Dạ-xoa trở thành người giúp việc.

Ngày hôm sau, nhiều người đến thấy con Dạ-xoa đã được nhiếp phục, liền báo lên vua. Vua cho mời Bồ-tát, đặt ngài vào chức vụ Đại tướng quân, thưởng cho thân phụ nhiều danh vọng. Con Dạ-xoa được vua phong làm người thu thuế. Vua nghe lời khuyên của Bồ-tát, làm các công đức như bố thí, và khi chết, được sanh lên cõi trời.

Câu chuyện bắt đầu bằng một cái nhảy mũi. Một cái nhảy mũi thì có gì to tát. Nhưng trong nhà có quỷ, cái nhảy mũi ấy là ranh giới giữa sống và chết. Người cha không biết mình đang gặp nguy hiểm. Người con thì biết. Và người con đã làm đúng việc duy nhất cần làm lúc đó: nói một câu chúc lành, kịp lúc, rõ ràng.

Đời thường cũng có những cái nhảy mũi như vậy. Không phải quỷ thật. Mà là những khoảnh khắc nhỏ, tưởng không quan trọng, nhưng lại quyết định rất nhiều. Một câu nói đúng lúc với người đang tuyệt vọng. Một lời xin lỗi kịp thời trước khi giận dữ bùng lên. Một câu cảm ơn nói ra trước khi người thân đi xa. Những việc nhỏ ấy, làm thì dễ, mà quên thì cũng dễ. Nhưng khi đã qua rồi, muốn làm lại cũng không được.

Bồ-tát trong chuyện không phải là người có phép thần thông gì ghê gớm. Ngài chỉ là người tỉnh táo. Ngài nhìn thấy con quỷ đang đi xuống, hiểu được luật chơi của nó, và đáp lại bằng một câu nói. Tỉnh táo là như vậy. Không phải là biết nhiều. Mà là nhìn thấy đúng cái đang xảy ra trước mắt, và làm đúng việc cần làm ngay lúc đó.

Người cha cũng đáng học. Ông nằm trên tấm ván, thấy quỷ đến gần, không hoảng loạn. Ông nghe con mình nói gì, hiểu luật chơi, rồi đáp lại bằng chính câu chúc ấy. Hai cha con, mỗi người một câu. Một câu cứu cha. Một câu cứu con. Cả hai cùng sống.

Và cuối cùng, con quỷ cũng được cứu. Không phải bằng cách giết nó. Mà bằng cách nói cho nó nghe về nhân quả. Ngươi làm ác, ngươi sẽ đi từ tối đến tối hơn. Từ nay hãy bỏ sát sanh. Con quỷ nghe, giữ Năm giới, trở thành người giúp việc, rồi được vua phong làm người thu thuế. Một kẻ ăn thịt người, cuối cùng lại thành người làm việc thiện.

Cho nên, một lời chúc lành không phải là mê tín. Nó là sự quan tâm. Là cách người ta nói với nhau rằng: Tôi thấy bạn. Tôi mong bạn sống lâu. Tôi mong bạn bình an. Nói ra thì nhẹ. Mà có khi, chính câu nói nhẹ ấy lại giữ được một mạng người. Hoặc giữ được một mối quan hệ. Hoặc giữ được một ngày bình yên cho cả nhà.

Lần sau, khi nghe ai nhảy mũi, cứ nói một câu chúc sống lâu. Không phải vì câu nói ấy làm người ta sống lâu hơn. Mà vì trong đời, những lời lành nói kịp lúc thì không bao giờ thừa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Nhảy Mũi (Tiền Thân Gagga, số 155) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 73–76 (kệ điểm tựa tr. 75)
Bài liên quanHai con ngựa hung dữ và bài học đồng loạiBảy trăm năm giữ giới, một buổi sáng quên niệm hộ trìCon rùa ngậm gậy bay lên trời