Việc nhà mình, nhiều khi lại để người ngoài quyết định. Cưới hỏi, làm nhà, khai trương, sinh con, người ta hay đi hỏi một ông thầy nào đó. Thầy phán một câu ngày xấu, thế là hoãn hết. Đôi bên giận nhau, việc hỏng, tiền mất, mà chẳng ai dám cãi lại một câu, vì sợ thầy nói có nạn. Có khi cái nạn chẳng ở đâu xa. Cái nạn nằm ngay trong một câu nói của người đang ghen tức với mình.
Trong kinh có kể một chuyện như vậy. Ở thôn quê, có một gia đình hỏi cưới cho con trai mình cô con gái một gia đình ở Xá-vệ, và hẹn ngày cưới. Khi đến ngày ấy, người nhà trai hỏi một kẻ tà mạng ngoại đạo thân tín với gia đình: thưa Tôn giả, hôm nay chúng tôi sẽ làm một lễ phù hợp ngày lành, vậy các vì sao có tốt không?
Vị này tức giận, nghĩ bụng: người này không hỏi ta trước, đã quyết định ngày, nay mới hỏi ta. Ta hãy cho nó một bài học. Vị ấy nói: hôm nay, các vì sao không tốt. Chớ nên làm lễ hôm nay. Nếu làm lễ, sẽ có nạn diệt vong lớn.
Những người trong gia đình ở thôn quê tin vị ấy, và không đi rước dâu trong ngày ấy. Trong khi ấy, những người thuộc gia đình nhà gái ở thành thị đã sửa soạn tất cả để làm lễ cưới. Thấy các người kia không đến, họ nói: chính họ quyết định ngày hôm nay, và họ không đến, chúng ta đã phí tổn rất nhiều. Họ là hạng người gì? Chúng ta sẽ gả con gái chúng ta cho một người khác. Rồi họ gả con gái cho một người khác và làm lễ cưới như đã sửa soạn.
Vào ngày sau, đám người thôn quê đi đến và xin rước dâu. Những người ở thành Xá-vệ nói: các ông gia chủ sống ở thôn quê là những người độc ác. Chính các ông đã quyết định ngày, lại khinh thường chúng tôi không đến. Các ông hãy về lại theo con đường các ông đã đến. Chúng tôi đã gả con gái cho người khác rồi. Họ mắng những người kia như vậy. Những người kia cũng mắng lại, rồi cuối cùng đi về theo con đường họ đã đến.
Các Tỷ-kheo biết được toàn bộ câu chuyện, thầm trách kẻ tà mạng ngoại đạo ấy đã làm trở ngại lễ ngày lành của gia đình kia. Đức Phật nghe xong nói: không phải chỉ nay kẻ ấy mới làm trở ngại ngày lành của gia đình kia. Thuở trước, kẻ ấy tức giận họ và cũng làm trở ngại ngày lành. Rồi Ngài kể chuyện quá khứ.
Thuở trước, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, những người dân ở thành phố xin cưới cô con gái ở thôn quê, đã định ngày cưới và hỏi một kẻ tà mạng ngoại đạo, bạn của gia đình: thưa Tôn giả, hôm nay chúng tôi định làm lễ ngày lành. Vậy các vì sao có tốt đẹp không? Người tà mạng ngoại đạo tức giận, nghĩ bụng: những người này đã quyết định ngày theo sở thích của mình, nay mới hỏi ta. Vậy ta sẽ làm trở ngại ngày lành của họ. Kẻ ấy nói: hôm nay các vì sao không tốt. Nếu các ông làm lễ, các ông sẽ gặp nạn diệt vong lớn.
Họ tin kẻ ấy, nên không đi đến. Những người ở thôn quê biết được họ không đến, liền nói với nhau: nay họ đã định ngày, nhưng lại không đến. Họ là hạng người gì đối với chúng ta? Và họ gả con gái cho người khác. Những người ở thành phố đến vào ngày sau và xin đón con dâu. Những người ở thôn quê nói: các ông, những người ở thành phố, là những gia chủ không có liêm sỉ. Chính các ông đã định ngày, nhưng không đón con dâu. Vì các ông không đến, chúng tôi đem gả nó cho người khác rồi. Hai bên cãi nhau. Trong khi họ đang cãi nhau như vậy, một người hiền trí ở thành phố đi đến thôn quê vì một công việc gì đó, nghe kể lại câu chuyện ấy, liền nói: có nghĩa lý gì là các vì sao? Được người con gái đâu có phải nhờ các vì sao? Rồi người hiền trí đọc bài kệ: chờ đợi các vì sao, kẻ ngu hỏng điều lành, điều lành chiếu điều lành, sao trời làm được gì? Các người ở thành phố cãi lộn xong, không rước dâu được, đành ra về.
Đức Phật kết lại: thời ấy, kẻ tà mạng ngoại đạo là kẻ tà mạng ngoại đạo hôm nay, các gia đình ấy là một. Người hiền trí nói kệ là Ta vậy.
Chuyện này có hai lỗi, mà cả hai đều đáng nhớ. Lỗi thứ nhất là ở kẻ được hỏi. Ông ta không phải vì thương gia đình ấy mà phán ngày xấu. Ông ta phán ngày xấu vì tức giận, vì người ta quyết định ngày mà không hỏi ông ta trước. Một câu nói ra từ lòng ghen tức, mà làm hỏng cả một đám cưới. Đời nay cũng vậy. Có những người mình hỏi ý kiến, họ không trả lời theo đúng sai của việc, mà trả lời theo cái tôi của họ. Mình không hỏi trước thì họ giận. Mình làm khác ý họ thì họ dọa. Nghe những người như vậy, việc nhà mình hỏng lúc nào không hay.
Lỗi thứ hai là ở gia đình ấy. Họ đã định ngày, đã hẹn nhau, đã sửa soạn xong. Chỉ vì một câu nói của người ngoài mà bỏ hết. Họ tin lời dọa hơn tin vào việc mình đã chuẩn bị. Họ sợ một cái nạn chưa thấy, mà để mất một cái duyên đã thấy ngay trước mắt. Đến khi mất rồi, hai bên đổ lỗi cho nhau, cãi nhau, mà không ai chịu nhìn lại rằng chính mình đã trao quyết định của nhà mình vào tay người khác.
Người hiền trí trong chuyện nói một câu rất đáng ghi nhớ: được người con gái đâu có phải nhờ các vì sao? Việc lành thì ngày nào làm cũng lành. Bài kệ Ngài đọc cũng nói như vậy: chờ đợi các vì sao, kẻ ngu hỏng điều lành. Điều lành chiếu điều lành, sao trời làm được gì? Nghĩa là việc tốt tự nó đã sáng. Không cần đợi sao tốt nó mới sáng. Cứ chờ sao, cứ hỏi thầy, cứ sợ ngày xấu, thì việc tốt trước mắt cũng hỏng.
Cho nên việc nhà mình, mình phải là người quyết định. Hỏi ý kiến người khác là tốt, nhưng chỉ nên hỏi người có lòng ngay, người muốn việc mình thành. Còn người hay ghen tức, hay dọa dẫm, hay bắt người khác phải theo ý mình, thì lời của họ không nên nghe. Và một khi đã hẹn nhau, đã chuẩn bị xong, đã thấy việc ấy là việc lành, thì cứ làm. Ngày lành không nằm trên trời. Ngày lành nằm ở chỗ hai bên thành tâm với nhau, làm việc cho đàng hoàng, sống với nhau cho tử tế. Được như vậy thì ngày nào cũng là ngày lành.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư