🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Cho đi mà không kể công

Từ bi – bố thí · 7 phút đọc

Chiều cuối tuần, bà Tư xách một túi gạo nhỏ sang nhà bên cạnh. Nhà ấy có đứa con vừa mất việc, mấy hôm nay cơm cháo qua ngày. Bà để túi gạo ở bậc cửa, gõ cửa rồi quay về, không đợi người ta mở cửa, không nói một lời cảm ơn nào cho mình. Hôm sau gặp nhau ngoài ngõ, bà chỉ cười như không có chuyện gì. Người hàng xóm thì cứ áy náy mãi, muốn trả ơn mà không biết trả bằng cách nào.

Cho đi kiểu ấy, nhẹ như không. Mà chính cái nhẹ ấy mới khó. Thường thì ta cho đi rồi lại nhớ. Nhớ mình đã cho bao nhiêu, nhớ người ta có biết ơn mình không, nhớ lần sau họ có đáp lại không. Cái nhớ đó làm cho việc tốt nặng trĩu. Cho một lần, kể mười lần. Giúp một lần, nhắc mười lần. Lâu dần, người nhận thấy ngột ngạt, người cho thấy mệt mỏi. Việc thiện ban đầu đẹp đẽ, cuối cùng thành gánh nặng cho cả hai bên.

Sách Phật Học Tinh Hoa của Nguyễn Duy Cần có ghi lại sáu hạnh tu của người học đạo, gọi là Lục độ. Trong đó có câu: “Lục độ là bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí huệ.” Bố thí đứng đầu tiên. Không phải ngẫu nhiên mà bố thí được đặt lên trước. Vì muốn tu được những hạnh khác, trước hết phải mở được bàn tay mình ra. Bàn tay nắm chặt thì không cầm thêm được gì, mà cũng không cho được gì.

Sách còn nói rõ hơn ở một chỗ khác: hạnh đầu tiên của người tu theo hạnh Bồ Tát là “Bố Thí Ba La Mật”. Ba la mật nghĩa là đi đến bờ bên kia, là làm cho trọn vẹn, không vướng mắc. Cho mà còn tính toán thiệt hơn thì chưa phải là bố thí ba la mật. Cho mà còn đợi người ta biết ơn thì cái cho ấy vẫn còn buộc vào cái tôi của mình. Cho thật sự là cho xong rồi thôi, lòng nhẹ như chưa từng cho.

Nói vậy không có nghĩa là cho bừa, cho dại. Cho cũng cần có mắt sáng. Cho đúng người, đúng lúc, đúng thứ người ta cần thì một đồng cũng quý. Cho sai lúc, sai cách thì mười đồng cũng thành thừa. Có người nghèo tiền nhưng giàu lòng tự trọng, mình cho kiểu ban phát thì họ tổn thương. Có người đang cần một lời động viên hơn là một món tiền, mình cứ dúi tiền vào tay họ thì chẳng khác nào nói rằng mình không hiểu họ. Cho đi mà không kể công đã khó, cho đi mà còn khéo léo, tinh tế thì càng khó hơn.

Trong đời thường, bố thí không chỉ là tiền bạc. Một người mẹ nhường phần ngon cho con, không kể. Một người anh nhường cơ hội cho em, không kể. Một người hàng xóm trông giúp đứa trẻ khi mẹ nó đi làm về muộn, không kể. Những cái cho ấy không lên báo, không ai khen, nhưng chính chúng giữ cho xóm làng ấm áp. Xã hội không chỉ sống nhờ những khoản từ thiện lớn, mà sống nhờ hàng nghìn cái cho nhỏ không tên như vậy mỗi ngày.

Cũng có một kiểu cho khác, ít ai để ý: cho người khác cơ hội được cho. Có người muốn giúp mà ngại, mình tạo dịp cho họ cùng góp một tay. Có người muốn làm việc thiện mà chưa biết bắt đầu từ đâu, mình rủ họ đi cùng. Cái cho này nhân lên gấp bội, vì một người cho sẽ kéo theo nhiều người cho. Lòng tốt cũng như ngọn lửa, càng chia ra thì càng sáng, không mất đi đâu cả.

Ngược lại, có một thứ làm hao mòn việc thiện nhanh nhất: kể công. Kể công không chỉ làm người nghe khó chịu, mà còn làm chính mình nghèo đi. Vì mỗi lần kể là một lần mình tự nhắc rằng mình đã mất một thứ gì đó, mình đang chờ được đền đáp. Lòng cứ thế mà chật lại. Người cho đi mà không kể công thì lòng rộng ra mỗi ngày. Người hay kể công thì lòng hẹp lại mỗi ngày, dù của cải có nhiều lên.

Muốn tập cho mà không kể công, có thể bắt đầu từ việc nhỏ nhất. Hôm nay giúp ai đó một việc, rồi cố ý không kể với ai, kể cả với chính mình trong đầu. Giúp xong thì thôi, quay sang việc khác. Ban đầu sẽ thấy ngứa ngáy, muốn nói ra lắm. Nhưng qua vài lần, sẽ thấy một niềm vui lạ: vui vì việc đã xong, vui vì người ta đã nhẹ nhõm, không cần ai biết đến mình. Niềm vui ấy bền hơn lời khen nhiều.

Bà Tư xách túi gạo sang nhà hàng xóm rồi quay về, không đợi cảm ơn. Bà không nghèo, bà cũng không giàu. Bà chỉ hiểu một điều giản dị: cho đi là việc của mình, nhớ ơn hay không là việc của người ta. Hai việc ấy không nên buộc vào nhau. Khi nào mình cho mà lòng vẫn nhẹ như chưa cho, thì lúc ấy mình mới thật sự biết cho. Và khi ấy, dù túi gạo nhỏ, cái phúc để lại cũng không nhỏ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — tr.201
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — tr.208
Bài liên quanVui với cái lành của người khácNhà nào tích thiện, nhà ấy có phúcHọa phúc không có cửa, do mình tự mời