Ai từng lái xe giờ tan tầm ở thành phố đều biết cảm giác này: đường chật, xe đông, ai cũng muốn đi trước. Một người tạt đầu, mình bấm còi. Một người chen ngang, mình lẩm bẩm chửi. Có hôm chỉ vì một cái lấn làn mà hai người dừng xe giữa đường cãi nhau, cả đoạn đường kẹt cứng phía sau. Chuyện nhỏ như hạt đậu, mà giận thì lớn như cái thúng. Về đến nhà, cơm canh nguội hết, mà cơn giận vẫn còn nóng.
Đường sá là nơi dễ thấy lòng người nhất. Ở nhà, ai cũng có thể hiền. Ra đường, chỉ một phút là biết mình đang tu tập đến đâu. Người ta hay nói: muốn biết tính người, cứ nhìn cách họ lái xe. Câu ấy có lý. Trên đường, không ai biết mình là ai, không ai khen cũng không ai chê, thế mà mình vẫn muốn hơn người khác một chút: hơn một làn xe, hơn một giây đèn xanh, hơn một chỗ trống. Cái muốn hơn ấy nhỏ thôi, nhưng ngày nào cũng lặp lại, nó thành thói quen. Thói quen chen lấn trên đường, lâu dần thành thói quen chen lấn trong đời.
Kinh Pháp Cú có câu: lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng không thiện. Nghe thì như lời dạy cho chuyện lớn, nhưng thật ra nó dùng được ngay trên yên xe. Có người tạt đầu mình, mình không giận, không phải vì mình nhu nhược, mà vì mình thắng được cơn giận của chính mình. Có người xin đường, mình nhường một chút, không mất gì, mà người kia đi qua nhẹ nhàng, mình cũng nhẹ nhàng. Nhường một chút trên đường, lòng mình cũng rộng ra một chút. Cái rộng ấy không ai thấy, nhưng chính mình cảm nhận được khi về đến nhà: cơm vẫn nóng, lòng vẫn yên.
Từ bi trên đường không chỉ là chuyện lái xe. Đi bộ cũng vậy. Thấy người già qua đường chậm, mình đi chậm lại một chút, đừng bấm còi thúc sau lưng. Thấy người bán hàng rong gánh nặng, mình tránh sang một bên, đừng chen cho bằng được. Thấy xe cứu thương, xe chở người bệnh, mình dạt ra, dù mình đang vội. Những việc ấy nhỏ lắm, chẳng ai ghi công, chẳng ai cảm ơn. Nhưng kinh dạy: mong mọi loài chúng sanh được an lạc, an ổn. An lạc bắt đầu từ những chỗ nhỏ như thế: một người nhường, một người bớt khổ.
Có người sẽ nói: mình nhường, người ta lấn tới thì sao? Ngoài đường có những người cứ thấy mình hiền là chen, thấy mình nhường là lấn. Đúng, có những người như vậy. Nhưng từ bi không có nghĩa là để người khác giẫm lên mình mãi. Từ bi có trí tuệ là biết khi nào nhường, khi nào giữ. Nhường khi chuyện nhỏ, khi nhường không hại ai. Còn khi người ta cố tình gây nguy hiểm, mình giữ đúng luật, giữ đúng làn, không nhường bừa, đó cũng là từ bi: từ bi với chính mình và với những người đi sau. Nhường không phải là mất, giữ không phải là ác. Quan trọng là trong lúc nhường hay giữ, lòng mình có yên hay không.
Một ngày có bao nhiêu lần mình ra đường? Đi làm, đi chợ, đưa con đi học, mỗi lần là một lần tập. Tập nhường một chút, tập bớt bấm còi một chút, tập nhìn người đi đường như nhìn người thân của mình. Người chạy xe ôm đêm khuya cũng đang vội về với con. Người bán vé số qua đường cũng đang lo bữa tối. Người tạt đầu mình có khi cũng chỉ vì đang muộn giờ đón con. Nghĩ được như vậy, cơn giận chưa kịp lên đã xuống. Đường thì vẫn chật, xe thì vẫn đông, nhưng lòng mình rộng ra, đi đâu cũng thấy đường rộng hơn một chút.
Có một điều ít ai để ý: con mình ngồi sau xe, nhìn mình lái xe mỗi ngày. Mình chen lấn, bấm còi, chửi người ta, con ngồi sau nghe hết, thấy hết. Lớn lên, con cũng lái xe như vậy, cũng giận như vậy, rồi lại dạy cháu mình như vậy. Ngược lại, mình nhường đường, mình đi điềm đạm, con cũng học được sự điềm đạm ấy. Từ bi trên đường, vì thế, không chỉ là chuyện của hôm nay, mà là bài học mình dạy con bằng chính cách mình cầm lái. Muốn con mình sau này đi đường yên ổn, hãy đi yên ổn ngay từ hôm nay, khi con còn ngồi sau lưng mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư