🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Núi vàng trước mặt, một lời cũng tiếc

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Vợ chồng sống với nhau, có khi chỉ hơn thua nhau ở một lời nói. Một lời nói ấm, nhà ấm. Một lời nói lạnh, nhà lạnh.

Câu chuyện này kể về một người chồng tiếc cả một lời nói. Tiếc đến mức suýt mất cả vợ hiền.

Ngày xưa, có một người chủ đất cùng vợ đi đòi nợ ở làng kia. Trên đường về, hai vợ chồng trông thấy một trái núi. Người vợ hỏi chồng: giả như trái núi này biến thành toàn vàng, chàng có cho em một ít không?

Người chồng đáp: cô là cái thứ gì? Tôi chẳng cho cô mảy may nào đâu!

Người vợ nghe vậy, buồn lắm. Nàng nghĩ: mình yêu thương chàng như thế, mà chàng tiếc cả một thứ chưa hề có. Núi còn chưa thành vàng. Mà chàng đã tiếc rồi.

Hai vợ chồng đi tiếp. Đến gần tinh xá Kỳ Viên, họ khát nước, vào xin nước uống. Đức Phật thấy họ, hỏi han. Người vợ kể lại chuyện núi vàng. Đức Phật dạy: ông ấy nói như thế, nhưng nếu ông nhớ lại đức hạnh của bà, ông sẽ sẵn sàng trao cho bà quyền thế cao nhất.

Rồi đức Phật kể một chuyện đời xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, có một vị thái tử bị vua cha đuổi khỏi kinh đô. Vua cha sợ thái tử tranh ngôi. Thái tử đành cùng vợ rời thành, vào rừng dựng lều lá mà sống. Hai vợ chồng sống bằng rễ cây và trái rừng.

Chẳng bao lâu, vua cha chết. Thái tử xem sao, biết cha đã mất, bèn cùng vợ trở về Ba-la-nại để lên ngôi. Trên đường về, hai vợ chồng trông thấy một trái núi. Người vợ hỏi: thưa trượng phu, giả sử trái núi kia biến thành vàng ròng, chàng có cho em một ít không?

Thái tử đáp: cô là cái thứ gì chứ? Ta chẳng cho cô một tí ti nào đâu!

Người vợ buồn lắm. Nàng nghĩ: ta đã yêu thương chàng, đã vào rừng sống cùng chàng, không hề có tâm từ bỏ chàng. Thế mà chàng nói với ta như thế. Chàng thật là người lòng dạ sắt đá.

Về đến kinh đô, thái tử lên làm vua. Chàng phong vợ làm chánh hoàng hậu. Nhưng chỉ là chức vụ trên danh nghĩa. Chàng chẳng kính trọng nàng, chẳng đoái hoài đến nàng nữa. Chàng vui thú với những người phụ nữ khác.

Bấy giờ, có một vị đại thần hiền trí. Ông nghĩ: hoàng hậu là người vợ tận tụy. Lúc vua gặp nghịch cảnh, nàng đã sống cùng vua trong rừng, chia sẻ bao sầu khổ. Thế mà vua quên hết. Ta phải giúp nàng.

Một hôm, ông đến chào hoàng hậu và hỏi: sao lệnh bà chẳng cho chúng thần một miếng cơm nào? Hoàng hậu đáp: ta có nhận được gì đâu mà cho? Đức vua ban cho ta thứ gì nào? Trên đường về, ta hỏi ngài núi vàng, ngài bảo chẳng cho ta gì cả.

Vị đại thần bèn sắp xếp. Hôm sau, khi vua đang chầu, ông hỏi hoàng hậu trước mặt vua: sao lệnh bà chẳng cho chúng thần thứ gì? Hoàng hậu đáp lại đúng như đã hẹn. Nàng đọc lên câu kệ: ngài có thể ban phần nhỏ nhặt, đối với ngài có mất mát gì đâu! Núi vàng, tôi cũng tặng trao, tôi xin mọi thứ, ngài đều bảo không!

Vua nghe vậy, chợt tỉnh. Ngài đọc lại: khi có thể, bảo vâng sẽ tặng. Chớ hứa suông khi chẳng thể kham. Lời ngoa khi hứa không làm, hiền nhân khinh ghét kẻ xàm dối thôi.

Hoàng hậu chấp tay chúc vua ngôi cao chính trực vững vàng. Sang giàu có thể tiêu tan, chỉ riêng chân lý ngài hằng hưởng vui.

Vị đại thần lại ca ngợi hoàng hậu: nàng đã chia sẻ bao vui khổ cùng vua. Nàng xứng đáng lắm rồi. Vua nghe vậy, nhớ lại đức hạnh của vợ. Ngài trao mọi quyền lực vào tay hoàng hậu.

Đức Phật kể xong, dạy rằng: người chồng chủ đất kia chính là vua ngày xưa. Người vợ chính là hoàng hậu. Còn vị quan hiền trí chính là Ta.

Câu chuyện này nghe qua tưởng chỉ là chuyện vợ chồng. Nhưng nó nói về một điều lớn hơn: bố thí.

Bố thí không phải chỉ là cho tiền. Bố thí bắt đầu từ những điều nhỏ nhất. Một lời nói dễ nghe. Một cử chỉ quan tâm. Một câu trả lời ấm áp.

Người chồng trong chuyện tiếc cả một lời nói. Núi chưa thành vàng, mà đã tiếc. Đó là lòng keo kiệt đã ăn sâu đến mức không cần có của mới tiếc. Chưa có gì để cho, mà đã không muốn cho.

Người như vậy, dù sau này có cả núi vàng thật, cũng không cho ai được gì. Vì cái tiếc không nằm ở túi tiền. Nó nằm ở trong lòng.

Ngược lại, người biết cho đi điều nhỏ, thì khi có điều lớn cũng cho được. Hoàng hậu trong chuyện chỉ xin một lời ấm. Vua cho nàng một lời ấm, thì nàng đã vui. Nàng không xin vàng. Nàng xin tình.

Trong nhà, có khi vợ chồng, cha con, anh em, chỉ cần nhau một lời như vậy. Một lời cảm ơn. Một lời xin lỗi. Một lời khen. Những thứ ấy chẳng tốn đồng nào. Nhưng người keo kiệt lời nói thì tiếc cả những thứ không tốn tiền.

Vị đại thần trong chuyện dạy ta một cách nữa: khi thấy người quên ơn, đừng mắng. Hãy nhắc khéo. Ông không mắng vua. Ông chỉ tạo dịp để hoàng hậu tự nói, để vua tự nghe, tự nhớ. Nhắc ơn, không phải để đòi ơn. Nhắc ơn, để người ta nhớ mình đã từng được thương như thế nào.

Ai trong đời cũng từng có một người cùng mình đi qua lúc khổ. Người ấy có thể là vợ, là chồng, là cha mẹ, là bạn. Lúc mình trắng tay, người ấy ở lại. Lúc mình lên cao, đừng quên người ấy.

Núi vàng có thể không bao giờ thành vàng thật. Nhưng một lời ấm, hôm nay mình vẫn cho được. Cho đi lời dễ, có khó gì đâu.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 320
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Tập 2 (VNC PHVN, 2021) — Chuyện 320: Chuyện Dễ Cho (Tiền thân Succaja), Chương IV (301–350), tr. 52
Bài liên quanTrái cây rơi mà cả rừng tưởng trời sậpBát cháo nhạt mà lành bệnhLời gièm pha như gươm hai lưỡi