🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Thử giới bằng ba đồng vàng: cái quý nhất của một con người

Truyện Tiền Thân · 6 phút đọc

Có người được quý vì giàu. Có người được quý vì chức. Có người được quý vì khéo ăn khéo nói. Nhưng khi hết tiền, mất chức, nói không còn ai nghe, người ta còn quý mình không? Câu hỏi ấy, một vị Bà-la-môn ngày xưa đã tự hỏi mình. Và để trả lời, ông ta làm một việc rất lạ: đi ăn trộm tiền của vua.

Vị Bà-la-môn này sống nhờ vua nước Kosala, giữ năm giới không sai phạm, thông suốt ba tập kinh Vệ-đà. Vua rất kính trọng ông, đối xử hơn hẳn các vị Bà-la-môn khác. Ông ta tự hỏi: vua kính trọng ta vì dòng họ, vì gia đình, vì nghề nghiệp của ta, hay vì giới đức của ta? Ta hãy thử xem.

Một hôm, sau khi hầu vua về, ông ta lấy một đồng tiền vàng ở quầy của người giữ tiền. Người giữ tiền vì kính trọng ông, ngồi yên không nói. Hôm sau, ông lấy hai đồng. Người giữ tiền vẫn chịu. Ngày thứ ba, ông lấy một nắm đồng vàng. Người giữ tiền mới la lên: hôm nay là ngày thứ ba, ông ăn trộm tài sản của vua!

Người ta chạy đến, đánh ông hai ba đấm, trói lại, dắt đến trước vua. Vua buồn lắm, hỏi: sao ông làm việc ác như vậy? Ông đáp: thưa Đại vương, tôi không phải kẻ trộm. Tôi làm vậy để thử xem ngài kính trọng tôi vì dòng họ hay vì giới đức. Nay tôi biết chắc: vì giới đức mà ngài kính trọng tôi. Tôi cũng biết: tôi không thể giữ giới này tốt đẹp khi còn sống trong nhà, hưởng các dục lạc. Hôm nay, xin Đại vương cho tôi xuất gia.

Vua cho phép. Ông đến Kỳ Viên, xin xuất gia với đức Phật, tu hành không ngừng, chứng quả A-la-hán.

Đức Phật kể: thuở trước, Bồ-tát cũng làm như vậy. Bồ-tát sinh làm Bà-la-môn lo việc tế tự, giữ năm giới tinh tấn, được vua Ba-la-nại kính trọng. Bồ-tát cũng lấy tiền vàng ba lần để thử, cũng bị trói dắt đến vua. Trên đường đi, Bồ-tát gặp mấy người dụ rắn đang diễn trò. Họ nắm rắn ở đuôi, ở cổ, cuốn rắn quanh cổ họng. Bồ-tát nói: con rắn hổ này giữ giới, theo chánh hạnh, không cắn, không làm hại. Còn ta, vì ác giới, thành kẻ trộm, bị bắt dẫn đi.

Bồ-tát nghĩ: ngay con rắn, khi không cắn, không làm hại, cũng được gọi là có giới đức. Huống gì loài người? Giới trong đời này là tối thượng, không có gì cao hơn. Rồi Bồ-tát đọc bài kệ. Ý bài kệ là: giới được xem chí thiện, giới vô thượng ở đời. Hãy xem con rắn độc, có giới không làm hại.

Nghe xong, Bồ-tát từ bỏ các dục, xuất gia làm ẩn sĩ, chứng được năm thắng trí và tám tầng thiền, sau sanh lên cõi Phạm thiên.

Câu chuyện này dạy một điều rất thực: cái làm cho người ta quý mình, tin mình, không phải tiền bạc hay địa vị. Mà là cách mình sống. Người giữ giới — không trộm cắp, không nói dối, không làm hại ai — đi đâu người ta cũng tin. Giao tiền cũng tin. Giao con cũng tin. Giao việc cũng tin. Cái tin ấy, tiền không mua được.

Ngược lại, người có tiền mà không giữ giới, người ta vẫn nể mặt lúc còn tiền, nhưng trong lòng thì đề phòng. Hết tiền là hết nể. Còn người giữ giới, dù nghèo, người ta vẫn quý. Vì quý cái đức, không phải quý cái của.

Cũng như con rắn trong chuyện. Rắn độc mà không cắn, người ta còn gọi là có giới. Huống gì con người, biết giữ mình không làm hại ai, không lấy của ai, không nói dối ai — đó là điều quý nhất.

Giữ giới nghe thì lớn lao, nhưng thật ra bắt đầu từ những việc nhỏ: không lấy đồ không phải của mình, dù chỉ một đồng; không nói dối để được việc, dù chỉ một câu; không làm hại ai, dù chỉ bằng lời nói. Giữ được những việc nhỏ ấy, lâu ngày thành cái đức. Mà có đức thì đi đâu cũng có người thương, người tin.

Vị Bà-la-môn trong chuyện đã dám thử: lấy tiền để xem người ta quý mình vì cái gì. Kết quả ông nhận ra: người ta quý mình vì giới đức. Và ông quyết định bỏ hết để giữ lấy cái quý nhất ấy. Hôm nay, mình không cần thử bằng cách ăn trộm. Chỉ cần tự hỏi: nếu mai mình mất hết tiền, hết chức, người ta còn quý mình không? Câu trả lời chính là thước đo của giới đức mình đang có.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 305
Nguồn
• Chuyện Thử Thách Giới Đức (Tiền Thân Sìlavìmamsana, số 86) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 230–231 (kệ điểm tựa: "Giới được xem chí thiện, giới vô thượng ở đời, hãy xem con rắn độc, có giới không làm hại")
Bài liên quanNgựa nòi giống tốt: bị thương vẫn không đầu hàngCây sắp cháy, chim khôn bay đi trướcKhối vàng quá nặng: chia nhỏ ra thì nhấc được