🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con cú bay ra không đúng lúc

Truyện Tiền Thân · 5 phút đọc

Đúng việc mà sai lúc thì cũng thành sai. Có người rất giỏi, nhưng cứ thất bại hoài, không phải vì thiếu tài, mà vì thiếu kiên nhẫn chờ đúng thời. Có người nói một câu rất đúng, nhưng nói vào lúc người ta đang giận, thành ra câu đúng cũng hóa sai. Thời điểm, nhiều khi quan trọng không kém gì bản thân việc làm.

Ngày xưa, vua nước Kosala đi dẹp loạn ở biên địa, nhưng xuất hành không đúng thời. Đức Phật kể chuyện này để dạy về cái hại của việc làm không đúng lúc. Và Ngài kể câu chuyện quá khứ sau đây.

Thuở xưa, vua Ba-la-nại xuất hành không đúng thời, cắm trại ở một khu ngự viên. Lúc bấy giờ, có một con chim cú bay vào một khóm tre và nấp ở đó. Một đàn quạ cũng đến, vây quanh khóm tre với ý định: khi nào con cú ra, chúng ta sẽ bắt nó.

Con cú không chờ đến lúc mặt trời lặn. Nó đi ra không đúng thời và bắt đầu chạy trốn. Đàn quạ vây quanh, lấy mỏ đánh nó, làm nó rơi xuống đất. Nhà vua thấy vậy, gọi Bồ-tát là vị đại thần hiền trí bên cạnh mà hỏi: này bậc hiền trí, vì sao những con quạ lại tấn công và đánh ngã con cú?

Bồ-tát đáp: thưa đại vương, hễ ai đi ra khỏi chỗ của mình không đúng thời, đều phải gặp khổ nạn như vậy. Do vậy, chớ nên đi ra khỏi trú xứ của mình phi thời. Rồi Ngài đọc bài kệ: lành thay nếu xuất hành đúng thời, không phi thời. Khi xuất hành phi thời, nhiều người hay chỉ một, thế nào cũng gặp nạn. Vì không rõ nghĩa này, như con cú khốn khổ phải chết vì quạ bầy. Bậc trí biết quy luật, biết nhược điểm người khác, chinh phục mọi kẻ thù. Như cú, nếu khôn ngoan, sẽ được nhiều an lạc.

Vua nghe lời Bồ-tát, liền quay về nhà, không đem quân đi đánh nữa.

Câu chuyện con cú ngắn gọn, nhưng ý nghĩa thì rất sâu. Con cú vốn là loài chim mạnh về đêm. Ban đêm, mắt nó sáng, cánh nó khỏe, quạ không làm gì được nó. Nhưng ban ngày, nó lại yếu hơn quạ rất nhiều. Nó ra khỏi khóm tre vào lúc trời chưa tối, tức là nó rời khỏi chỗ mạnh của mình, đi vào chỗ mạnh của kẻ thù. Thua là điều tất nhiên.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay làm con cú. Có người khởi nghiệp khi chưa chuẩn bị gì, vốn liếng chưa đủ, kinh nghiệm chưa có, chỉ vì thấy người khác làm được nên mình cũng làm. Có người nghỉ việc trong lúc đang bực, chưa có chỗ mới, chưa có tiền dự phòng, rồi sau đó hối hận. Có người nói ra một sự thật vào lúc người nghe chưa sẵn sàng đón nhận, thành ra sự thật ấy lại gây thêm oán thù.

Chờ đúng thời không phải là chần chừ, sợ hãi. Chờ đúng thời là biết mình đang ở đâu, biết mình mạnh ở chỗ nào, và biết khi nào nên bước ra. Con cú khôn ngoan không phải là con cú không bao giờ ra khỏi khóm tre. Con cú khôn ngoan là con cú chờ đến lúc trời tối, lúc ấy mới ra, và ra là thắng.

Vua Ba-la-nại trong truyện cũng vậy. Ngài đã kéo quân đi rồi, trại đã cắm rồi, vậy mà nghe lời Bồ-tát, Ngài vẫn quay về. Đó mới là người trí. Người trí không cố chấp với quyết định của mình. Thấy sai thời thì dừng lại, dù đã đi được nửa đường.

Cho nên, trước khi làm một việc lớn, hãy tự hỏi: đây có phải là lúc thích hợp không? Mình đã chuẩn bị đủ chưa? Mình đang bước ra vào lúc trời sáng hay lúc trời tối? Nếu câu trả lời là chưa đúng lúc, thì hãy chờ thêm một chút. Chờ không làm mình thua thiệt. Vội vàng mới làm mình thua thiệt. Như con cú kia, chỉ vì ra sớm một chút mà mất cả mạng.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 226
Nguồn
• Chuyện Con Cú (Tiền Thân Kosiya, số 226) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 222–223 (kệ điểm tựa tr. 222–223)
Bài liên quanCon bọ say rượu thách đấu con voiCăn bệnh lạ của vị vua tham ba thànhVị vua bỏ chạy khi mới thấy cửa thành