🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Lúc có, nghĩ đến lúc không

Từ bi – bố thí · 7 phút đọc

Chị Ba bán hàng ngoài chợ. Tháng nào buôn may, chị cũng để riêng một ít tiền vào một cái hộp nhỏ dán nhãn “lúc khó”. Chị bảo: “Lúc có mà không để dành cho lúc không, thì lúc không sẽ chẳng còn gì.” Có lần nhà hàng xóm cháy bếp, mất hết đồ đạc, chị mở hộp lấy tiền giúp họ dựng lại mái bếp. Người ta hỏi sao chị dám đưa hết tiền dành dụm, chị nói: “Tiền để trong hộp thì chỉ là tiền. Tiền đưa đúng lúc thì thành nghĩa.”

Sách Cổ Học Tinh Hoa có ghi lại lời của Gia Ngữ, một câu nói mà người xưa rất quý: người quân tử “lúc nhỏ nghĩ đến lúc lớn thì chăm học, lúc già nghĩ đến lúc chết thì chăm dạy, lúc có nghĩ đến lúc không thì chăm cứu giúp người nghèo khổ.” Câu này nói về ba cách lo xa. Lo xa cho mình là học. Lo xa cho đời sau là dạy. Lo xa cho người khác là giúp. Cả ba đều là một thói quen: nghĩ trước khi việc đến, chứ không đợi việc đến mới cuống lên.

Trong ba cách lo xa ấy, “lúc có nghĩ đến lúc không” là cách khó nhất. Vì lúc có, ai cũng tưởng mình sẽ có mãi. Lương đang cao, sức đang khỏe, việc đang thuận — ai mà nghĩ đến lúc không? Phải đến khi mất việc, đổ bệnh, làm ăn thất bát, người ta mới giật mình. Lúc ấy, giá như trước đây mình để dành một chút, giá như mình giúp người một chút để lúc này có người giúp lại — nhưng giá như thì đã muộn.

Sách Liễu Phàm Tứ Huấn cũng dạy: “Tùy lúc gặp duyên lành cứu giúp người.” Chữ “tùy lúc” rất hay. Không phải đợi đến khi giàu mới giúp, không phải đợi đến dịp lễ mới giúp. Gặp duyên lành là giúp. Duyên lành là khi mình thấy người ta cần, và mình đang có khả năng. Có ít giúp ít, có nhiều giúp nhiều. Có tiền giúp tiền, có sức giúp sức, có lời giúp lời. Quan trọng là không bỏ qua duyên lành khi nó đến trước mặt.

Giúp người lúc mình có, thực ra cũng là lo xa cho chính mình. Không phải vì mình tính toán để sau này được trả ơn, mà vì mình đang góp phần làm cho cái xóm, cái xã hội mình sống trở nên tử tế hơn. Xã hội tử tế thì khi mình gặp khó, sẽ có người chìa tay. Xã hội lạnh lùng thì khi mình gặp khó, mình chỉ có một mình. Giúp người là cách gieo hạt cho mùa khó của chính mình, dù mình không biết mùa khó ấy đến lúc nào.

Có người nói: “Tôi còn lo chưa xong cho mình, lấy đâu giúp người.” Nghe thì có lý, mà ngẫm kỹ thì chưa hẳn. Giúp người không phải lúc nào cũng là tiền. Một người công nhân có thể giúp đồng nghiệp mới làm quen việc. Một người bán hàng có thể chỉ giúp bà cụ qua đường. Một người biết chữ có thể đọc giúp lá thư cho người không biết chữ. Ai cũng có một thứ để cho, dù mình nghèo đến đâu. Người nghèo nhất vẫn có thể cho một nụ cười, một lời động viên.

Ngược lại, có người lúc có thì tiêu xài phung phí, khoe khoang, coi thường người khó. Đến lúc không, họ mới biết thế nào là cô đơn. Không phải người đời bạc bẽo, mà vì lúc có họ đã tự cắt đứt dây tình với mọi người. Giúp người lúc có, suy cho cùng, là giữ lại cho mình một con đường lui. Người khôn không phải là người giữ được nhiều tiền nhất, mà là người giữ được nhiều tình nhất.

Chị Ba bán hàng ngoài chợ không đọc Cổ Học Tinh Hoa, không biết Gia Ngữ là ai. Nhưng chị sống đúng như lời sách dạy: lúc có, nghĩ đến lúc không. Cái hộp nhỏ dán nhãn “lúc khó” của chị không chỉ là tiền dành dụm, mà là một thói quen nghĩ xa. Thói quen ấy đã cứu nhà hàng xóm một lần, và biết đâu một ngày nào đó, nó sẽ cứu chính chị.

Muốn tập thói quen này, có thể bắt đầu từ việc nhỏ: mỗi tháng, khi nhận lương, để riêng một khoản nhỏ cho việc giúp người, như để riêng tiền điện, tiền nước. Khoản ấy không lớn, nhưng có nó, khi gặp người cần giúp, mình không phải đắn đo, không phải tiếc. Giúp trở thành việc thường, không phải việc đột xuất. Lâu dần, mình sẽ thấy: cho đi một chút không làm mình nghèo đi, mà làm mình vững vàng hơn.

Lúc có, nghĩ đến lúc không — không phải là bi quan, mà là tỉnh táo. Người tỉnh táo biết rằng đời lên xuống như thủy triều, có lúc đầy, có lúc cạn. Biết vậy để khi đầy thì không kiêu, khi cạn thì không tuyệt vọng. Và quan trọng nhất: khi đầy, hãy chia cho người đang cạn một ít. Vì biết đâu, một ngày nào đó, chính mình lại là người đang cạn, và sẽ có một bàn tay khác chìa ra, như bàn tay mình đã từng chìa ra.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Cổ Học Tinh Hoa (Ôn Như) — tr.230
• Liễu Phàm Tứ Huấn — tr.34
Bài liên quanTừ bi bắt đầu từ một câu xin lỗiCúng dường chỗ ăn chỗ ở: cho đi từ những gì mình đang cóLấy đức báo oán: tha thứ cho người từng làm mình đau