🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Hiền giả cái cuốc: thắng mình mới là thắng thật

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Ai cũng có một "cái cuốc" của mình. Có người là cái điện thoại, đi đâu cũng cầm, ngồi đâu cũng lướt, nói bỏ mà không bỏ được. Có người là một thói quen nhỏ, một món đồ cũ, một người cũ, một chuyện cũ. Nhỏ thôi, chẳng đáng gì, vậy mà nó giữ chân mình lại, không cho mình đi tới.

Ngày xưa, Bồ-tát sanh ra trong gia đình một người làm vườn ở Ba-la-nại. Lớn lên, ngài được gọi là bậc Hiền trí Cái Cuốc. Với cái cuốc, ngài dọn sạch khoảng đất, tự mình gieo trồng rau, bí, bầu, dưa leo và các thứ rau khác để bán mà sinh sống một cách khó khăn. Ngoại trừ cái cuốc này ra, ngài không có một tài sản gì khác.

Một hôm, ngài suy nghĩ: "Ta sống trong gia đình làm gì? Hãy xin đi xuất gia." Ngài cất cái cuốc vào một chỗ kín, rồi xuất gia làm vị tiên nhân du sĩ. Nhưng rồi ngài lại nhớ đến cái cuốc. Không thể chặt đứt lòng tham vì cái cuốc sứt mẻ ấy, ngài từ bỏ đời xuất gia, trở về. Lần thứ hai, lần thứ ba, cho đến lần thứ sáu, cứ cất cuốc đi tu rồi lại nhớ cuốc mà hoàn tục.

Đến lần thứ bảy, ngài suy nghĩ: "Chỉ vì cái cuốc sứt mẻ này, ta tiếp tục từ bỏ xuất gia. Nay ta sẽ quăng nó vào con sông lớn rồi sẽ xuất gia!" Ngài đi đến bờ sông, lại nghĩ: "Nếu thấy được nơi cái cuốc bị rơi, ta có thể đi đến đó và vớt nó lên được." Nghĩ vậy, ngài cầm cán cuốc quay tròn trên đầu ba lần, nhắm mắt lại, quăng cái cuốc vào giữa dòng sông, rồi rống lên tiếng rống sư tử ba lần: "Ta đã chiến thắng! Ta đã chiến thắng!"

Lúc bấy giờ, vua Ba-la-nại vừa dẹp xong loạn ở biên giới trở về, đang tắm trong con sông ấy. Vua nghe tiếng ngài la lớn, liền nghĩ: "Người này nói ta đã chiến thắng. Nó đã chiến thắng ai vậy? Ta hãy gọi nó." Khi ngài đến, vua hỏi: "Này bạn, ta vừa thắng trận ở chiến trường trở về. Còn bạn chiến thắng ai vậy?"

Ngài thưa: "Thưa Đại vương, một ngàn hay một trăm ngàn chiến trận được Đại vương chiến thắng đều vô ích, nếu Đại vương không tự mình chiến thắng các phiền não. Chính do chiến thắng tham dục trong nội tâm, ta đã chiến thắng các phiền não."

Trong khi nói vậy, ngài nhìn con sông lớn, khởi lên thiền quán với đối tượng về nước, đắc thiền chứng, ngồi trên hư không thuyết pháp cho vua, và đọc bài kệ: "Chiến thắng ấy không tốt, / Nếu chiến thắng rồi bại. / Chiến thắng thật tốt lành / Là chiến thắng nội tâm."

Nhà vua nghe thuyết pháp, các phiền não được đoạn tận, lòng tham đối với vương vị cũng tiêu diệt. Vua nói ý muốn xuất gia và cùng đi với ngài. Toàn bộ quần chúng hội họp tại chỗ ấy, tất cả đều cùng đi. Dân chúng trong thành nghe vua mình hướng về xuất gia, cũng xin đi theo. Hội chúng dài đến mười hai dặm cùng đi vào Hy-mã-lạp Sơn.

Chuyện này Phật kể nhân việc Trưởng lão Cittahattha Sariputta sáu lần hoàn tục, sáu lần xuất gia, đến lần thứ bảy mới chứng quả A-la-hán. Phật dạy: tâm của hạng phàm phu là nhẹ dạ, khó điều phục, hay dính chặt. Một khi đã dính chặt thì không thể thoát ly mau lẹ. Nhưng một khi tâm được điều phục, thì nó đem lại an lạc. Như lời Pháp Cú: "Khó nắm giữ, khinh động, / Theo các dục quay cuồng. / Lành thay, điều phục tâm, / Tâm điều, an lạc đến."

Nhìn lại mình, cái cuốc sứt của ngài Hiền trí có gì ghê gớm đâu. Một cái cuốc cũ, sứt mẻ, đáng giá bao nhiêu mà khiến một bậc hiền trí sáu lần bỏ dở đường tu. Vậy mà nó làm được, vì lòng tham không đo bằng giá trị của món đồ. Nó đo bằng chỗ mình dính vào. Món đồ càng nhỏ, mình càng tưởng mình làm chủ được nó, thì nó càng giữ mình chặt.

Người ta hay tưởng chiến thắng là thắng người khác, thắng đối thủ, thắng hoàn cảnh. Nhưng có những trận thắng xong rồi mình vẫn thua, vì trong lòng mình vẫn còn nguyên nỗi tham, nỗi giận, nỗi sợ. Thắng ở ngoài mà thua ở trong, thì cái thắng ấy chẳng bền. Hôm nay thắng người ta một câu, ngày mai lại thua chính mình một lần nữa.

Còn chiến thắng nội tâm thì khác. Nó không có tiếng vỗ tay, không có ai khen, chỉ có mình biết mình. Quăng được cái cuốc của mình xuống sông, nhắm mắt lại, không nhìn xem nó rơi ở đâu để còn vớt lên được, đó mới là chiến thắng thật. Vì từ lúc ấy, mình mới thật sự tự do.

Mỗi người hãy tự hỏi: cái cuốc của mình là gì. Tìm ra nó đã là một nửa chiến thắng. Còn một nửa, là dám quăng nó đi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 480
Nguồn
• Chuyện Hiền Giả Cái Cuốc (Tiền Thân Kuddàla, số 70) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 180–183 (kệ điểm tựa tr. 181–182)
Bài liên quanCây đứng một mình thì gió quật ngã, rừng đứng chung thì cònCậu bé bảy tuổi hỏi: hạnh phúc đi cửa nào?Con nai núi mê tiếng gọi bạn, quên đường về