Có những người giàu đến mức người khác phải ngước nhìn, vậy mà sống khổ hơn cả người nghèo. Người nghèo không có tiền mua bánh, đành chịu. Người giàu có tiền mua cả tiệm bánh, vậy mà cũng không dám ăn một cái bánh. Nghe thì vô lý, nhưng đời có những người như vậy thật. Họ giữ của chặt đến mức chính mình cũng không được hưởng của của mình.
Ngày xưa, không xa thành Vương Xá bao nhiêu, có một thị trấn tên là Sakkhara. Tại đó, có một vị triệu phú tên là Maccharikosiyo, có tài sản đến tám trăm triệu đồng tiền. Ông hà tiện đến nỗi một giọt dầu lấy từ ngọn cỏ kusa cũng không cho ai, cũng không tự mình dùng. Tài sản của ông không đem lại lợi ích nào cho vợ con, cha mẹ, Sa-môn, Bà-la-môn. Gia sản ấy nằm yên như vậy, không ai thọ hưởng, như hồ nước có quỷ La-sát chiếm cứ.
Một hôm, ông đi chầu vua trở về, thấy một người nông dân đói bụng đang ăn bánh chiên nhồi bột chua. Ngay lúc ấy, ông khởi lên thèm khát. Vừa đi về nhà, ông vừa nghĩ: nếu ta nói ta muốn ăn bánh chiên, thì sẽ có nhiều người muốn ăn với ta. Như vậy sẽ tốn cho ta nhiều gạo, bơ chín, đường. Vì vậy, ta sẽ không nói với ai gì hết. Về nhà, ông dằn ép thèm muốn đến nỗi sắc da trở thành vàng, mạch máu nổi lên trên thân, cuối cùng không chịu được nữa, nằm co ro trên giường.
Vợ ông hỏi han mãi, ông mới nuốt nước miếng thú thật: ta muốn ăn bánh chiên trong chảo. Người vợ nói: ý muốn ấy có gì đâu mà ông không nói! Tôi sẽ làm bánh đủ dọn cho toàn thể dân chúng ở thị trấn. Ông gạt đi: sao lại cho chúng? Vợ hạ dần xuống: làm cho người cùng đường, cho người trong nhà, cho con cái, cho hai vợ chồng, cuối cùng chỉ còn một mình ông ăn. Ông vẫn chưa chịu, dặn vợ nói khẽ, chỉ lấy gạo tấm, cái lò và cái chảo, với một ít sữa, bơ chín, mật, đường cục, đem lên sàn nhà lớn tầng lầu thứ bảy mà chiên. Tại đấy, ông sẽ ngồi ăn một mình không bị ai quấy rầy.
Người vợ vâng lời, đem đồ cần dùng leo lên lầu, bảo các nô tỳ đi chỗ khác, mời vị triệu phú lên. Ông leo lên, gài chốt các cửa, đến sàn lớn lầu thứ bảy, đóng cửa lại và ngồi xuống. Người vợ đốt lửa nhen lò, đặt chảo lên và bắt đầu chiên bánh. Ăn một cái bánh mà phải trốn lên lầu bảy, đóng hết cửa lại, như đi ăn trộm.
Lúc ấy, bậc Đạo Sư bảo Trưởng lão Đại Mục-kiền-liên: này Mục-kiền-liên, có người triệu phú hà tiện ở thị trấn Sakkhara, muốn ăn bánh chiên trong chảo mà sợ người khác thấy, nên cho làm bánh trên tầng lầu bảy. Ông hãy đến đó, nhiếp phục triệu phú ấy, rồi dùng thần lực đem cả hai vợ chồng và tất cả bánh, sữa, bơ chín, mật, đường cục về Kỳ Viên. Hôm nay, Ta cùng năm trăm Tỷ-kheo sẽ dùng bữa với bánh ấy tại Kỳ Viên.
Trưởng lão vâng lời, với thần thông lực đi đến thị trấn ấy, đứng giữa hư không trước cửa sổ căn lầu triệu phú, y áo sáng rực như tượng bằng châu báu. Ông triệu phú tức giận nói: này Sa-môn, đứng giữa hư không, ông đâu có được gì? Trưởng lão bèn đi kinh hành qua lại giữa hư không, rồi ngồi kiết-già giữa hư không, rồi phun khói ra cho đến khi cả lâu đài tràn đầy khói, mắt vị triệu phú cay như bị kim châm. Ông nói gì, ngài cũng làm được, mà vẫn không đi.
Vì sợ nhà cháy, ông nghĩ: Sa-môn này gan lì quá, không được gì cũng không đi. Thôi, cho nó một cái bánh. Ông bảo vợ chiên một cái bánh nhỏ xíu cho Sa-môn ấy, rồi tống nó đi. Người vợ lấy một ít bột bỏ vào chảo. Bột phồng to thành cái bánh thật lớn, đầy cả miệng chảo. Ông tự tay lấy bột chiên thử, bánh lại càng to hơn. Ông nản chí, bảo vợ: cho người này một cái bánh. Khi bà lấy một cái bánh từ giỏ, tất cả bánh đều dính chùm với nhau, không tách rời ra được. Cả hai cầm cả đống bánh kéo ra, mà không tách được, đành phải cho hết bánh. Trưởng lão Mục-kiền-liên đem cả hai vợ chồng và bánh về Kỳ Viên, dâng lên Đức Phật và năm trăm Tỷ-kheo cùng dùng.
Sau đó, Đế Thích hóa thành hình dáng giống hệt triệu phú Illisa, bố thí hết tài sản của ông cho dân chúng. Illisa trở về, thấy nhà cửa trống không, đi kiện lên vua, nhưng vợ con, người làm đều nhận Đế Thích làm chủ, vì hai người giống nhau như đúc, đến nỗi người thợ hớt tóc cũng không phân biệt được. Người thợ hớt tóc ấy, tiền thân của Bồ-tát, đọc bài kệ: cả hai què và còm, cả hai đều lé mắt, cả hai có nốt ruồi, ta không biết ai là Illisa.
Đế Thích hiện nguyên hình, dạy Illisa: tài sản này là của ta, không phải của ngươi, vì ta là cha ngươi. Trọn đời ta nhờ bố thí nên được sinh là Đế Thích. Ngươi đã cắt đứt truyền thống của ta, không bố thí, không giữ giới, chỉ lo tích lũy tài sản. Ngươi không hưởng thọ tài sản ấy. Người khác cũng không được hưởng. Tài sản ngươi đứng như cái hồ bị quỷ La-sát chiếm cứ ở đó, không ai có thể uống cho đã khát. Illisa hoảng hốt xin hứa từ nay sẽ bố thí. Đế Thích nhận lời, thuyết pháp rồi đi về. Còn Illisa sau đó chuyên tâm bố thí, và được sinh lên thiên giới.
Câu chuyện này nghe thì buồn cười, mà ngẫm thì buồn thật. Một người có tám trăm triệu, vậy mà thèm một cái bánh cũng không dám nói. Sợ tốn gạo, tốn bơ, tốn đường. Sợ người khác ăn cùng. Cuối cùng phải trốn lên lầu bảy, đóng hết cửa lại, mới dám ăn. Của cải nhiều như vậy, mà không mua được một bữa ăn ngon lành, thong thả.
Người ta hay nghĩ keo kiệt là giữ được nhiều. Nhưng chuyện này cho thấy điều ngược lại. Người keo kiệt không giữ được gì cả. Của cải nằm yên đó, không ai được hưởng, kể cả chính ông ta. Đến lúc Đế Thích mang đi bố thí hết, ông ta mới biết mình chưa bao giờ thật sự có nó. Có mà không dùng được, thì có khác gì không có? Cái bánh càng chiên càng to, càng dính chùm không tách ra được, lòng tham cũng vậy. Ban đầu chỉ là một miếng bột nhỏ, một cái thèm nhỏ. Càng dằn ép, càng giấu giếm, nó càng phồng to lên, dính chùm lại, đến lúc muốn cho đi một chút cũng không tách ra được nữa.
Ngày nay, có người không giàu đến tám trăm triệu, nhưng cũng sống như ông triệu phú này. Có tiền mà không dám tiêu cho mình một bữa ngon. Có áo đẹp mà không dám mặc, có lời thương mà không dám nói, để dành mãi đến lúc không dùng được nữa. Tiền bạc, của cải, sinh ra là để dùng. Dùng cho mình, cho người thân, cho người cần. Dùng đúng chỗ thì nó là phước. Giữ khư khư không dùng thì nó là gánh nặng, như cái hồ bị quỷ La-sát chiếm cứ, nước đầy mà không ai uống được. Hôm nay, nếu có điều gì mình thích mà cứ chần chừ mãi vì sợ tốn, sợ phí, xin hãy nhớ ông triệu phú trên lầu bảy. Ăn một cái bánh cho ngon lành, mua cho cha mẹ một món ngon, giúp người khó khăn một chút. Đừng đợi đến lúc của mình bị mang đi bố thí giùm, mới tiếc mình chưa bao giờ được ăn một cái bánh cho trọn vẹn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư