🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Bốn tràng hoa trời và cái giá của một lời dối

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Có một thứ cám dỗ rất lạ: người ta không thèm tiền bạc, không thèm địa vị, mà chỉ thèm được người khác tin rằng mình tốt. Được khen là người có đức hạnh, được trọng vọng như một bậc hiền, được đứng trên cao để người ta ngưỡng mộ, cái cảm giác ấy ngọt hơn nhiều món lợi khác. Và để có được nó, có người sẵn sàng nói dối về chính mình.

Chuyện kể rằng, khi đức Phật trú tại Kỳ Viên, các Tỷ-kheo bàn tán về việc Đề-bà-đạt-đa đã dùng lời dối trá gây nên sự ly gián trong Tăng đoàn, rồi sau đó mang bệnh và chịu bao nhiêu đau đớn. Đức Phật bước vào hỏi các Tỷ-kheo đang họp nhau ngồi bàn tán chuyện gì. Sau khi nghe kể lại, Ngài dạy: này các Tỷ-kheo, không phải chỉ bây giờ mà từ xưa kia, ông ta cũng đã là một kẻ nói dối, và không phải chỉ bây giờ mà từ xưa kia, ông ta cũng đã phải chịu khổ đau vì nói dối. Rồi Ngài kể một chuyện đời xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì thành Ba-la-nại, Bồ-tát là một vị thần ở cõi trời Ba Mươi Ba. Bấy giờ, có một cuộc lễ lớn tại Ba-la-nại. Một đám rồng thần và Kim Sí điểu cùng các địa thần đến dự lễ. Và bốn thiên thần từ cõi trời Ba Mươi Ba mỗi vị mang một tràng thiên hoa Kakkàru cũng đến dự lễ. Suốt trong khoảng mười hai do-tuần của thành phố đều sực nức hương thơm của các hoa ấy. Mọi người đều xôn xao, tự hỏi không biết các vị mang các bông hoa ấy là ai.

Các thần nói: họ đang nhìn chúng ta đấy. Rồi họ từ sân điện bay lên và dùng thần lực đứng ngay trên không. Đám đông tụ tập lại, vua cùng các hoàng tử đến hỏi các vị thần ấy từ cõi nào đến. Các thần đáp: chúng ta từ cõi trời Ba Mươi Ba đến, để dự lễ. Vua hỏi: các hoa này là hoa gì thế? Các thần đáp: chúng tên là thiên hoa Kakkàru.

Dân chúng xin: thưa các ngài, ở thế giới thiên thần, các ngài có thể đeo hoa khác. Hãy cho chúng tôi hoa này. Các thần trả lời: các hoa này chỉ xứng với những vị thần có đại lực, còn đối với hạng thấp kém, những kẻ ngu si, tội lỗi trong cõi người thì hoa này không xứng hợp. Nhưng những ai trong cõi người có được những đức hạnh như thế như thế thì những bông hoa này xứng hợp với họ.

Rồi vị trưởng các thần ấy đọc lên bài kệ đầu, đại ý rằng: kẻ nào giữ mình không trộm cắp, miệng lưỡi luôn tránh tật dối lời, đạt nên danh vọng cao vời, giữ tâm yên ổn, xứng đòi hoa đây.

Nghe thế, một vị giáo sĩ hoàng gia tự nghĩ: ta chẳng có một đức tính nào trong các đức tính nói trên, nhưng ta sẽ nói dối để có được những bông hoa này. Được như thế mọi người sẽ tin rằng ta có các tính hạnh ấy. Rồi ông ta nói: tôi có đủ những đức tính ấy. Thế là ông ta được trao hoa để mang.

Rồi ông ta đến xin vị thần thứ hai, vị này đọc bài kệ thứ hai, đại ý rằng: kẻ nào kiếm tiền tài chân thật, tránh gian manh để đạt giàu sang, thú vui quá độ tránh luôn, xứng phần được đóa thiên hương đây này. Giáo sĩ nói: tôi đầy đủ những đức tính ấy. Và thế là ông ta được trao hoa để mang.

Rồi ông đến xin vị thần thứ ba, vị này đọc bài kệ thứ ba, đại ý rằng: kẻ nào chẳng lệch xa mục đích, và lòng tin bất dịch chẳng rời, thức ăn ngon chẳng đoái hoài, chánh chân đòi hỏi hoa trời này đây. Vị giáo sĩ nói: tôi đầy đủ những đức tính ấy. Thế là ông ta được trao hoa để mang.

Rồi ông đến xin vị thần thứ tư, vị này đọc bài kệ thứ tư, đại ý rằng: kẻ nào chẳng phê bình người tốt, dù sau lưng hay trước mặt người, làm tròn việc đúng như lời, xứng đòi phần thưởng hoa trời này đây. Giáo sĩ nói: tôi đầy đủ các đức tính này. Và ông được trao hoa để mang.

Như vậy, các vị thần tặng bốn tràng hoa cho vị giáo sĩ rồi quay về cõi trời. Khi các thần vừa ra đi, giáo sĩ bị một cơn đau khốc liệt tấn công, ở trong đầu như có mũi nhọn đâm và như có đô vật bằng sắt đập vào. Cuồng trí vì đau đớn, ông lăn lộn vật vã và kêu la ầm ĩ. Khi mọi người hỏi: thế này là sao? Ông đáp: tôi tự xưng có những đức hạnh mà tôi vốn không có. Tôi đã nói dối để xin các thần ấy những bông hoa này, hãy gỡ hoa ra khỏi đầu tôi.

Họ liền gỡ hoa ra nhưng không được vì hoa đã gắn chặt như một vành sắt. Thế rồi họ đỡ ông ta lên và đưa ông về nhà. Ông cứ nằm đó mà kêu ầm ĩ suốt bảy ngày. Vua bảo các cận thần: Bà-la-môn ác hạnh kia sắp chết, ta nên làm gì đây? Các quan đáp: tâu Đại vương, chúng ta hãy tổ chức một lễ hội. Các thiên thần sẽ trở lại.

Vua liền tổ chức một lễ hội và các thiên thần ấy trở lại, làm ngập tràn thành phố với hương thơm của các bông hoa kia, họ đứng tại chỗ cũ trong sân chầu. Dân chúng tụ tập và mang Bà-la-môn ác hạnh kia đặt nằm sấp xuống trước các thiên thần. Ông ta van xin các thần: kính lạy các ngài, xin hãy tha mạng cho tôi. Các thần bảo: các bông hoa này không thích hợp với một kẻ độc ác xấu xa. Trong tâm ông đã định lừa dối chúng ta và ông đã phải nhận lấy hậu quả của những lời ông nói dối.

Sau khi quở trách mọi người, các thần gỡ tràng hoa khỏi đầu ông, khuyến dụ mọi người rồi quay về trú xứ riêng của họ.

Khi đức Phật thuyết giảng xong, Ngài nhận diện tiền thân: bấy giờ, Đề-bà-đạt-đa là Bà-la-môn ấy, Ca-diếp là một trong các thiên thần, Mục-kiền-liên là vị thần thứ hai, Xá-lợi-phất là vị thần thứ ba, còn Ta là vị thần trưởng chúng.

Câu chuyện này không chỉ nói về một lời nói dối. Nó nói về cái giá của việc nhận lấy một danh hiệu mà mình không xứng. Bốn tràng hoa trời rất đẹp, thơm ngát cả thành phố, ai cũng ao ước. Nhưng hoa ấy chỉ hợp với người có đức thật. Đeo lên đầu người không có đức, hoa hóa thành vành sắt siết chặt. Cái vòng hoa vốn là phần thưởng bỗng thành hình phạt, chỉ vì người đeo đã nói dối để có được nó.

Trong đời thường, chúng ta cũng hay đội những vòng hoa như vậy. Có người chưa từng làm việc thiện mà thích được gọi là người nhân hậu. Có người chưa từng giữ lời hứa mà thích được tin là người đáng tin. Có người học chưa tới đâu mà thích được khen là hiểu biết. Ban đầu, lời khen ấy nghe rất ngọt. Nhưng sống lâu trong một danh hiệu giả, người ta phải nói dối thêm để giữ nó, đến lúc cái danh siết chặt lấy mình như vành sắt, gỡ không ra.

Cho nên, đức hạnh không phải là thứ để xin hay để mượn. Muốn có hoa thì phải trồng hoa. Muốn được người ta tin là người không trộm cắp, không dối trá, kiếm tiền chân thật và giữ lời hứa, thì phải sống đúng như thế từng ngày. Hoa trời không ban cho kẻ nói dối. Và danh dự thật không bao giờ đến từ một lời tự xưng, mà đến từ cách mình sống khi không có ai nhìn.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 326
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Chương IV Bốn Kệ, truyện số 326 Chuyện Thiên Hoa Kakkāru (Kakkaru-jātaka), trang 752–754
Bài liên quanHoàng hậu bị chim thần bắt đi và bài ca của người nhạc côngCái gì tan rã thì tan rã: bài học bên giường người vợ đã mấtHai con vẹt, một con khỉ và tám ngọn gió đời