🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Miếng cỏ tẩm mật: một lần nếm ngọt, cả đời bị dắt đi

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có một thứ bẫy không cần dây, không cần lưới. Chỉ cần một miếng ngon.

Buổi trưa, anh thợ hồ đi làm về, ghé quán ven đường. Quán mới mở, chủ quán niềm nở, bưng ra một đĩa thịt kho tàu nóng hổi, bảo ăn thử, không lấy tiền. Anh ăn một miếng, thấy ngon. Hôm sau lại ghé. Hôm sau nữa, chủ quán bảo: Anh ăn quen rồi, ký sổ đi, cuối tháng trả một lần. Cuối tháng, tờ giấy ký dài hơn cả tháng lương. Anh không còn ăn vì ngon nữa. Anh ăn vì nợ.

Chuyện đời là vậy. Cái ngọt ban đầu thường rẻ. Cái giá phải trả thì đến sau.

Ngày xưa, có một vị thầy tu trẻ tên là Tissa. Thầy xuất gia khi còn rất trẻ, giữ giới nghiêm, đi khất thực từng nhà, được mọi người kính trọng. Cha mẹ thầy ở quê thì nhớ con. Vào một ngày hội lớn, bà mẹ lấy đồ trang sức ngày xưa con hay đeo, ôm vào ngực mà khóc. Bà nói: Con mình ngày hội nào cũng đeo những thứ này. Giờ nó ở đâu, ăn gì, ngủ đâu?

Một người đàn bà khôn khéo nghe được, liền thưa: Bà cứ giao hết cho con. Con sẽ đưa con trai bà về.

Bà mẹ mừng quá, đưa tiền, đưa người hầu, tiễn người ấy đi. Người đàn bà đến thành phố nơi thầy Tissa khất thực, thuê nhà ngay trên con đường thầy vẫn đi. Ngày nào thầy đi qua, nàng cũng bưng bát, mời thầy vào nhà, dọn những món ngon nhất. Thầy ăn một lần, thấy ngon. Ăn hai lần, thấy quen. Đến lần thứ ba, nàng giả đau, nằm trong phòng, nhờ thầy vào thăm. Thầy bước vào. Thế là xong.

Nàng kể hết sự thật: nàng được mẹ thầy thuê đến để đưa thầy về. Thầy đã quen vị ngon, đã bước qua giới mình giữ, không còn đường quay lại. Nàng đưa thầy lên xe, về quê. Các thầy khác nghe chuyện, bàn tán trong pháp đường. Đức Phật nghe được, bảo: Không phải chỉ bây giờ thầy ấy mới bị trói vì tham vị ngon. Thuở trước, thầy ấy cũng từng như vậy.

Rồi Phật kể chuyện xưa.

Thuở ấy, ở thành Ba-la-nại, có một người giữ vườn tên là Sanjaya. Trong vườn có một con nai gió. Nó chỉ sống trong rừng, sợ người lắm. Hễ thấy bóng người là nó chạy mất. Một hôm, vua đi qua vườn, hỏi người giữ vườn có thấy gì lạ không. Người giữ vườn thưa: Chỉ có một con nai gió hay đi qua lại. Vua hỏi: Có bắt được nó không? Người giữ vườn đáp: Nếu được một chút mật ong, tôi có thể dắt nó vào tận trong cung.

Vua cho mật. Người giữ vườn bôi mật lên cỏ, đặt ở chỗ con nai hay đi, rồi núp đi. Con nai đến, ăn cỏ có mật. Ngon quá. Nó không đi chỗ khác nữa. Ngày nào nó cũng đến đúng chỗ ấy. Người giữ vườn dần dần xuất hiện. Lúc đầu, con nai thấy người thì chạy. Nhưng thấy mãi, nó quen. Rồi nó dám ăn cỏ ngay trong tay người giữ vườn.

Được lòng tin của con nai rồi, người giữ vườn rải cỏ tẩm mật thành một đường dài, từ vườn vào tận trong cung. Con nai vừa đi vừa ăn, không hay biết gì. Đến khi nó ngẩng lên, cửa cung đã đóng. Nó hoảng sợ, chạy qua chạy lại. Vua từ trên lầu đi xuống, nhìn con nai, thở dài.

Vua nói: Con nai này cả đời không dám đến chỗ có người. Vậy mà chỉ vì tham vị ngọt, nó đã đi vào tận trong cung, vào chỗ chết. Trên đời này, không có gì hại người bằng lòng tham vị.

Rồi vua đọc lên một bài kệ, ý là: không gì ác hại bằng lòng tham vị ngon. Người giữ vườn nhờ vị ngọt mà dắt được cả con nai chỉ quen sống trong rừng sâu. Vua nói xong, mở cửa, thả con nai về rừng.

Đức Phật kết lại: Người giữ vườn ngày ấy chính là người đàn bà kia. Con nai gió chính là thầy Tissa. Còn vị vua đã thả con nai, chính là Phật.

Nghe xong, ta mới thấy câu chuyện không phải chuyện con nai. Câu chuyện là chuyện của mình.

Ai trong chúng ta cũng có một khu rừng của riêng mình. Đó là những giới hạn mình đặt ra: không nợ nần, không sa đà, không làm điều mình biết là sai. Ban đầu, ta giữ rất chặt. Nhưng rồi có một miếng cỏ tẩm mật xuất hiện. Nó có thể là một món ăn ngon, một lời khen ngọt, một lần thử cho biết, một món hời không tốn tiền. Nó nhỏ lắm. Nó không giống cái bẫy. Nó giống một món quà.

Người ta không ngã vì một lần ăn ngon. Người ta ngã vì ăn quen rồi, không dứt ra được. Con nai không chết vì một cọng cỏ tẩm mật. Nó chết dần vì ngày nào cũng quay lại chỗ ấy, cho đến khi người ta dắt nó đi đâu nó cũng đi theo.

Cho nên, muốn giữ mình, đừng đợi đến lúc cửa cung đã đóng mới giật mình. Hãy để ý ngay từ miếng cỏ đầu tiên. Hễ thấy mình bắt đầu quen một thứ ngọt mà mình biết là không nên, hãy dừng lại ở đó. Dừng sớm thì còn đường về rừng. Dừng muộn thì phải có người mở cửa thả ra, mà chưa chắc đã có ai mở.

Câu chuyện còn dạy một điều nữa: kẻ dắt ta đi không cần mạnh. Chỉ cần kiên nhẫn. Mỗi ngày một ít mật. Mỗi ngày một ít quen. Đến lúc ta nhận ra, mình đã đi xa khỏi rừng của mình từ lâu rồi.

Vậy nên, lần tới khi có ai bưng đến cho ta một miếng ngon không rõ vì sao lại ngon đến thế, hãy hỏi một câu: miếng này đưa ta đi đâu? Nếu câu trả lời là đi xa khỏi con đường mình đã chọn, thì dù ngọt mấy, cũng đừng ăn miếng thứ hai.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Con Nai Gió (Tiền Thân Vàtamiga, số 14) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 52–54 (kệ điểm tựa tr. 54)
Bài liên quanĐàn chim cút nhấc lưới: hòa hợp thì thoát, cãi nhau thì mắcChim non không bay được, lửa vẫn phải lui: sức mạnh của lời chân thậtĐuổi ruồi bằng chày: thương mà dại thì thành hại