🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Đang chạy trốn mà vẫn quay xe lại vì một tổ chim

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những lúc người ta đang thua, đang chạy trốn, chỉ mong giữ được mạng mình và giữ được ngôi vị của mình. Lúc ấy, ai còn nghĩ đến kẻ yếu hơn mình? Vậy mà có một người, ngay giữa lúc chạy trốn, vẫn quay xe lại chỉ vì một tổ chim.

Thuở xưa, có một chàng trai tên là Ma-gha. Chàng cùng ba mươi ba người bạn làm một việc rất giản dị: xây một phòng họp cho dân làng. Họ sắp ghế dài, đặt ghè nước, nấu cháo cơm cho người qua lại, xây tường, rải cát, trồng một dãy cây cọ dừa.

Trong nhà chàng có bốn người vợ. Nàng Thiện Pháp tự mình đi tìm thợ mộc, hối lộ để được góp phần chính vào việc làm phòng họp. Nàng Tâm Trí xây một công viên, trồng đủ các loại hoa trái. Nàng Hoan Hỷ đào một hồ nước đẹp, đầy hoa sen năm sắc. Còn nàng Thiện Sanh không làm gì cả.

Ma-gha giữ bảy điều thệ nguyện suốt đời: hầu hạ mẹ, hầu hạ cha, kính trọng anh cả, nói lời chân thật, không nói lời ác, không nói lời vu cáo, nhiếp phục xan tham, và chế ngự phẫn nộ. Bài kệ trong truyện tóm lại: người nuôi dưỡng mẹ cha, kính bậc trưởng gia đình, nói từ hòa ái ngữ, từ bỏ lời vu cáo, nhiếp xan tham, nói thật, phẫn nộ được chế ngự, chư thiên cõi Ba Mươi Ba gọi là bậc chân nhân.

Nhờ sống như vậy, khi mạng chung, Ma-gha được sanh làm Thiên chủ Đế-thích ở cõi trời Ba Mươi Ba. Nhưng các thần a-tu-la cũng sống chung ở đó. Đế-thích nghĩ: vương quốc mà phải ở chung với kẻ khác thì còn gì vui. Ngài cho các a-tu-la uống nước chư thiên, khi chúng say, ngài nắm chân chúng ném xuống vực núi Tu-di.

Các a-tu-la tỉnh rượu, thấy cây bông kèn nở hoa thì biết đây không phải cõi trời của mình. Chúng tức giận leo lên sườn núi như kiến leo cột, tiến đánh Đế-thích để lấy lại thành chư thiên. Đế-thích ra giao tranh, bị đánh bại, phải chạy trốn trên cỗ xe Vejayanta dài một trăm năm mươi do-tuần, chạy trên những đầu ngọn sóng biển phía Nam.

Cỗ xe chạy lướt trên mặt biển, đi đến rừng cây bông lụa. Trên đường đi, rừng cây bị chặt đứt như những cây cọ dừa và rơi xuống biển. Các chim Kim Sí bay quanh trên mặt biển kêu gào lớn tiếng. Đế-thích hỏi người đánh xe Mãtali: tiếng kêu gì vậy? Nó kêu thật bi thương!

Mãtali đáp: vì rừng cây bông lụa rơi xuống, do tốc độ cỗ xe của ngài nghiền nát, các chim Kim Sí sợ chết, đồng thanh kêu gào như vậy.

Đế-thích nói: Mãtali thân mến, chớ làm chúng mệt mỏi vì chúng ta. Chúng ta không vì chủ quyền thiên giới mà sát sanh. Vì lợi ích của chúng, ta sẽ từ bỏ mạng sống và nộp mình cho loài a-tu-la. Hãy quay xe lại đi!

Rồi ngài đọc bài kệ: hãy để tổ chim con, hỡi này Mãtali! Trong rừng Simbali, tránh miệng ác chủ tể, ta sẵn sàng nộp mạng, cho các a-tu-la, chớ để các chim này, bị xé nát khỏi tổ.

Mãtali nghe lời, quay xe lại đi về hướng thiên giới bằng con đường khác. Các thần a-tu-la thấy Đế-thích quay xe lại, tự nghĩ: chắc chắn các Đế-thích từ những thế giới khác đến, được sức mạnh tiếp viện nên mới quay xe lại. Bị dao động vì sợ chết, chúng liền chạy trốn vào lâu đài a-tu-la. Đế-thích trở về thành chư thiên trong vinh quang.

Câu chuyện này lạ ở một chỗ: Đế-thích thắng không phải vì mạnh hơn, mà vì quay xe lại. Nếu ngài cứ chạy tiếp, nghiền nát rừng cây và tổ chim, ngài có thể thoát thân, nhưng ngài sẽ là một vị vua đã giết kẻ yếu để giữ ngôi. Ngài chọn quay lại, sẵn sàng nộp mạng, và chính cái quay lại ấy làm kẻ thù sợ hãi bỏ chạy.

Người ta thường nghĩ quyền lực là giữ được ngôi bằng mọi giá. Truyện này nói ngược lại: quyền lực thật là dám mất ngôi để khỏi làm hại kẻ yếu. Ma-gha không trở thành Đế-thích nhờ tranh giành. Ngài trở thành Đế-thích nhờ bảy điều thệ nguyện rất đời thường: nuôi cha mẹ, kính người lớn, nói lời hiền, không vu cáo, không tham, không giận.

Bảy điều ấy không có gì lớn lao. Ai cũng có thể làm được mỗi ngày. Nhưng làm được mỗi ngày, không gián đoạn, thì đến lúc nguy cấp, người ta mới có đủ sức mà quay xe lại. Đế-thích quay xe được vì cả đời ngài đã quen dừng lại trước sự sống của kẻ khác.

Ngày nay, mình cũng có những cỗ xe đang chạy rất nhanh: công việc, tiền bạc, danh tiếng. Trên đường chạy, có khi mình cũng nghe tiếng kêu của những tổ chim nhỏ: một người thân đang mệt, một đứa trẻ đang sợ, một người làm cùng đang kiệt sức. Mình có dừng lại không, hay mình cứ chạy tiếp vì sợ mất ngôi của mình?

Quay xe lại không có nghĩa là bỏ cuộc. Quay xe lại là chọn một con đường khác, con đường không nghiền nát ai. Và lạ thay, nhiều khi chính cái quay lại ấy lại mở ra chiến thắng, như Đế-thích đã thắng mà không cần đánh thêm một trận nào nữa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Tiền Thân Kulavaka, số 31 — Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021) — Chuyện Tiền Thân, Chương I (1–150), tr. 87–89 (kệ điểm tựa tr. 88: "Hãy để tổ chim con, hỡi này Mãtali!... Ta sẵn sàng nộp mạng, cho các a-tu-la, chớ để các chim này, bị xé nát khỏi tổ")
Bài liên quanCon chó rừng chui vào xác voi, ăn no rồi không ra đượcMiếng cỏ tẩm mật: một lần nếm ngọt, cả đời bị dắt điĐàn chim cút nhấc lưới: hòa hợp thì thoát, cãi nhau thì mắc